Aardappelen, op het eerste gezicht misschien geen culinaire hoogvliegers, zijn ware smaakbommen met eindeloze mogelijkheden in de keuken! Zelfgekweekte aardappelen smaken nog beter. Met liefde en aandacht word je beloond met de lekkerste oogst. Het telen van aardappelen is niet eens zo moeilijk. Of je nu een grote tuin hebt of alleen een terras of balkon, je kunt er zo mee aan de slag. Zelfs met beperkte ruimte kun je al genieten van een kleine maar smaakvolle oogst.

In tegenstelling tot de meeste planten, zaai je de aardappel niet, maar gebruik je pootaardappelen die verkrijgbaar zijn in verschillende variëteiten, maten en gewichten en speciaal zijn gekweekt voor dit doel.

Soorten aardappelen

Er zijn verschillende soorten aardappelen, die worden ingedeeld op basis van de periode waarin ze geoogst worden: primeuraardappelen, vroege, halfvroege of laat oogstbare aardappelen. Als je primeuraardappelen in februari al onder glas of in zakken in de garage hebt geplant, kun je ze al vanaf midden mei tot begin juni oogsten. Bij de late variëteiten zitten de beste bewaaraardappelen. Echter zijn deze variëteiten vaak moeilijker te telen, omdat de meeste aardappelziekten later in het jaar opduiken.

Aardappelen kunnen afhankelijk van de variëteit last hebben van aardappelmoeheid, aardappelschurft, aardappelziekte (Phytophthora) of van de coloradokever. Over het algemeen hebben de vroege rassen minder last van ziekten en plagen, toch raden we aan om bij aankoop te kiezen voor rassen die resistenter zijn.

Alles begint met het voorkiemen

Om aardappelen sneller oogstklaar te maken, is het belangrijk om tijdig pootaardappelen aan te schaffen en ze gedurende enkele weken te laten voorkiemen. Aardappelknollen hebben namelijk slapende ogen waaruit scheuten (spruiten) groeien wanneer ze op een koele en lichte plek worden geplaatst. Het voorkiemen duurt meestal 4 à 6 weken. Om het voorkiemen te vergemakkelijken, kunnen de aardappelen naast elkaar worden gelegd in kistjes of eierdoosjes. Plaats de doosjes op een plek met veel licht, maar vermijd direct zonlicht. Een temperatuur van een ongeveer 10° C is ideaal. De kiemen zullen wit of paars kleuren, afhankelijk van de cultivar. De knollen kunnen worden gepoot (geplant) wanneer de kiemen 1 à 2 cm groot zijn. Als er exemplaren zijn die geen scheuten vormen, gooi je deze enkelingen best weg.

Kies een geschikte plaats

Om aardappelen succesvol te kweken, is het belangrijk een geschikte plek te kiezen. Aardappelen groeien het best op een zonnige plaats in de tuin en gedijen goed op de meeste grondtypes, maar hebben een voorkeur voor lichtzure grond met een pH-waarde tussen 5 en 6, die goed gedraineerd is. Vermijd een plek die recentelijk is bekalkt en verbouw ze niet elk jaar op dezelfde plaats om de gevreesde aardappelziekte te voorkomen. Op een kleine oppervlakte kunnen aardappelen worden gekweekt in speciale kweekzakken, emmers, grote bloembakken of zelfs in oude potgrondzakken die je binnenste buiten keert (zwarte zijde naar buiten om sneller op te warmen). Zorg er wel voor dat er voldoende afwateringsgaten zijn waarlangs overtollig water kan wegstromen.

Aardappelen planten

Als het goed is heb je de grond in de herfst reeds voorbereid: voldoende diep gespit, onkruid verwijderd en organisch materiaal aan de grond toegevoegd. Wanneer de grond warmer wordt (doorgaans vanaf half april), kunnen aardappelen in de volle grond worden geplant. Voordat je begint, maak je de grond nogmaals goed los. Span een koord en maak om de 40 cm een plantgat van 5 cm op zware kleigrond en tot 10 cm diep op lichte zandgrond. Leg in elk plantgat een knol met de mooiste scheutjes naar boven, vul het plantgat met aarde, maar druk niet te hard aan. Geef voldoende water na het planten. Zorg dat er een plantafstand van 60 tot 70 cm tussen de rijen is, zodat je voldoende ruimte hebt om de aardappelen straks aan te aarden. Een ruime plantafstand heeft ook als voordeel dat de planten sneller opdrogen door de wind en minder vatbaar zijn voor schimmelziektes zoals de aardappelplaag. Als er nachtvorst voorspeld wordt, span dan een vliesdoek over het aardappelveld. Wanneer je ervoor kiest om aardappelen in zakken of bakken te planten, kan je vroeger beginnen met poten. Het is echter belangrijk ervoor te zorgen dat de knollen niet te nat komen te staan, aangezien dit kan leiden tot rotten. Daarnaast dien je de aardappelen te beschermen tegen eventuele vorst, door ze bijvoorbeeld 's nachts binnen te zetten of ze af te dekken met een vliesdoek.

Aanaarden van de aardappels

Ongeveer vier weken na het planten, wanneer het loof goed gegroeid is, is het tijd om de aardappelen aan te aarden. Dit houdt in dat de stengels bedekt worden met aarde om de vorming van ondergrondse stengels te stimuleren. Hierdoor worden de knollen onder de grond gevormd waar ze niet blootgesteld worden aan licht. Zonlicht maakt de knollen echter groen en doet het giftige solaninegehalte toenemen. Het aanaarden kan beginnen wanneer de stengels 10 à 15 cm boven de grond uitsteken. Bij het aanaarden wordt elke rij met 10 cm grond opgehoogd, waardoor de jonge stengels grotendeels bedekt worden met aarde. Dat kan je makkelijk doen met een hak of een aanaardploeg. Deze handeling herhaal je best nog een tweetal keren, telkens na 3 à 4 weken. Bij het aanaarden wordt de grond tussen de rijen gebruikt, waardoor er geulen ontstaan en de planten op ruggen groeien.

Om mooie, grote knollen te krijgen, is het belangrijk om tijdens droge periodes extra water te geven. Zorg ervoor dat de grond niet te zwaar bemest is. Ze gedijen het best in een bodem waar vooraf compost of goed verteerde stalmest werd ingespit. Wees voorzichtig met stikstofmeststoffen, omdat deze alleen maar zorgen voor meer bladgroei en een grotere kans op aardappelziekte.

Wanneer aardappelen oogsten?

Vroege aardappelen kunnen al geoogst worden in juni - juli, wanneer ze nog in volle bloei staan. Oogst ze pas als je ze nodig hebt of enkele dagen ervoor, zodat je altijd over verse aardappelen beschikt. Gebruik een oogstriek om de knollen voorzichtig omhoog te tillen en te voorkomen dat de knollen beschadigd raken. De halfvroege en late variëteiten worden pas geoogst als het loof is afgestorven, zodat de knollen meer tijd hebben om te rijpen en beter geschikt zijn om langer te bewaren. De opbrengst per plant varieert tussen de 1 en 2 kg, afhankelijk van het ras en de oogsttijd.

Chloorprofam: Een verboden middel

Binnenkort verbiedt de Europese Commissie het gebruik van chloorprofam (CIPC) in alle lidstaten van de EU, ook in Nederland. Chloorprofam is een veelgebruikte herbicide voor uien en een groeiregulator tegen het ontkiemen van aardappelen. Volgens de European Food Safety Authority (EFSA) bestaat er bij het consumeren van een product met chloorprofam een gezondheidsrisico. In Nederland gaat het verbod eerder in dan in andere EU-landen: op 31 juli 2020. De Maximale Residu Limiet (MRL)-wijziging wordt snel verwacht. Uitstel of afstel van het verbod lijkt niet aan de orde.

Daphne van Damme, senior accountmanager bij Eurofins Food, Feed, Water Benelux: “Van veel van onze klanten horen we dat chloorprofam een efficiënt en goedkoop middel is, in vergelijking met alternatieve middelen. Zeker voor de aardappelteelt. Het vinden van een goed alternatief is niet eenvoudig. Zonder het gebruik van chloorprofam kunnen telers en retailers aardappelen minder lang bewaren of moeten zij mogelijk meer kosten maken.”

De uitdagingen van het verbod

Daarnaast is het lastig om chloorprofam helemaal uit te bannen. De sporen van het chloorprofamgas hechten zich niet alleen aan de aardappel, maar ook aan de wanden, vloeren en ventilatorbladen in de bewaarloods waar het gas wordt toegepast. Van Damme: “Alles in de loods komt in aanraking met chloorprofam. Dat geldt niet alleen voor de opslag in een bewaarloods. Ook tijdens het transport kan er sprake zijn van contaminatie. Als er eerst behandelde aardappelen in de vrachtwagen zijn vervoerd, kan chloorprofam via de wanden, de transportbanden of kisten onbedoeld op andere producten terechtkomen.”

Omdat chloorprofam zo lastig is weg te krijgen, is er een lobby gaande voor een tussentijdse MRL. Ook over uitstel van het verbod wordt nog gesproken. In Amerika mogen telers chloorprofam nog wel blijven gebruiken. Ze mogen de producten ook blijven exporteren naar Europese lidstaten, zolang het chloorprofamgehalte in de producten onder de toegestane MRL blijft.

Hoe dan ook zijn acties nodig om contaminatie te voorkomen. Ook senior accountmanager Ferdinand Vos ziet dat het zijn klanten bezighoudt: “In de risicoanalyse en in het beheersplan besteden ze nu extra aandacht aan een grondige schoonmaak van de bewaarloods. En dat is een hele klus, want in de bewaarloods is de chloorprofam nog onverminderd aanwezig. Het devies is zoveel mogelijk schoonmaken. Dat kan zowel ‘droog’ als ‘nat’. Omdat het chloorprofam ook in de poriën van het beton terecht kan komen, kan het nog lang vrijkomen. Diepgaande reiniging is noodzakelijk. Onze consultants kunnen u daarin adviseren.

Oplossingen in de sector

In de sector zijn ook oplossingen gevonden. “Om de aardappeltelers te helpen, hebben wij een omgevingsonderzoek ontwikkeld”, vertelt Vos. “Tijdens zo’n omgevingsonderzoek nemen we monsters met ‘swabs’: met speciale doekjes nemen we monsters in de bewaarloods van de wanden, vloeren, kisten, transportbanden, stortbak en ventilatoren of van een vrachtwagen. De analyse wijst uit hoe hoog het gehalte aan chloorprofam nog is en of de schoonmaakwerkzaamheden hun werk hebben gedaan. Zo weten telers of chloorprofam nog op andere producten terecht kan komen, of niet. De volgende werkdag is het analyseresultaat al beschikbaar.

Vos: “Chloorprofam is een vrij oud middel, dat we al lange tijd nauwkeurig analyseren volgens de GCMS-MS-methode. Maar ook alternatieven waar de sector naar kijkt ter vervanging van chloorprofam, kunnen wij analyseren. Zoals Ethyleen, 1,4-dimethylnaflaleen en maleïnehydrazide. Het perfecte middel is nog niet gevonden.”

Ook Van Damme hoopt daarop: “Helaas kunnen we niet zonder gewasbeschermingsproducten: dan zouden we op aarde niet genoeg voedsel hebben met z’n allen. Aardappels moeten we daarom langere tijd kunnen bewaren en uien beschermen. Het is belangrijk dat de Europese Commissie strikt kijkt naar de gezondheidsbelangen en wettelijke normen stelt aan gewasbeschermingsproducten.

labels: #Aardappel

Zie ook: