Bospeen, anders dan andere wortels - Groene groenten, hoor je vaak, maar de afwisseling met een beetje kleur is leuk toch? Die kleur kun je makkelijk toevoegen door gerechten met bospeen te maken.

Je vindt ze bij de groenteboer, op de markt of in de supermarkt, die mooie oranje, aantrekkelijke bossen met worteltjes. Ze vallen lekker op tussen de andere groentesoorten. Zeker in het voorjaar, als er weer Hollandse bospeen is, is het aanbod groot. Een mooie bijkomstigheid is dat een groot aanbod ook vaak de prijs gunstig maakt.

Wat is Bospeen?

Bospeen groeit niet in het bos of in bossen, maar het zijn lange slanke penen, die met het groene loof eraan worden verkocht. De worteltjes worden samen gebonden tot een bos en komen zo in de handel. Ze worden dus niet per gewicht verkocht, maar je koopt ze per bos.

Tegenwoordig wordt er, behalve de traditionele oranje, ook bospeen aangeboden in gekleurde variëteiten, als geel, wit, paars en rood. Vooral die paarse vind je er vast heel bijzonder uitzien. Maar wist je dat de eerste oerwortels die kleur hadden? De oranje wortels zijn pas later ontstaan uit kruisingen. De mooi gekleurde peentjes liggen in de winkel onder de naam ‘regenboogwortels’.

Verschillende Wortelsoorten

Als je bij een goed gesorteerde groenteboer of supermarkt kijkt, dan zie je veel verschillende soorten wortels liggen. Wat maakt bospeen anders dan alle andere soorten? Het verschil tussen bos- en waspeen zit hem vooral in het uiterlijk.

  • Waspeen: Is ontdaan van het groene loof en wordt gewassen op de markt gebracht. De wortels worden per gewicht verkocht. Waspeen die is ontdaan van alle vuil en onregelmatigheden worden ‘geschrapte wortels genoemd’.
  • Winterpeen: Zijn grote, vlezige, fel oranje gekleurde wortelen. De kern is wat lichter oranje. Ze worden zonder loof verkocht.

Waar Moet Je Op Letten Bij Het Kopen Van Bospeen?

Koop alleen verse bossen waarvan het loof er fris en mooi groen uitziet. Let er op dat de worteltjes stevig aanvoelen, en zouden breken als je probeert ze te buigen. Let er ook op dat de wortels geen beschadigingen hebben, mooi oranje van kleur zijn, en niet vochtig zijn. Laat de bossen met verlept loof en slappe, buigzame wortelen liggen. De groente wordt vooral met de zomer geassocieerd, zoals de meeste mensen winterpeen met de herfst of de winter associëren.

Er wordt in Nederland het hele jaar bospeen aangeboden, maar alleen van mei tot en met half november is er Hollandse verkrijgbaar. De rest van het jaar wordt de groente geïmporteerd.

Bewaren en Invriezen van Bospeen

Je kunt verse bospeen 2 à 3 dagen bewaren in de koelkast. Door het loof te verwijderen kun je de bewaartijd iets verlengen. Je kunt de groente ook prima invriezen. Snijd de gewassen en geschrapte bospeen in stukjes. Blancheer ze ongeveer 4 minuten. Spoel ze daarna met koud water, om ze zo snel mogelijk af te koelen. Laat de stukjes uitlekken en vries ze daarna in goed afgesloten bakjes of diepvrieszakjes. Ontdooi de wortels voor gebruik niet, want dan worden ze zacht.

Hoe Kun Je Bospeen Klaarmaken?

Je kunt die heerlijke groente op verschillende manieren klaarmaken. Je kunt bospeen rauw eten, gewoon uit de hand als een gezonde snack, bij de borrel met een dipsausje, en natuurlijk doet bospeen het ook goed in een salade. De klassieke manier om bospeen klaar te maken is koken in water. Maar er zijn veel meer mogelijkheden. Wokken of roerbakken, roosteren in de oven… het kan allemaal. Uiteraard is bospeen ook heel goed te combineren met andere groentesoorten.

Het Loof van Bospeen Eten

Wat je vast nog niet wist, is dat je het loof van bospeen ook kunt eten. Er gaan verhalen rond dat het loof giftig zou zijn en daarom niet eetbaar is. Dit is echter niet waar. Het kan wel voorkomen dat iemand een allergie of een intolerantie voor wortelloof heeft, en er daardoor ziek van wordt, maar dat maakt het niet giftig. Het is gezond, zit vol vitaminen en mineralen. Wat doe je er dan mee? Je kunt het loof gebruiken om een pesto mee te maken, je kunt het verwerken in een soep … laat je creativiteit er maar op los! Let er wel op dat je het loof goed wast voor je het gaat klaarmaken. Er zit vaak zand tussen de kleine blaadjes.

Bospeen is een veelzijdige groente, waar je alle kanten mee uit kunt. Daarnaast is het gewoon een gezonde groente. Dus hopelijk ben je geïnspireerd om er eens lekker mee te gaan koken. Er is voor de meeste bereidingsmethoden wel een recept.

De Geschiedenis van de Wortel

De soort Daucus carota kent vierenzestig variëteiten of ondersoorten - de subspecies (ssp’s). De naam ‘wortel’ behoeft geen verklaring. Peen komt van peden, was oorspronkelijk een meervoud van pee. (Dit verklaart waarom bijvoorbeeld Dodoens het heeft over peeen, met drie ees.) Peden werd penen met een nieuw enkelvoud peen. Waar pee vandaan komt, is onduidelijk.

Carota komt van karaton dat zoveel als ‘wortel’ betekent, of van karotos, dat saffraankleurig betekent. In het kader van de kleurige wortels is dit grappig: saffraan is geel is, maar in water opgelost rood.

De wortel/peen zoals wij die kennen, vindt haar herkomst in Afghanistan. Er zouden twee routes naar Noord-Europa kunnen zijn. De ene direct - de paarse wortels - uit Azië en de andere via de Arabische wereld.

V.I. Mackovic vergeleek de wilde wortels uit Afghanistan met de wilde uit Europa en concludeerde dat onze cultuurpeen Afghaans is. (Later is dit door DNA-onderzoek bevestigd.) Een van de grote verschillen is namelijk het blad. Het blad en de bladsteel van de Centraal-Aziatische wortels zijn meer behaard, de West-Aziatische gevederde bladeren zijn meer geveerd en de bladsteel is glad. De Afghaanse (Centraal-Aziatische) wortels neigen vrijwel alle naar paars.

In Afghanistan is de grootste variëteit van de wortel te vinden. De Afghaanse paarse wortel verspreidde zich in Azië, Afrika en delen van Europa. Als tweede kern wil men ook wel zuidoost Turkije aangeven, waar ook een grotere variëteit te vinden is, maar beduidend kleiner dan in midden Azië. Deze verspreidde zich op haar beurt over het Midden-Oosten, grote delen van Afrika en via Klein-Azië naar Europa en kruiste met D. carota ssp. maximus, de wilde peen. Hierdoor ontstond een breed kleurenpalet aan wortels.

Die werden door de Grieken en Romeinen gecultiveerd. De Europese wortel is gebaseerd op de Arabische paarse en gele. Na verloop van tijd wonnen de gele aan populariteit en reeds in de zestiende eeuw lijkt de paarse te hebben verloren. In de zeventiende eeuw was Nederland een toonaangevend land voor wat betreft de selectie en veredeling van wortels. Men kruiste ook met rode/paarse penen. In die tijd ontstond de Horn-wortel (scarlet Horn), naar de plaats Hoorn. En meer nog steeds bekende variëteiten.

Niet-paarse wortels vormen de zgn. carotene groep die gekend zijn door een ongekende hoeveelheid carotenoïden in hun wortels. De paarse vormen de anthocyane groep. Anthocyanen zijn in water oplosbare flavonoïde verbindingen die planten rode, blauwe en paarse pigmenten geven. Ze zijn heel gezond voor de mens.

Onderzoek uit 2019 bewijst dat niet-paarse wortelen zijn ontstaan uit paarse wortelen die natuurlijke mutaties hebben ondergaan. Bovendien varieert de pigmentatie van paarse wortels uitgebreid tussen verschillende wortel-genotypes. Zo is er het zogenaamde paarse peridermale worteltype (het periderm is de derde weefsellaag, dus men bedoelt dat het binnenste - floëem en xyleem - niet paars is) en het geheel door en door paarse worteltype. Men heeft twee genen geïdentificeerd in relatie tot anthocyaanpigmentatie in paarse wortels: DcMYB6 en DcMYB7.

De witte wortel wordt pas in 1697 in de boeken genoemd, maar zou er altijd wel zijn geweest. De witte wortel is een mutant van de gele. In veel landen werd de witte wortel als veevoer gebruikt.

Voedingswaarde van Wortels

Hieronder een tabel met de gemiddelde voedingswaarde van wortels per 100 gram:

Voedingsstof Hoeveelheid
Calorieën 48 kcal
Water 87,7 g
Eiwitten 0,94 g
Vet 0,35 g
Koolhydraten 10,3 g
Voedingsvezel 2,8 g
Suikers 4,74 g
Natrium 87 mg
Kalium 260 mg
Calcium 33 mg
Magnesium 12,4 mg
Fosfor 40 mg
IJzer 0,15 mg
Vitamine A (Retinol) 0 (bèta caroteen 8,28 mg, alpha caroteen 2,48 mg)

Tips voor het Zaaien en Kweken

Zaaien: Vanaf eind maart tot eind juli, afhankelijk van soort en ras en gewenste oogsttijd. Het zaad kiemt traag (4 weken). Diepte ½ cm, op lichte grond 1 cm. Zaai dun, zodat je zo min mogelijk moet uitdunnen.

Optimale groei: Bij 15o-18o Celcius, max 24o C.

Uitplanten: Niet van toepassing, ter plekke zaaien.

Uitdunnen: Dicht opeen zaaien geeft veel kleine wortels, uitgedund dikke lange. Plantafstand: 1-5-10 cm in de rij; 30 cm tussen de rijen.

Water: Vooral jonge plantjes hebben water nodig. Diktegroei vindt laat plaats. Als de jonge planten voldoende water krijgen, wordt de diktegroei wat uitgesteld.

Mest: Weinig of geen mest. Lichte, kruimelige, humusrijke grond. Winterwortelen prefereren zwaardere grond.

Er zijn verschillende typen te onderscheiden: bospeen en waspeen, Nantes (w.o. Sytan), winterpeen (o.a. Flakkeese en Berlikummer), Parijse broei (ronde peen) Vroege rassen zijn voor directe consumptie. Late rassen zijn “winterpenen”.

Bescherming tegen Plagen

Op nummer 1, 2 en 3 staat met stip de wortelvlieg. Beter is een fijnmazig insectendoek over het wortelbed te leggen. Vroeg zaaien betekent vroeg oogsten en verkleint de kans op aantasting door...

labels:

Zie ook: