Het Joodse Feest van het Ongedesemde Brood werd in het voorjaar gevierd. Direct daarna, op de 15e Nissan, begint het Feest van het ongedesemde brood (brood dat geen zuurdesem of gist bevat) - een feest dat zeven dagen duurt, tot de 21e Nissan. Volgens Joods gebruik begint de dag bij zonsondergang. Bij de zonsondergang op de 14e dag van de maand Nissan, wordt het Pascha gevierd volgens het bijbelse voorschrift met een maaltijd, de Pesachmaaltijd.

Het ongedesemd brood herinnert eraan dat de Israëlieten gehaast wegtrokken uit Egypte. Er was geen tijd om het brood te laten rijzen. Naar dit ongedesemde brood is het feest in het Hebreeuws genoemd: Matsot. Dit woord zien we ook terug in de platte crackertjes ‘matses’. Joden maken ter voorbereiding op dit feest het huis schoon zodat er geen zuurdesem meer in het huis aanwezig is.

De Oorsprong en Betekenis van Pesach

Tegenwoordig markeert Pesach het oogstseizoen en een historische gebeurtenis: in dit zeven of acht dagen durende feest in het voorjaar wordt de bevrijding door de uittocht uit Egypte herdacht en gevierd. In het twaalfde hoofdstuk van het bijbelboek Exodus is te lezen dat de laatste van de tien rampen, de sterfte van de eerstgeborenen, over Egypte was gekomen.

‘Houd dat apart tot de veertiende van deze maand; die dag moet de voltallige gemeenschap van Israël de dieren in de avondschemer slachten’ (Exodus 12,6). Er staat beschreven dat men de tiende dag van de eerste lentemaand, tegenwoordig Nisan genaamd, een lammetje of bokje dient uit te kiezen. Het bloed van het dier moet aan de deurposten worden aangebracht, het vlees geroosterd en nog diezelfde nacht gegeten met ongezuurd broden en bittere kruiden. De maaltijd moet bovendien in haast worden gegeten: niet aanliggend en breeduit, maar staande en met de gordel om, de sandalen aan en de staf in de hand, klaar om te vertrekken.

Beschreven staat dat het teken aan de deurposten dient om te voorkomen dat de plaag hen schade berokkent. Onderzoek naar verschillende details in het verhaal, zoals het slachten van een lam of een bokje en de specifieke bereiding ervan, heeft geleid tot het vermoeden dat het offer oorspronkelijk geen onderdeel was van het verhaal over de plagen. Gedacht wordt dat het gebaseerd is op een ouder ritueel dat eveneens plaatsvond op een voorjaarsavond, waarbij herders poogden om gevaar dat door demonen veroorzaakt werd, af te weren door binnen te blijven en bloed op hun entree aan te brengen. In deze theorie wordt aangenomen dat de Israëlieten dit ritueel van de herders, hun voorvaderen, overnamen (zie hiervoor ook Genesis 46,32).

Na verloop van tijd werd het Pesachoffer in het verhaal over de tiende plaag geïntroduceerd. In Exodus 12,27 en 12,29 is te lezen dat het God zélf is die toeslaat, maar elders wordt gesproken over een verwoester, een doodsengel. Een voorbeeld hiervan is te vinden in Exodus 12,23. Sporen van deze ontwikkeling kunnen worden gevonden in de laatste verzen van Exodus 12. De hierachter liggende voorstelling lijkt te zijn dat de doodsengel de Egyptenaren op Gods bevel doodt, terwijl God de huizen van de Israëlieten tegen deze verwoester beschermt: pāsach.

Uit de eerdere verzen van dit hoofdstuk, zoals in Exodus 12,12-13, dat in de ik-vorm is geschreven en evenwel gerelateerd is aan de Heer, lijkt de verwoester enkel te worden beschouwd als de plaag. Oorspronkelijk verwees Pesach dan ook alleen naar het offer, waarbij tevens ongezuurd brood werd gegeten (zie Exodus 12,8). Toch wordt ongezuurd brood ook apart van het Pesachoffer genoemd: als het Feest van de Ongezuurde Broden (Chag ha-Matzot). Generatie na generatie moeten jullie [het Feest van] de Ongezuurde Broden onderhouden, omdat Ik jullie die dag, in groepen geordend, vanuit Egypte heb geleid.

Op verschillende plaatsen in de Tora wordt dit Feest van de Ongezuurde Broden beschouwd als een afzonderlijk feest, in plaats van als onderdeel van hetzelfde feest als het Pesachoffer. Onder andere de passages in Exodus 12,14-20; 12,24-27; 12,43-49; 13,3-9; 23,15 en Leviticus 23,5-6 duiden hierop. Alleen in Deuteronomium, Ezechiël en 2 Kronieken wordt het als één feest beschreven. Dit heeft geleid tot de theorie dat het Pesachoffer en het Feest van de Ongezuurde Broden afzonderlijke oorsprongen hebben: het eerste herderlijk, het tweede agrarisch.

Gezien de tijd van het jaar suggereert de onthouding van gezuurd brood dat het Feest van de Ongezuurde Broden kan zijn ontstaan als een vastenritueel dat verband houdt met de komst van het voorjaar. In deze tijd van het jaar, waarin de natuur weer tot leven komt en de aarde opnieuw gewassen zal voortbrengen, was dit mogelijk een uiting van het verlangen een goede graanoogst te verkrijgen. Uiteindelijk werden de twee rituelen, die van het Pesachoffer en die van het ongezuurde brood, samengebracht.

Hierbij speelt een rol dat beide rituelen vlak na elkaar op de kalender stonden en dat het ongezuurde brood ook bij het Pesachoffer werd gegeten. Die dag moet voortaan een gedenkdag zijn, die je moet vieren als een feest ter ere van de Heer. Dit voorschrift blijft voor altijd van kracht, alle komende generaties moeten die dag vieren. Het is dit feest dat het prototype werd van de na-bijbelse seder, de feestelijke maaltijd waarbij het exodusverhaal opnieuw wordt verteld, op het Pesachfeest.

‘Op diezelfde dag leidde de Heer de Israëlieten, in groepen geordend, uit Egypte’, staat geschreven in Exodus 12,51. Dit leidde ertoe dat de twee van oorsprong verschillende rituelen gaandeweg werden geherinterpreteerd als een herinnering aan de uittocht uit Egypte. Waar Pesach oorspronkelijk alleen naar het offer verwees, werd het in latere tijden de naam van het gehele feest, inclusief de zeven dagen van het Feest van de Ongezuurde Broden. Zo ontstond het huidige Pesach, dat acht dagen duurt. Mozes zei tegen het volk: ‘Blijf deze dag gedenken, de dag waarop u weggetrokken bent uit Egypte, dat slavenland, want met krachtige hand heeft de Heer u daaruit bevrijd. Er mag dan niets gegeten worden dat zuurdesem bevat’.

Zo krijgen de verschillende elementen van de rituelen een andere betekenis. De ontwikkeling met betrekking tot de inhoud van datgene wat herdacht wordt, bracht verschillende herinterpretaties met zich mee. Omdat zij geen tijd hadden om gezuurd brood te bakken (zie Exodus 12,39), moest er ongerezen brood bij het Pesachlam worden gegeten. De ongezuurde broden (matsot) herinneren nu aan de haast waarmee de joden uit Egypte moesten vertrekken. Ook de bittere kruiden (maror) krijgen een nieuwe betekenis: zij roepen nu de bittere smaak op van de slavernij (zie Exodus 1,14). Met deze veranderingen ontwikkelt ook het centrale thema van het feest.

Gaandeweg werd het verhaal van de uittocht uit zijn puur historische context gelicht. In plaats daarvan werd het inzicht benadrukt dat een bepaald gegeven, bevrijding, deel uitmaakt van een voortdurende ervaring. Iedereen is daarbij betrokken: de mensen in het verleden, het heden en de toekomst. Pesach kan daarom, elk jaar opnieuw, het feest van bevrijding zijn. In Bijbelse tijden vervulde het offer in de Tempel van Jeruzalem de centrale plaats binnen de viering van Pesach.

Na de verwoesting van de Tempel verviel het offer van het Pesachlam (zie Deuteronomium 16,6) en kwamen, in plaats van de priesters en het offer, rabbijnen en een maaltijd centraal te staan. Symposia zoals die in de Grieks-Romeinse tijd plaatsvonden dienden daarvoor als voorbeeld en kregen een joodse inhoud. De vorm van de huidige huiselijke viering ligt in grote lijnen vast. Tijdens deze viering staat de vertelling (haggada) samen met voedsel en drank centraal.

De Sedermaaltijd

Het Sedermaal wordt Sedermaal genoemd. Seder betekent 'orde' en heeft betrekking op de vorm van de maaltijd. Voorafgaand aan de viering worden brood en andere gegiste graanproducten, ook wel chameets genoemd, verwijderd. Het verwijderen van de chameets symboliseert de wil om de routine, het kunstmatige en de slavernij de rug toe te keren. Een symbool voor de vrijheid kan gevonden worden in het leunen tijdens de maaltijd. Het feest wordt vervolgens ingewijd over een beker wijn. Dit wordt kaddeesj genoemd.

Het gebruik van wijn is beperkt tot vier bekers, symbolisch voor de vier woorden van bevrijding in Exodus 6,6-7: ‘afnemen’, ‘bevrijden’, ‘verlossen’ en ‘aannemen’. Een vijfde beker wijn is een speciale beker voor Elia, de profeet en aankondiger van vrede en vrijheid voor de hele mensheid (Malachi 3,1; 3,23). Ook het voedsel tijdens de maaltijd kenmerkt zich door veel symboliek. Als voorgerecht wordt een groente, meestal peterselie, gegeten (karpas), dit als teken van de lente.

Wat is het verschil tussen deze avond en alle andere avonden? Alle andere avonden eten wij gezuurde en ongezuurde broden, vanavond alleen ongezuurde broden? Alle andere avonden eten wij allerlei groenten, vanavond bittere kruiden? Alle andere avonden dopen wij niet éénmaal in, vanavond tweemaal? Deze vragen worden beantwoord met een korte uiteenzetting over de aard van slavernij, zowel lichamelijk als geestelijk, en een lopend commentaar op Deuteronomium 26,5-8.

Daarnaast volgt een verklaring van de hoofdingrediënten: pesach, matsa en maror. De pesach bestaat uit een geroosterd (lams-)bot (zeroa), dat herinnert aan het Pesachoffer. De charoset vertoont uiterlijk gelijkenis met en staat symbool voor de klei waarmee de slaven in Egypte hun arbeid verrichtten (zie Exodus 1,14). De maror is gewoonlijk mierikswortel, dat samen met een mengsel van geraspte appels, amandelen en rozijnen, zoete wijn en kaneel (charoset) op de sederschotel ligt.

Verder ligt er een gekookt, geroosterd ei (beetsa), dat symbool staat voor de overwinning van het leven over de dood, als ook een bakje zout water waarin de peterselie wordt gedoopt, dat herinnert aan de tranen van de slaven. Op de sederschotel liggen drie matses, die symbool staan voor drie groepen joden: Cohen (priester), Levi en Israël. Volgens de traditie wordt zowel voor als na de maaltijd matsa gegeten, in combinatie met maror. De eigenlijke maaltijd gaat gepaard met het zingen van de Psalmen 113-118 (Hallel). Het dessert is een laatste stuk matsa (afikoman). De viering wordt afgerond met een aantal vrolijke tafelliederen.

Met name de aanwezigheid van kinderen tijdens de seder is erg belangrijk. Dit is gebaseerd op de vier manieren waarop in de Bijbel door kinderen over Pesach gevraagd wordt (Deuteronomium 6,20; Exodus 12,26; 13,14 en 13,8). Op basis hiervan beelden de rabbijnen in de haggada vier karakters uit in de figuren van ‘zonen’: een wijze, een slechte, een eenvoudige en een die nog te jong is om vragen te stellen. Gewoon eten wordt zo in de haggada symbolisch eten. Deze vaste componenten worden jaarlijks uitgebreid met liederen en verhalen, uitgegeven in nieuwe haggadot. Dit dient om het centrale idee van de haggada te onderstrepen dat ‘in elke generatie ieder zich moet voorstellen alsof hij zélf uit Egypte is gekomen’.

De Bijbelse Feesten en Het Feest der Ongezuurde Broden

Het feest van de ongezuurde broden is één van de Joodse feesten. Het feest moest zeven dagen lang worden gehouden (Exodus 12:15-19)Het getal zeven is het bijbelse getal voor voltooiing of volheid. God heeft geboden om al het gezuurde voor een week weg te doen (Exodus 12:15-20). De gelovige die dit feest houdt moet het helemaal voor de HEER houden en zichzelf voor Hem helemaal opzij zetten.

Het Feest der ongezuurde broden (Chag HaMatzah) is een hoge sabbatdag. Een hoge sabbat heet in het Hebreeuws een shabbaton. Tijdens het Pascha, is er een extra sabbat naast de wekelijkse sabbat. Zo’n sabbat wordt een "hoge sabbat" een "sabbatton" genoemd. Ongezuurd brood wordt voor wijding en afscheiding gebruikt. Het wordt ook met olie ingewreven.

De gelovigen in de Messias Yeshua moeten worden gewijd en afgezonderd om het werk te doen waarvoor God ons heeft geroepen en een leven te leven dat Hem heilig is. Alle zuurdesem moest worden weggedaan (Exodus 12:15,19-20). Wanneer zuurdesem of gist in een baksel ongezuurd deeg wordt gedaan, gaat het zuurdesem het deeg opblazen. In de Bijbel, verwijst God naar het zuurdesem van verschillende groepen mensen.

Geestelijke Toepassing. Geestelijk gezien wordt het feest gehouden in oprechtheid en waarheid. Oprechtheid vraagt zuiverheid en God met een zuiver hart dienen. Het gaat erom de zonde uit ons leven weg te doen, en onszelf af te scheiden van alle kwaad dat een verontreinigende invloed heeft in het leven van de gelovige in Yeshua.

Ongezuurd Brood in het Nieuwe Testament

Ook in het Nieuwe Testament lezen we over verschillende paasvieringen. Toen Jezus twaalf jaar was, ging Hij voor het eerst met Zijn ouders naar Jeruzalem om daar Pascha te vieren. In alle vier de Evangeliën wordt wel het laatste Paasfeest dat Christus vierde beschreven. Ook tijdens Zijn omwandeling op aarde is er in de Evangeliën een paar keer sprake van het Paasfeest, zonder dat hier overigens verder bijzonderheden over het feest bij vermeld worden.

Paulus zegt hier als het ware: Laten wij ons hele leven door het Paasfeest vieren en wel altijd op een oprechte manier, namelijk met ongezuurde broden van reinheid en waarheid. De geestelijke betekenis van Pesach en Matsot wordt verwoord door Paulus (1 Korinthe 5: 7): Zuivert dan de oude zuurdesem uit, opdat gij een nieuw deeg zijn moogt, gelijk gij ongezuurd zijt. Want ook ons pascha is voor ons geslacht, namelijk Christus. Zo laat ons dan feest houden, niet in de oude zuurdesem, noch in de zuurdesem der kwaadheid en der boosheid, maar in de ongezuurde broden der oprechtheid en der waarheid.

Het 'oude zuurdesem' is dat wat herinnert aan de tijd voor Pasen, dat wil zeggen aan ons oude leven van voor onze verlossing uit de slavernij van Egypte. Dat 'oude zuurdesem' hoort bij de 'oude mens', zoals het 'nieuwe deeg' verwijst naar de 'nieuwe mens', die we bij onze verlossing hebben 'aangedaan'.

Pascha en Heilig Avondmaal

In de christelijke gemeente leeft de paasviering voort in de viering van het Heilig Avondmaal, zoals dit door Christus is ingesteld tijdens Zijn laatste paschaviering. Hij gaf hiermee een nieuwe betekenis aan het pascha. Bij het breken van het brood zei Hij: Neemt, eet, dat is Mijn lichaam. En bij het nemen van de wijn: Drinkt allen daaruit. Want dat is Mijn bloed, het bloed des Nieuwen Testaments, hetwelk voor velen vergoten wordt tot vergeving der zonden. Het pascha werd een gedachtenismaaltijd van Zijn lijden en sterven.

Het pascha wees heen naar Christus en het offer dat Hij zou brengen. Het Avondmaal is ingesteld om de vervulling hiervan in gedachtenis te brengen. Zoals geen been van het paaslam gebroken werd, zo werd geen been van Jezus gebroken. Zoals het paaslam onberispelijk moest zijn, zo was Jezus 'onbestraffelijk en onbevlekt'. Zoals de eerstgeborenen van Israël schuilden achter het bloed van het paaslam, zo mogen Gods kinderen schuilen achter het bloed van Christus. Zoals de Joden tijdens Pascha hun bevrijding uit de Egyptische slavernij vierden, zo viert Gods volk het Avondmaal, om hun bevrijding uit de slavernij van de zonde te herdenken op grond van de dood van Christus.

Door het verzoenend werk van het Lam werden zij uitgeleid uit het 'Egypte' der zonde, worden zij geleid door de 'woestijn' van het leven en gebracht in het beloofde land.

Geestelijke Symboliek

Ongezuurd brood, of onbevuild brood, verwijst naar brood dat zonder zuurdesem is gemaakt en een belangrijke rol speelt tijdens het Pascha. Dit type brood symboliseert de haast en de zuiverheid van de Israëlieten tijdens hun vlucht uit Egypte. Het wordt gegeten tijdens de feestweek van ongezuurd brood, die volgt op Pascha. Het benadrukt de noodzaak van zuiverheid en het afzien van vergiftiging, wat overeenkomt met de spirituele betekenis binnen de christelijke traditie.

In het christendom verwijst "ongezuurd brood" naar een belangrijk onderdeel van religieuze feesten, met name het Pascha. Het symboliseert zuiverheid en oprechtheid. De dag van het ongezuurde brood markeerde de periode waarin het Paschalam geslacht moest worden. De betekenis van ongezuurd brood wordt ook gecontrasteerd met het zuurdesem van de Farizeeën en Sadduceeën, waarbij ongezuurd brood staat voor oprechtheid en waarheid. In de vroege kerk werd dit brood gezien als symbool van zuiverheid en het vermijden van zondige daden. Het eten van ongezuurd brood was een voorschrift, waarbij het gebruik van zuurdesem verboden was tijdens deze feestelijke periode, wat zuiverheid en vrijheid van corruptie benadrukte.

labels: #Brood

Zie ook: