Koffiezetten met een percolator, in de jaren 50 zag je haast niet anders. Maar ouderwets koffiezetten met een pruttelpotje staat weer helemaal op de kaart. Of je nu thuis op de bank van een stevige kop koffie wilt genieten of de wildernis in trekt zonder toegang tot elektriciteit.

Het enige wat je voor het gebruik van een percolator nodig hebt is een warmtebron, water, versgemalen koffie en een beetje geduld. In dit artikel wordt uitgelegd hoe koffiezetten met een percolator in zijn werk gaat. Het is heel gemakkelijk, maar een beetje houvast is natuurlijk altijd fijn.

Wat is een percolator?

Er bestaat wat verwarring over wat een percolator precies is. Zo gebruiken we in de volksmond deze term vaak als alternatief voor de moka express, oftewel de Italiaanse koffiepot. Dit is echter niet helemaal hetzelfde, al komt de werking in grote lijnen wel overeen.

Een percolator is een metalen kan, waarin de koffie bovenin en het water onderin zit. Het is een metalen koffiekan met in het midden een holle buis, met daarop een geperforeerd koffiebakje en een eveneens geperforeerd dekseltje. Het deksel heeft meestal een glazen knop om de koffie te zien pruttelen.

De werking van een percolator

De percolator bestaat uit een metalen kan met hierin een hol metalen buisje. Daarop past een geperforeerd koffiebakje met een eveneens geperforeerd dekseltje. De kan wordt gevuld met koud water. Daar bovenop plaats je het koffiebakje, die je vult met gemalen koffie. Hierboven op plaats je het geperforeerde dekseltje, en tenslotte het grote deksel.

Percoleren gaat als volgt: het waterreservoir van de percolator wordt gevuld met water en verwarmd door een warmtebron. Dit kan een gaspit zijn, maar er zijn ook percolators die geschikt zijn voor bijvoorbeeld inductie. De warmtebron verwarmt het waterreservoir. Zodra het water bijna het kookpunt heeft bereikt, wordt dit door het holle buisje in de kan naar boven gestuwd.

Het water gaat, onder druk, via het filterzeefje langs de koffie naar de uitschenkkan. Een percolator bestaat uit vijf onderdelen:

  • Het waterreservoir
  • De filter waar de gemalen koffie ingaat
  • Het filterplaatje met de filterring
  • De percolatorkan waarmee de koffie tot slot uitgeschonken wordt

Wanneer het water aan de kook raakt, stroomt het door het holle buisje omhoog en vloeit het door het geperforeerde dekseltje en door de koffie.

Het water loopt dan door de koffie en druppelt terug naar de bodem van de kan. Hier zit het verschil met het espressopotje; waarbij de koffie bovenin wordt opgevangen. Door de stoomdruk maakt de percolator sterke koffie met een zijdezachte en diepe smaak.

Hoe zet je koffie met een percolator?

Heb je een percolator gekocht of twijfel je nog of een percolator iets voor jou is? Je hebt het vast wel eens bij iemand thuis zien staan: een metalen kannetje op het vuur om koffie mee te maken. Het ziet er ingewikkeld uit, maar gelukkig is koffie maken met een percolator niet moeilijk.

Hieronder volgt een stapsgewijze uitleg voor het zetten van een heerlijke bak koffie met een percolator:

  1. Vul het waterreservoir: Het onderste deel van de percolator is het waterreservoir. Vul dit reservoir met de juiste hoeveelheid water, in veel gevallen tot het aangegeven streepje. De uiteindelijke hoeveelheid water is afhankelijk van de maat van de percolator. Let op: het water mag nooit boven het ventiel van het reservoir uitkomen.
  2. Plaats de filter en vul deze met koffie: Zodra het waterreservoir gevuld is plaats je de filter weer terug op de bovenkant van het reservoir. De volgende stap is om het filter te vullen met versgemalen koffie. Het is de bedoeling dat de filter tot aan de rand toe gevuld is. Tik de filter gevuld met koffie een paar keer zacht op het aanrechtblad en strijk de bovenkant glad.
  3. Kook het water: Zodra de percolator volledig in elkaar gezet is, kan deze op de warmtebron geplaatst worden. Gebruik hiervoor een gematigd vuur. Het is belangrijk dat het proces in de gaten wordt gehouden. Loop dus niet weg van de percolator tijdens het koffie zetten.
  4. Het percolatieproces: Zodra de percolator in contact komt met de warmtebron herkennen we 3 fases tijdens het koffieproces. Fase 1: Er komt waterdamp uit het holle buisje. Fase 2: De koffie loopt langs het holle buisje in de uitschenkkan. Het extractieproces is begonnen. Fase 3: Er zijn weer koffiebelletjes te zien. Zodra er geen nieuwe koffie meer in de kan loopt en de koffiebelletjes stoppen met pruttelen is het tijd om de percolator van de warmtebron af te halen.
  5. Schenk de koffie uit: Het is tijd om de koffie uit te schenken! Pas op met het vastpakken van de kan, want de percolator wordt erg heet. Doordat deze koffie wordt gezet middels stoomdruk heeft percolatorkoffie altijd een wat troebele uitstraling.

Hoeveelheid water per kopje

Er zijn al percolators vanaf 1 kop. Echter zijn de meeste percolators verkrijgbaar met een grootte tussen de 4 en 9 kopjes. Let wel op dat hierbij uitgegaan wordt van een espressomaatje (30 ml). Als hoeveelheid water kun je 30 ml per kopje aanhouden.

Welke soort koffie is geschikt?

Niet iedere koffie is geschikt voor een percolator. Gebruik altijd gemalen koffie, bij voorkeur versgebrand en zo kort mogelijk voor gebruik gemalen. Let op dat de koffie is gebrand voor filter (dit staat aangegeven op de verpakking), deze koffie is middelgrof in maling. Gebruik geen maling voor espresso, deze is te fijn.

Te grove koffie resulteert in een zure smaak, te fijne koffie in een bittere smaak. Het is belangrijk dat het water er goed doorheen kan, anders bouwt de percolator te veel druk op wat resulteert in een bittere koffiesmaak en een stomend ventiel. Mocht het zo zijn dat het ventiel gaat stomen, zet dan onmiddellijk de warmtebron uit.

Kijk daarom goed of de koffiemolen die je in combinatie met een percolator wilt gebruiken, een instelbare maalgraad heeft. Hiermee kun je zelf aangeven hoe grof of fijn je de maling van de bonen wilt hebben.

Warmtebron voor percolator

Voor het gebruik van een percolator heb je een warmtebron nodig. Er zijn percolators van verschillende materialen: aluminium en roestvrijstaal. Let op: aluminium percolators zijn enkel geschikt voor gasfornuizen.

Tip: zorg ervoor, wanneer je met gas kookt, dat de gasvlam niet onder de percolator uitkomt. Is je percolator te klein voor de gaspit? Kies dan een vlamverdeler.

Tips voor het uitschenken en bewaren

Het uitschenken van de koffie kan op twee verschillende manieren: rechtstreeks vanuit de percolator, of door deze eerst over te schenken in een andere kan. De percolatorkan heeft een hoge temperatuur waardoor de kans groter is dat de smaak van de koffie bitter wordt. Met overschenken verklein je deze kans.

Hoe langer je de koffie laat staan, hoe sneller de versheid achteruit gaat. Tip: wil je nog een kan percolatorkoffie zetten? Plaats dan de percolator onder koud water zodat deze in rap tempo afkoelt. Zo wordt deze snel weer hanteerbaar.

Je ruikt nu de verse koffie aroma’s, dat betekent dat het tijd is om te genieten van jouw versgezette percolatorkoffie! Alleen of met gasten. Deze manier van koffiezetten brengt namelijk een hoop sfeer met zich mee.

Onderhoud van de percolator

Zodra alle koffie is uitgeschonken en je de percolator niet meer wilt gebruiken, laat deze dan ongeveer 30 minuten staan voordat je hem uit elkaar haalt. Een percolator schoonmaken is heel gemakkelijk. Zorg dat de kan leeg is en draai de bovenkant los. Vervolgens haal je het filter eruit en spoel je deze af onder de kraan.

Let op: De percolator mag niet in de vaatwasser. Was deze ook niet met sop. Een zacht sponsje of een afwasborstel met heet water volstaat. Zo voorkom je dat de percolator gaat oxideren. Gebruik je een aluminium percolator? De percolator heeft vele jaren lang een vast onderdeel van de meeste huishoudens uitgemaakt.

Tip: het is belangrijk dat je regelmatig de percolatorring vervangt.

Percolator vs. andere zetmethoden

Er zijn ontzettend veel verschillende methodes om koffie te zetten. Je kunt gebruikmaken van een filterautomaat, koffie zetten met cupjes of oploskoffie gebruiken, maar je kunt ook 'ouderwets' koffie zetten met bijvoorbeeld een percolator of cafetière.

Het termen ‘percolator’ en ‘moka pot’ worden vaak door elkaar heen gebruikt. Een percolator maakt gebruik van zwaartekracht tijdens het brouwen. Onderin de percolator doe je water, bovenin een zet je een geperforeerd bakje met gemalen koffie. Vervolgens gaat het water (bijna) koken en door een buis omhoog. Dit hete water komt op de koffie terecht en druppelt weer naar beneden.

Een moka pot gebruikt stoomdruk om water één keer door de gemalen koffie te persen. Water gaat in een onderste reservoir koken en via een buisje en filter wordt het door de koffie omhoog geperst. De vloeistof gaat daarna verder omhoog via een pijpje en wordt opgevangen in een opvangbakje bovenin. Vaak wordt er voor een moka pot ook de term (Italiaanse) percolator gebruikt.

Een vacuüm koffieapparaat is net als een percolator een ouderwetse manier om koffie te zetten. Het is een apparaat dat water via stoom in een tweede kamer (vaak bovenste) perst. Hier mengt het zich met gemalen koffie. Soms moet je dan even roeren om de koffie goed te mengen.

Dan wordt na enkele minuten het apparaat van het vuur gehaald, waardoor er geen stoom meer wordt geproduceerd. En ontstaat dan een vacuüm in de onderste kom, die de gezette koffie door een filter weer naar beneden trekt. Het vacuüm brouwproces is volledig afgesloten, hierdoor ontsnappen er geen aroma’s en zet je altijd de perfecte kop koffie. Je zet er een lichte koffie met een heldere smaak en breed smaakprofiel mee.

Een percolator en een cafetière verschillen best wel van elkaar, maar worden toch ook nog af en toe door elkaar gebruikt. Bij een cafetière doe je grof gemalen koffie in het apparaat. Hier giet je vervolgens bijna kokend water op. Het geheel roer je door en laat je vervolgens 4 minuten rustig staan. Na die 4 minuten duw je de zuiger met zeef heel rustig naar beneden. Tijdens dat proces wordt het koffieresidu van de koffie gescheiden.

Met een percolator zet je een lichte koffie met een breed smaakprofiel. Met een cafetière zet een dikke, rijke koffie.

De juiste koffiebonen kiezen

Naast de zetmethode is ook het soort boon en de branding erg van invloed op de smaak. Je hebt grofweg de keuze uit Arabica en Robusta bonen. De Arabica boon bevat minder cafeïne dan de Robusta boon. Robusta heeft een beetje een bittere smaak en wordt eigenlijk altijd in een melange gedronken (dus niet puur), terwijl de Arabica boon soms wel puur gedronken wordt.

Wil je een heerlijke cappuccino of latte macchiato maken met de koffie die je met je percolator hebt gezet? Dan is een melkopschuimer een echte aanrader. Een melkopschuimer is een gebruiksvoorwerp waar je melkschuim mee kunt maken.

Door de lucht toe te voegen wordt de textuur lichter en neemt het volume met meer dan twee keer toe. Melkopschuimers zijn er in verschillende soorten en maten:

  • Handopschuimers: deze worden met de hand bediend.
  • Manuele melkopschuimers: bestaan uit een karaf (roestvrij staal of glas) met een deksel. In het deksel bevindt zich een gat waar een zuiger doorheen kan. Giet melk in de kan. Beweeg de zuiger naar boven en naar beneden.
  • Volautomatische melkopschuimers: Ze zijn volautomatisch. Bij duurdere varianten kun je bijvoorbeeld kiezen uit koud, warm of heet schuim en een optie om automatisch uit te schakelen als de melk bereid is.

Conclusie

De percolator is een klassieke methode om koffie te zetten die nog steeds populair is. Met de juiste techniek en koffiebonen kun je een heerlijke kop koffie zetten met een rijke en intense smaak. Experimenteer en ontdek jouw favoriete manier van koffiezetten met de percolator!

labels:

Zie ook: