De woorden "Mevrouwtje. Ga lekker naar huis, koken. Veel beter." zijn historische woorden van Pim Fortuyn op donderdag 21 maart 2002 tegen de Grande Dame van het Binnenhof: Wouke van Scherrenburg.

De context van de uitspraak

Fortuyn deed zijn uitspraak na het traditionele lijsttrekkersdebat op de Erasmus Universiteit. Het was een opmerkelijk debat omdat Fortuyn uiteindelijk wegliep. Fortuyn viel stil toen studenten de lijsttrekkers vragen mochten stellen.

Toenmalig GroenLinks-lijsttrekker Paul Rosenmöller rook zijn kans: “Als je aangevallen wordt op je zwakke punten, ga je er niet op in en ga je theater maken.” Fortuyn, die de volgende dag zijn vader moest begraven, was gekwetst, deed zijn microfoontje af en verliet - onderwijl de uitgestoken hand van Rosenmöller negerend - de zaal.

Het was een uitroep van afwijzing, oorspronkelijk gebruikt door politicus Pim Fortuyn (na afloop van een debat met Paul Rosenmöller in 2Vandaag) tegen de Nederlandse journaliste Wouke Van Scherrenburg. In plaats van koken kan om het even welke bedrijvigheid worden vermeld, bijvoorbeeld kleien.

Wouke van Scherrenburg: de schrik van de politici

In de veertien jaar dat zij als verslaggever op het Binnenhof actief was, zagen wij haar zich ontwikkelen als de schrik van de politici. 'Die lange blonde', zo noemde CDA-politicus Bert de Vries haar. Volgens VVD-minister was zij 'Het grote blonde beest'. Ook Pim Fortuyn zag haar liever komen dan gaan. 'Ach mens, ga naar huis, ga toch koken,' beet hij haar toe.

Hoewel, erkenning overwon het van ergernis. Ook bij haar grootste criticasters in de politieke arena was er uiteindelijke grote overeenstemming over haar vakmanschap. Pim Fortuyn schreef in een van haar boeken: ‘Voor de grootste kattenkop van Nederland. Want je lijkt wel erg op mijn moeder.’

De impact op de politiek en media

Die venijnige uithaal van Pim Fortuyn naar Wouke van Scherrenburg, verslaggeefster bij Den Haag Vandaag, werkt tien jaar na dato nog steeds door. Zonder overdrijving valt vol te houden dat die berisping tot op de dag van vandaag de verhouding tussen politiek en media bepaalt.

Als Fortuyn één verdienste heeft gehad, is het ongetwijfeld dat hij het ‘zaakje’ in Den Haag heeft opgeschud. Zich hardop afvragend of de keizer wel kleren aan had, heeft hij bewerkstelligd dat ‘we’ anders naar de hele en halve vorsten aan het Binnenhof zijn gaan kijken.

Veel meer dan vòòr ‘Fortuyn’ spelen media - kranten, radio en niet in de laatste plaats televisie - in op de wensen, opvattingen en behoeften van lezers, luisteraars en kijkers. Sinds 2002 zijn redacties op grote schaal op zoek gegaan naar wat ‘de mensen in het land’ bezig houdt.

Zo veel heeft de journalistiek wel van Fortuyn begrepen dat er een grote kloof gaapte tussen wat met name in ‘Den Haag’ als de heersende, politieke correcte opinie gold en wat ‘de rest van het land’ vond. Beschuldigd, zelfs zwart gemaakt door de ‘profeet uit Rotterdam’ [‘Ga toch naar huis] haastten de media vanaf 2002 om vooral te laten zien dat ze geen onderdeel van de linkse kerk waren.

Dat ze beslist niet aan de leiband van het establishment liepen. Dat ze wel degelijk onafhankelijk waren. Dat ze heus wel onorthodoxe vragen durfden stellen. Waar die ontwikkeling toe heeft geleid, zie je bijna dagelijks in de wandelgangen van de Tweede Kamer.

Fortuyn en het mediapopulisme

Pim Fortuyn stond aan de oorsprong van het ‘mediapopulisme’, een tweelingzusje van het politieke populisme. Door het establishment in politiek en media permanent uit te dagen, zelfs te beledigen, groeide hij uit tot een mediacraat, een politicus die zonder partij, maar via de media een politiek fenomeen werd.

Nederland heeft steeds meer trekken van een 'consumentendemocratie' gekregen, waarin iedereen - media, politiek, partijen - zich dagelijks moet verkopen. Gaandeweg zijn media zich minder gaan identificeren met de publieke zaak, met wat de burger zou moeten weten. En meer met de zaak van het publiek, met wat de burger aanspreekt, amuseert of hem opwindt, ergert of boos maakt.

Voorbeelden van gebruik van de uitspraak

  • De bewindslieden werden ondervraagd door Wouke van Scherrenburg, bekend van het fameuze Ga toch koken mens van wijlen Pim Fortuyn. (Youp van ’t Hek: Bacteriën moeten ook leven.)
  • Maar Sabra is dus persoonlijk beledigd door een mooie vrouw die een bikini aanprijst. Het feit dat Hunkemöller probeert een regenboogbikini te verkopen op de meest logische manier, namelijk door te laten zien hoe dat ding eruit ziet met iemand erin, maakt blijkbaar van elke vrouw een karikatuur en van elke man een geile seksmaniak die liefst zijn lauwe bud ter plekke van het tramhokje af zou laten druipen. Echt, mens. Ga toch koken.
  • Als de Oranjes voor één ding niet pal stonden, dan was het voor de Nederlandse taal. Ga toch lekker kleien, mens. (Renate Dorrestein: De leesclub.)
  • Voorbeeld: als een man met zijn vrouw discussieert en hij kan het niet winnen, dan eindigt hij steevast met: ‘Ach, ga koken!’ (Youp van ’t Hek: Het platteland.)

labels: #Koken

Zie ook: