Koffie is voor veel mensen de drank waar ze iedere ochtend naar uitkijken om mee wakker te worden. Maar heb jij je ooit afgevraagd hoe die koffie in jouw kopje komt? Het brouwen en genieten van koffie werd een essentieel onderdeel voor veel culturen over de hele wereld. Vandaag de dag is koffie veel meer dan een historische drank.

De Oorsprong van Koffie

Volgens de mythe ontdekte een geitenherder genaamd Kaldi per ongeluk de oppeppende kracht van koffiebonen. Zijn geiten snoepten van de bessen en werden na het eten opeens een stuk levendiger! Nieuwsgierig naar de effecten, probeerde Kaldi de bessen zelf en ontdekte hij dat ze hem energie gaven. De ontdekking van koffie verspreidde zich snel en leidde tot het begin van de koffieconsumptie.

Het woord "koffie" lijkt afkomstig te zijn van "Kaffa". Dit is een regio in Ethiopië waar de koffieplant voor het eerst werd ontdekt. Vanuit Ethiopië verspreidde koffie zich naar andere delen van de wereld. Met name in Arabië werd de koffie omarmd en onderdeel van de Arabische cultuur en handel.

Uiteindelijk werd koffie wereldwijd verhandeld.

Waar Groeit Koffie?

Koffie wordt het meest geteeld in specifieke delen van de wereld. Het gebied waar dit vooral voorkomt, wordt de 'Koffiegordel' genoemd. Deze gordel loopt rond de evenaar en omvat delen van Midden- en Zuid-Amerika, Afrika en Azië. Landen zoals Brazilië, Colombia, Vietnam, Ethiopië, en Honduras hebben de grootste productie per jaar.

Iedere regio heeft zijn eigen microklimaat, hoogte en type bodem. Dit resulteert in koffiebonen met unieke smaakprofielen. Het is de variatie in groeiomstandigheden en regionale invloeden die koffie zo'n rijke en diverse drank maken.

Hoe Groeit Koffie?

Koffie begint zijn levensreis als een bes aan de koffieplant, die tot de familie Coffea behoort. Deze planten groeien voornamelijk in tropische en subtropische gebieden met vruchtbare grond. De koffieplanten groeien het beste bij een gematigd klimaat met voldoende regenval en gelijkmatige temperaturen.

Na het planten duurt het meerdere jaren voordat de koffieplanten volwassen zijn en bessen beginnen te dragen. De bessen kunnen verschillende kleuren hebben, van groen tot rood, afhankelijk van hun rijpheid. De koffieboon zelf is eigenlijk het zaadje binnenin de bes en wordt omgeven door vruchtvlees.

Wist je dat een koffieplant ongeveer 3 tot 5 jaar nodig heeft om te groeien voordat er geoogst kan worden? Daarnaast is een koffiebes eigenlijk een vrucht en geen boon, zoals veel mensen denken. De koffiebes is meestal rood of geel en heeft 2 zaden. Het rijpen van de vruchten is een langdurig proces. Het duurt gemiddeld 8 tot 12 maanden totdat de bes kan worden geplukt en verwerkt tot een koffieboon. De oogsttijd duurt, afhankelijk van het land, zo’n 4 maanden per jaar.

De Koffieplant

De oorsprong van jouw kop koffie ligt bij de koffieplant. Van nature kan deze tot wel 18 meter hoog worden, maar op koffieplantages worden ze vaak teruggesnoeid tot 2 meter. Dit bevordert zowel de productie van koffiebessen als het gemak van het plukken. Koffieplanten kunnen niet overal groeien. Ze hebben een tropisch klimaat nodig en komen alleen voor rond de evenaar. Daarbij is ook genoeg schaduw belangrijk, wat verklaart waarom je op koffieplantages vaak andere bomen zoals bananenbomen aantreft. Vanaf het ontkiemen tot de volwassen plant duurt het proces bij een koffieplant ongeveer 3 tot 5 jaar. Pas dan begint de koffieplant koffiebessen te produceren.

Het Productieproces van Koffie

Het productieproces van koffie omvat verschillende fasen:

  1. Het Koffie Oogsten:

    Het koffie oogsten begint wanneer de koffiebessen rijp zijn. De timing van de oogst is cruciaal voor de uiteindelijke smaak van de koffie. De meeste koffiebessen worden met de hand geplukt. Dit wordt zorgvuldig gedaan zodat onrijpe bessen tussen de rijpe bessen uit gehaald kunnen worden. Een goede plukker plukt 50 kilo bessen per dag, een gemiddelde plukker 40 kilo (in Thailand). Voor 1 kilo gebrande koffie is ongeveer 9,8 kilo koffiebessen nodig. De plukkers werken meestal meer dan 8 uur per dag en zijn bijna 2 uur aan het plukken voor 1 kilo gebrande koffie!

    Om de hoogste kwaliteit te waarborgen, worden uitsluitend rijpe koffiebessen met de perfecte rode kleur geplukt. Dit oogstproces, waarbij alleen de ‘perfect rode’ koffiebessen worden verzameld, is tijdrovend en arbeidsintensief, omdat het met de hand wordt uitgevoerd.

  2. Het Verwerkingsproces:

    Na de oogst ondergaan de koffiebessen een van de drie meest bekende methodes voor verwerking. Dit zijn drogen, nat bewerken of semi-gewassen. De methode die wordt gekozen, kan de smaak van de koffie beïnvloeden.

    • Drogen (Dry of Unwashed methode): Bij het drogen worden de bessen in de zon gedroogd. Bij de droge methode om van koffiebes naar koffieboon te komen worden de ongewassen koffiebessen verspreidt over droogvloeren of op verhoogde bedden. Hier worden ze in de felle zon gelegd waardoor ze snel drogen. Tussendoor moeten de bessen regelmatig omgedraaid worden zodat ze niet beginnen te rotten, dan kan de hele oogst weggegooid worden. Na ongeveer een maand zijn de bessen droog en zit de koffieboon er los in. Deze kunnen er nu makkelijker uitgehaald worden om later bij jou thuis een heerlijke vers gebrande koffie van te zetten. Door de natuurlijke fermentatie krijgt de koffie complexe smaken en suikers.
    • Nat Bewerken (Washed methode): Bij het nat bewerken worden de bessen geweekt om het vruchtvlees te verwijderen. Bij de natte methode om van koffiebes naar koffieboon te komen worden de bessen gewassen en daarna meteen ontdaan van hun vruchtvlees met behulp van een ‘de-pulping’ machine. De bessen worden daarna tussen de 12 en 72 uur gefermenteerd voordat ze schoon gewassen worden. Echter zit er met deze methode altijd nog de hoornschil (parchement) vast aan de bonen en moeten ze toch nog langer gedroogd worden. Het mooie van de natte methode is wel dat het proces van koffiebes naar koffieboon een stuk sneller gaat en de bonen geen 4 maar ongeveer 2 weken verder moeten drogen. Daarna wordt de hoornschil losgemaakt en worden de bonen eventueel nog gepolijst voordat ze klaargemaakt worden voor de export.
    • Semi-gewassen (Semi-Washed of Pulped Natural methode): Bij dit proces wordt er een deel van de kers van de koffie gehaald. Dit kan alleen de schil zijn, maar ook een groter deel van het vruchtvlees. Hierna worden de bessen gedroogd zoals bij de droge methode. Bij dit proces wordt net als bij het Natural proces minder water verbruikt dan bij de natte methode. Wanneer de bonen terug gedroogd zijn tot tussen de 8 en 12% vocht, dan worden de bonen bij de molen verlost van het gedroogde vruchtvlees en het parchement.

    De manier van verwerken is heel belangrijk voor de uiteindelijke smaak van de koffie. Waarbij de ene methode niet beter of slechter is dan de andere methode. Koffieboeren maken zelfs regelmatig gebruik van meerdere bewerkingsmethodes om op die manier verschillende smaakprofielen te creëren. De manier waarop de koffiebessen worden behandeld tot koffiebonen heeft dus al enorm veel invloed op de smaak. Beide verwerkingsprocessen kunnen fantastisch smakende koffiebonen opleveren. Wil je toch een richtlijn dan kun je zeggen dat de washed methode zorgt voor een milde fruitige smaak. Terwijl de dry methode zorgt voor een volle en zoetere smaak.

  3. Het Verwijderen van de Schil:

    Na het drogen of weken moeten de koffiebonen uit hun schil worden gehaald.

  4. Het Branden van de Koffiebonen:

    Een van de meest cruciale stappen in koffieproductie is het branden van de bonen. Het brandproces kan de smaak en aroma van de koffie beïnvloeden. Lichter gebrande bonen behouden meer van hun oorspronkelijke smaakprofiel. Tijdens het branden ondergaan de koffiebonen een karamelisatie van de aanwezige suikers, wat resulteert in de herkenbare bruine kleur van koffie. Het is van essentieel belang om de koffiebonen direct na het branden af te koelen, waardoor overmatig doorgaren wordt voorkomen en de kwaliteit behouden blijft.

  5. Het Malen van de Koffiebonen:

    Voordat koffie wordt gezet, worden de gebrande bonen gemalen. De maling kan variëren, afhankelijk van de zetmethode.

  6. Het Zetten van de Koffie:

    Het laatste stadium is het zetten van koffie. Dit kan gebeuren met behulp van verschillende methoden, zoals filterkoffie, espressomachines, percolators, en meer. De verschillende manieren van hebben een invloed op de smaak.

Arabica vs. Robusta Koffiebonen

Koffiebonen zijn voor velen herkenbaar, maar wist je dat er enorme verschillen bestaan tussen de vele varianten? Koffiebonen kunnen variëren in vorm, kleur en smaak, wat hen uniek maakt. Het is opmerkelijk dat deze variatie bestaat, aangezien alle koffie die we drinken afkomstig is van één koffieplant.

  • Arabica Koffiebonen:

    Arabica-koffiebonen worden beschouwd als premium bonen vanwege hun verfijnde smaakprofiel. Ze groeien op hogere hoogten en hebben over het algemeen een zachtere, zoetere smaak met subtiele zuurgraad. Arabica-bonen worden vaak geassocieerd met kwaliteitskoffie en zijn populair in specialiteiten koffies.

  • Robusta Koffiebonen:

    Robusta-bonen hebben een sterkere, robuustere smaak en bevatten meer cafeïne dan Arabica-bonen. Ze gedijen op lagere hoogten en hebben een aardse smaak.

Koffiebonen Kopen

Op zoek naar de beste koffiebonen voor jouw smaak? Kies voor verse bonen. Controleer de branddatum om te zorgen dat de bonen zo vers mogelijk zijn. Koffiebonen kunnen lang goed blijven, mits ze goed luchtdicht verpakt zijn.

Ontdek welke branding bij je past.

Koffieproductie is een kunst die begint bij het cultiveren van koffiebessen en eindigt in je kopje koffie. Het begrijpen van dit proces en het kiezen van de juiste bonen kan een verschil maken in de smaak van je dagelijkse brouwsel.

De reis van de koffiebes naar jouw kopje

Koffie, onze geliefde drank, heeft een opmerkelijke reis vanaf de koffieplant tot in jouw kopje. Welke weg heeft dat kopje koffie in je hand afgelegd? Alles over ongebrande koffie. Heerlijke vers gebrande koffiebonen, egaal bruin van kleur, donker zoet geurend en gelijk van vorm en grootte. Dat is hoe we koffie graag zien. Wat een prachtig product. Even terug naar de basis. Een koffiebes is een vrucht en de koffieboon is de pit van de bes. Elke koffiebes bevat twee pitten, waarvan er een kant plat is en een kant rond. Tenminste dat is zo bij reguliere koffiebonen.

Het plukken van deze ‘perfect rode’ koffiebessen is een arbeidsintensief proces. Na het verwijderen van het vruchtvlees worden de koffiebonen op grootte gesorteerd. Hoe groter de koffieboon, hoe hoger de kwaliteit. Door het branden karameliseren de suikers in de koffieboon en ontstaat de herkenbare bruine kleur. Het is belangrijk om de koffiebonen daarna direct af te koelen.

De koffiestruik gedijt het beste op plantages waar voldoende grote bomen aanwezig zijn die op meerdere momenten van de dag voor schaduw zorgen. Daarnaast heeft ook de hoogte van de plantage invloed op de koffiestruik. Zo groeien de geliefde Arabicabonen enkel boven de 1.300 meter, omdat het klimaat vanaf deze hoogte een voordelige invloed heeft op de groei van de plant. Doordat de koffiebonen in een bes rijpen, kan deze koffiebes als een vrucht beschouwd worden. Net als bij andere fruitsoorten trekt het suiker van het vruchtvlees in de koffieboon wat de smaak beïnvloedt. Eenmaal per jaar vindt de oogst van koffiebessen plaats. Niet overal worden de koffiebessen met de hand geplukt. In landen waar er veel plateaus zijn op de plantages, is het ook mogelijk om de koffiebessen machinaal te plukken.

Nadat de bonen geplukt zijn, volgt de verwerking van de koffiebessen. Unwashed: bij de unwashed methode worden de koffiebonen kort gewassen en vervolgens gedroogd in de natuur. Washed: bij de washed methode worden de geplukte koffiebonen in een bad met water gelegd. De rijpe koffiebessen zakken naar de bodem en daarmee is de eerste kwaliteitscheck een feit. De rijpe bonen worden eruit gesorteerd en gaan in een pulper. In deze pulper wordt het vruchtvlees van de koffiebes verwijderd. Daarna worden de koffiebonen gefermenteerd, zodat ook het laatste vliesje om de koffiebonen heen verwijderd wordt. Doordat de koffiebonen bij de washed-methode door meerdere kwaliteitscontroles gaan, is er meer zicht op de kwaliteit van de bonen. Afhankelijk van de grootte van de plantage worden de koffiebonen op de plantage zelf verwerkt of in een distributiecentrum van de importeur. Bij Beukenhorst kiezen we ervoor om onze koffiebonen in jute zakken te laten vervoeren, omdat de koffiebonen zo kunnen ‘ademen’.

Nadat de koffiebonen in jute zakken in onze branderij zijn aangekomen, worden deze gebrand volgens de slow roasting methode. Zoals hierboven beschreven wordt, worden eerst monsters van een bepaald type koffieboon getest. In onze proefkamer worden deze monsters gebrand en beoordeeld op smaak, geur, kleur en kwaliteit. Zodra de koffiebonen in jute zakken in onze branderij zijn binnengekomen, worden deze gebrand voor onze melanges. De koffiebonen worden onder de juiste temperatuur langzaam gebrand tot ze de juiste branding, grootte en kleur hebben.

Het Begin: De Koffiebes

Elke kop koffie begint met de koffiebes. Koffie groeit aan struiken die bekendstaan als “Coffea”. De meest voorkomende koffiesoorten zijn Arabica en Robusta. De koffiebes, die eruitziet als een kleine rode vrucht, groeit in clusters en bevat doorgaans twee zaden: de koffiebonen. Maar wist je dat koffiebessen eigenlijk vruchten zijn, die ook als vrucht gegeten kunnen worden? Ze hebben een zoete, sappige pulp die vaak wordt gegeten in de regio’s waar koffie wordt verbouwd.

Oogsten van de koffiebessen

De oogst van koffiebessen is een arbeidsintensief proces dat meestal met de hand wordt gedaan. Net zoals bij alle oogst, zijn er altijd vruchten die nog niet rijp zijn en vruchten die juist veel sneller rijp zijn geworden en nu niet meer lekker zijn. Plukkers selecteren zorgvuldig welke bessen wel en niet goed zijn voor de oogst en laten de rest liggen. Om de kwaliteit te kunnen waarborgen wordt dit dus met de hand gedaan, om te voorkomen dat de onrijpe bessen mee gaan in het verdere koffieproductie proces.

Verwerking van de koffiebessen

De koffiebes zit in een schilletje, waardoor ze na de oogst een verwerkingsproces ondergaan om de koffiebonen te scheiden van de vruchtvlees en de schil. Er zijn over het algemeen twee belangrijke methoden om dit te doen: de natte methode en de droge methode.

  • Natte Methode: Bij deze methode worden de koffiebessen eerst gewassen om de buitenste pulp te verwijderen. De bessen worden in water gelegd, waardoor het rijpe vruchtvlees van de bonen wordt losgeweekt. Vervolgens worden de bonen gedroogd in de zon of in speciale droogmachines. Na het drogen wordt de buitenste harde schil van de bonen verwijdert, waardoor je een zogenaamde “groene koffieboon” overhoudt.
  • Droge Methode: Bij de droge methode wordt het weken overgeslagen en worden de bessen direct te drogen gelegd. Gedurende dit proces drogen de vruchten in hun geheel, waardoor het natuurlijke fermentatieproces in de bessen ervoor zorgt dat het vruchtvlees en de schil krimpen en gemakkelijk kunnen worden verwijderd. Nadat de bessen volledig zijn opgedroogd, worden de bonen gescheiden van het resterende fruit.

Beide methoden hebben invloed op de smaak en het karakter van de uiteindelijke koffie. De natte methode wordt vaak geassocieerd met koffiesoorten die een schone, heldere smaak en hogere zuurgraad hebben, terwijl de droge methode kan leiden tot koffiesoorten met een vollere, natuurlijk zoetere smaak.

Het branden van de koffiebonen

Na het verwerken van de bonen is het tijd voor het branden. Eigenlijk is dit pas waar de koffie echt z’n smaak krijgt. De groene, binnenste vruchten zijn namelijk vrij smakeloos. De zoete smaak van de koffiebes komt van de schil, en die is er dus bij de verwerking afgehaald. Maar die smakeloze boon geeft daarom juist zoveel mogelijkheden, en juist daardoor heb je zoveel verschillende smaken koffie. De duur en temperatuur van het branden beïnvloeden de smaak en aroma van de koffie. Dit proces is dus verschillend per koffieplantage, en soms hebben zelfs koffieplantages verschillende soorten bonen. Dat zijn dan dus bonen die op verschillende wijze gebrand zijn en daardoor een andere smaak krijgen.

Vaak hebben bonen uit een bepaald land een specifieke smaak, omdat er toch richtlijnen zijn voor het brandingsproces in een bepaald gebied. Bij koffiespeciaalzaken kun je dan weer allerlei combinaties kopen, waarbij bonen vanuit verschillende gebieden en landen bij elkaar gevoegd worden voor gebalanceerde smaakcombinaties.

Malen en zetten

En daarmee zijn we dus bij de laatste stap van het koffieproces; jouw aankoop. Of je nu gaat voor een simpel zakje koffie uit de supermarkt of een specifieke selectie van een koffiespeciaalzaak, elke koffieboon heeft hetzelfde proces doorgemaakt en een flinke weg afgelegd naar Nederland. Je kunt zelf bonen kopen en malen, of kant en klare gemalen koffie kopen. Net afhankelijk van je eigen koffiemachine en voorkeur. Sommigen zeggen dat de koffie lekkerder is als je het vers maalt. Dus zelfs als je een ouderwets filterkoffie apparaat hebt of een French press, kun je kiezen voor bonen die je zelf maalt. Luxere koffiezetapparaten hebben vaak een bonen maalsysteem ingebouwd, precies voor die reden. Maar uiteindelijk is een lekkere kop koffie ook heel erg smaak afhankelijk. Gelukkig is er meer dan genoeg keuze!

labels:

Zie ook: