Het lijkt zo onschuldig: een bakje met restjes rijst dat ergens in je koelkast staat. Even opwarmen met wat groenten en een lekker sausje en je hebt een compleet nieuwe maaltijd! Maar pas op, want gekookte rijst kan een broedplaats zijn voor bacteriën.

Waarom is het gevaarlijk om rijst buiten de koelkast te bewaren?

Gekookte rijst is de perfecte voedingsbodem voor een ongezellige bacterie genaamd Bacillus cereus. Deze bacterie kan een voedselvergiftiging veroorzaken, en dat kan sneller gebeuren dan je denkt.

Het is verleidelijk om na een lange werkdag een portie rijst in de koelkast aan te treffen die je al eerder hebt bereid. Tenzij dat restje al van iets-teveel-maaltijden geleden was en je een paar uur later hondsberoerd op je koude badkamervloer zit. Maximaal twee dagen, that’s it. En dat geldt alleen voor rijst die op de juiste manier bereid en bewaard is. Al het andere kun je maar beter meteen weggooien. Geen vrolijke boodschap, maar wel één die het onthouden waard is.

Bacillus cereus komt wijd verspreid in de natuur voor. De bacterie maakt in de darmen een gifstof aan die vaak een voedselvergiftiging veroorzaakt. De bacterie kan sporen vormen die goed kunnen overleven en hittebestendig zijn. Lage aantallen zijn ongevaarlijk, maar bij kamertemperatuur kunnen deze sporen uitgroeien tot bacteriën die schadelijke gifstoffen produceren.

Hoe kun je rijst veilig bewaren?

Wil je een voedselvergiftiging voorkomen? Hier zijn enkele handige tips:

  • Snel afkoelen: Laat de gekookte rijst niet langer dan twee uur op het fornuis of de tafel staan. Koel de rijst zo snel mogelijk terug.
  • Correcte opslag: Stop de overgebleven rijst zo snel mogelijk in een luchtdicht bakje, bij voorkeur van glas, en zet het in de koelkast.
  • Koelkasttemperatuur: Zorg ervoor dat de koelkast kouder staat dan 5°C en plaats het bakje in het koudste deel, meestal het onderste stuk, zoals de onderste plank of groentelade.
  • Invriezen: Als je de restjes rijst niet binnen één of twee dagen wilt gebruiken, kun je ze invriezen. Bevroren rijst kan zo’n drie maanden worden bewaard.

Hoe kun je rijst veilig opwarmen?

Wil je je restjes rijst nieuw leven inblazen? Haal dan alleen de hoeveelheid die je nodig hebt uit het bakje en laat de rest in de koelkast, want je kunt het maar één keer opnieuw gebruiken. Verwarm rijst altijd door en door, tot minimaal 75°C. Dit kun je bijvoorbeeld doen in een magnetron, stoommandje of hete wok of koekenpan.

Ook belangrijk om te vermelden: je kunt die brutale bacterie - bacillus cereus - niet voor de gek houden. Je restjes rijst éxtra heet of lang verwarmen haalt weinig uit: de sporenvormende bacterie heeft daar geen boodschap aan en maakt je alsnog hartstikke ziek.

  • Grondig verhitten: Verwarm de rijst altijd door en door, tot een temperatuur van minstens 75°C.
  • Niet vaker dan één keer opwarmen: Warm restjes rijst maar één keer op. Gooi overgebleven rijst na het opwarmen weg.

Hoe herken je bedorven rijst?

Vertrouw op je zintuigen om te bepalen of rijst nog veilig is om te eten:

  • Geur: Heeft de rijst een ongebruikelijke, zure of bedorven geur?
  • Uiterlijk: Heeft de rijst een andere kleur? Zijn de korrels dof, hebben ze een vreemde textuur (bijvoorbeeld plakkerig) of zie je schimmel?
  • Smaak: Proef je na het bereiden iets zuurs of bitters? Eet dan niet stug door.

Symptomen van een voedselvergiftiging door rijst

Als je rijst eet die besmet is met Bacillus cereus, kun je last krijgen van de volgende symptomen:

  • Misselijkheid en braken, meestal binnen een half uur tot 5 uur na de besmetting
  • Buikkramp, hoofdpijn, koorts of diarree

Meestal verdwijnen de klachten binnen 24 uur.

Wat te doen met restjes rijst?

Heb je te veel rijst gekookt? Geen probleem! In plaats van het weg te gooien, kun je de restjes gebruiken om nieuwe gerechten te maken:

  • Congee: Maak Chinese congee, een comfortfood om op te lepelen.
  • Rijstsalades: Kies uit diverse rijstsalades en andere bowls met granen.
  • Vullingen: Gebruik de rijst als vulling in een soep, paprika, courgette of omelet.

Bewaaradviezen voor ongekookte rijst

Je kunt ongekookte rijst bewaren in je keukenkastje of op een andere koele, droge en donkere plek. Daar blijft het heel lang goed. Ongeacht of je nu een doosje basmati-, pandan- of Toverrijst hebt staan. Zorg in ieder geval dat je het in een goed afgesloten voorraaddoos, opbergdoos of voorraadpot hebt opgeborgen en je rijst blijft vaak wel langer dan een jaar goed. Wil je zeker weten of je de rijst nog kunt gebruiken? Check de houdbaarheidsdatum op de verpakking, hoewel de rijst na die houdbaarheidsdatum ook nog geschikt kan zijn voor consumptie. Twijfel je? Gebruik dan je zintuigen. Dat is vaak het beste advies. Kijk uit naar sporen van schimmel en ruik goed.

Rijst en gezondheid

Rijst is een graansoort en behoort net als alle andere granen tot de grassenfamilie. Zilvervliesrijst staat in de Schijf van Vijf en is een volkoren graanproduct. Volkoren graanproducten hebben positieve effecten op de gezondheid. Het advies luidt om witte rijst te vervangen door zilvervliesrijst. Zilvervliesrijst bevat vezels die zorgen voor een goede darmwerking. Rijst bevat vooral koolhydraten. Vanwege de mogelijke aanwezigheid van schadelijke stoffen, zoals arseen, in rijst en rijstproducten zoals rijstwafels is het advies om gevarieerd te eten. En geef in ieder geval kinderen niet elke dag rijst of producten met rijst zoals rijstwafels. Verder kun je er uit voorzorg nog voor kiezen de rijst voor gebruik te wassen en de rijst te koken in ruim voldoende water.

Duurzaamheid van rijst

Bij het kopen van rijst kun je letten op milieubelasting en eerlijke handel. De Topkeurmerken EKO, Europees biologisch en Fairtrade helpen daarbij. Rijst groeit in water, daardoor ontstaat weinig onkruid. Bestrijdingsmiddelen zijn daarom nauwelijks nodig. Insecticiden en ontsmettingsmiddelen worden wel gebruikt tijdens de opslag van rijst. Zo worden de opslagcontainers ontsmet met methylbromide. Hiervan kunnen resten achterblijven in de rijst. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert hier streng op en haalt besmette rijst van de markt. Voor de Amerikaanse en de meeste Italiaanse rijstteelt is veel energie nodig. De teelt is namelijk helemaal gemechaniseerd. Denk aan het pompen van water, machines voor de oogst, droogmachines, pelmachines en sorteermachines. In Thailand wordt nog traditioneel met de hand en met een buffel gewerkt. Vrijwel alle rijst komt per schip naar Nederland. Vervoer per schip is een van de minst milieubelastende vormen van transport. De rijst die wij eten groeit meestal in natte rijstvelden. Door bacteriën die in de velden groeien, ontstaat het gas methaan. Dit is naar schatting een vijfde van alle methaanuitstoot in de wereld. Methaan draagt voor een groot deel bij aan het broeikaseffect. Hoe warmer het klimaat en hoe langer de rijst op het land staat, hoe meer methaan er ontstaat. Er is ongeveer 2000 tot 10.000 liter water nodig voor 1 kilo rijst. Boeren geven hun akkers water met regenwater, met water gepompt uit omliggende rivieren of met grondwater. Nog veel boeren in Thailand en Vietnam bevloeien hun akkers met regenwater. Grotere bedrijven gebruiken vaak rivierwater of grondwater om te irrigeren.Genetisch gemodificeerde rijst is verboden in Europa. Toch wordt de rijst wel eens gevonden en in beslag genomen. De plant is door genetische modificatie weerbaar gemaakt tegen een veelgebruikt onkruidbestrijdingsmiddel. Het onkruid gaat dus dood en de rijstplant groeit verder. In de Verenigde Staten en China is zulke rijst wel toegestaan. Verder is er zogenaamde 'golden rice' ontwikkeld, die meer vitamine A bevat dan normale rijst. Deze rijst is nog niet verkrijgbaar. In Thailand en India zijn arbeidsomstandigheden nog niet altijd in orde. Boeren hebben meestal weinig land en een lage opbrengst door toedoen van tussenhandelaren. In de Verenigde Staten zijn de arbeidsomstandigheden goed geregeld. Ook in Italië zijn er door de Europese wetgeving geen problemen op dit vlak. Consumenten verspillen vaak veel rijst, door teveel te koken. Dit kun je voorkomen door goed af te meten. Een handig hulpmiddel hierbij is het Eetmaatje. Het Eetmaatje is een maatbeker voor rijst, pasta en couscous.

labels:

Zie ook: