De Chinese gemeenschap in Nederland heeft de afgelopen jaren op verschillende manieren aandacht gevraagd voor discriminerende stereotyperingen. Een opvallend voorbeeld hiervan is de reactie op een opmerking van Gordon, jurylid bij het televisieprogramma Holland’s Got Talent.

De Aanleiding: Gordon's Opmerking

In 2013 vroeg Gordon aan een Chinese deelnemer, Xiao Wang, die een aria zou zingen: "Welk nummer ga je zingen? Nummer 39 met rijst?". Later voegde hij eraan toe: "Dat is de beste Chinees die ik in weken heb gehad." Deze opmerkingen werden door velen als kwetsend en racistisch ervaren.

Janet Lie, zelf van Chinese afkomst, schreef op haar blog dat "deze man voor duizenden mensen door Gordon te kakken werd gezet. Het ene stereotype volgde het ander op en geen haan die ernaar kraaide". De 21-jarige studente is het hokjesdenken meer dan zat.

De Reactie: Humor met een Boodschap

Als reactie op de opmerking van Gordon bedachten drie Chinese jongerenorganisaties, in samenwerking met de Vereniging Chinese Horeca Ondernemers (VCHO), een ludieke actie. Negenendertig Chinese restaurants gaven een week lang 39 procent korting op nummer 39 van hun menukaart - met of zonder rijst. De kortingsactie was deels bedoeld als grap, maar had ook een serieus doel: Nederlandse Chinezen wilden aandacht vragen voor de discriminerende stereotyperingen die zij constant naar hun hoofd geslingerd krijgen. Ook wilden de restaurants nog steeds excuses van Gordon.

Een van de initiatiefnemers, Yan Ting Yuen, zei: "We willen laten zien dat Chinezen niet vies zijn van een grap, zolang beide partijen erom kunnen lachen." Frank Chan van ondernemersvereniging VCHO voegde eraan toe: "Dit is iets dat bij iedereen leeft in de Chinese gemeenschap."

Stereotypering en Hokjesdenken

De actie rond "nummer 39 met rijst" vestigde de aandacht op de bredere problematiek van stereotypering en hokjesdenken. Zoals Janet Lie aangaf, worden Chinezen vaak geëtiketteerd met verwijzingen naar restaurants ("sambal bij").

Ook in andere situaties ervaren mensen met een niet-Nederlandse achtergrond discriminatie. Zo vertelde Lie hoe ze in Amsterdam werd nageroepen met termen als 'sushi' en 'happy ending'.

Hokjesdenken is een algemeen menselijk trekje, dat voortkomt uit een oeroude neiging tot denken in 'wij versus zij'. Onderzoekers van Harvard University hebben aangetoond dat mensen snel koppelingen maken tussen bepaalde groepen en negatieve eigenschappen.

De Rol van Humor

De vraag rijst waar de grens ligt tussen onschuldige humor en discriminatie. Judi Mesman (Universiteit Leiden) stelt dat het te maken heeft met machtsverhoudingen. "Belgen zijn geen gemarginaliseerde groep. Die zijn niet dagelijks onderwerp van discriminatie, of bevraging of hun cultuur er wel mag zijn." Een grap over Belgen mag dus ook best gemeen zijn. "Dat zijn grapjes tussen gelijken in de samenleving. Maar groepen die gemarginaliseerd zijn, hebben geen gelijke machtspositie. Die moeten in het dagelijks leven opboksen tegen allerlei vooroordelen."

De grap van Gordon was binnen de context dus niet onschuldig, al was het op zichzelf niet de hardste opmerking aller tijden. "Dan draagt een grapje bij aan een samenleving waarin we die mensen eigenlijk weer verder naar beneden trappen. Dat maakt grapjes toch minder grappig.”

De Chinese Gemeenschap Laat van Zich Horen

De Chinezen in Nederland laten derhalve van zich horen, maar niet door op de barricaden te gaan of restaurants te sluiten voor alle Nederlanders die Gordon grappig vinden. Op ludieke wijze geven verschillende Chinese restaurants door het hele land sinds kort 39 procent korting op nummer 39 en de meest recente ludieke actie: het CDA in Den Haag heeft een Chinese Nederlander op plaats 39 van de kandidatenlijst gezet.

Het Chinese CDA-lid Atom Zhou werd door de Haagse lijsttrekker en CDA-wethouder Karsten Klein gevraagd om lijstduwer te worden, maar bedacht later, vooral na allerlei signalen ‘rond de situatie met Gordon’ uit de Chinese gemeenschap, dat hij niet alleen lijstduwer maar ook raadslid wilde worden. Hij heeft zich daarom op nummer 39 laten zetten. Zonder rijst, wel op de CDA-lijst:

“Gordon bedoelde het niet zo, maar ik vind dat Chinezen vaak te bescheiden zijn en daardoor niet worden gehoord. Dus 1200 voorkeurstemmen binnenhalen!” aldus Zhou.

Racisme in een Internationale Context

Racisme is een probleem dat zich niet beperkt tot Nederland. Zo beschrijft een in Hong Kong woonachtige westerling hoe hij als 'gwailo' (witte spook) wordt aangesproken, wat hij als denigrerend ervaart.

Ook zijn er in Hong Kong bepaalde gelegenheden waar buitenlanders niet welkom zijn. Tegelijkertijd erkent de auteur dat hij als westerling ook voordelen geniet die andere minderheden niet hebben.

Conclusie

De kwestie rond "nummer 39 met rijst" illustreert hoe een ogenschijnlijk onschuldige grap kan bijdragen aan een klimaat van stereotypering en discriminatie. Het is belangrijk om bewust te zijn van de effecten van onze woorden en daden, en om open te staan voor de ervaringen van anderen.

Het is overduidelijk dat velen van ons dat graag willen. Want Gordon mag dan op tv zijn misplaatste Aziatengrapjes hebben gemaakt, er waren ook hopen mensen die lieten weten daar niet van gediend te zijn. Anouk mag een ‘negerslet’ genoemd zijn vanwege haar Zwarte Piet-protest, ze kreeg ook massaal steun.

Psychologen ontdekten dat kinderen in huizen waar niet over huidskleur gesproken, racistischer waren dan kinderen waar dit onderwerp wel ter tafel kwam. De reden: kinderen kunnen zelf heel prima zien dat een bruine huid en een lichtroze huid van elkaar verschillen. Als niemand dit verschil benoemt, weten kinderen niet waar ze het moet plaatsen en treedt net als bij de rode en blauwe shirts het oeroude wij-versus-zij-systeem in werking. Wat zij nodig hebben is iemand die de verschillen erkent en vervolgens de stereotypen actief betwijfelt en tegenspreekt.

labels:

Zie ook: