Struggle jij ook vaak met overgebleven kliekjes, maar weet je gewoonweg niet welke etensresten je wel en niet opnieuw mag opwarmen? Het is al vaker op social media verschenen, maar sommige kliekjes kun je gewoon écht niet meer opwarmen een dag nadat je het hebt bereid. Benieuwd welke etenswaren bovenaan op het lijstje staan?

Waarom is rijst bewaren gevaarlijk?

Rijst bevat, bijna van nature, de bacterie Bacillus cereus. Deze bacterie komt veel voor op planten, rijst en granen. De bacterie komt bijna overal ter wereld voor. De bacterie vormt sporen, dit zijn eencellige lichamen. Deze sporen zijn zeer goed bestand tegen hitte. Het lijkt eng om rijst te kopen met deze bacterie erin, maar dat is het niet. Bedenk dat ieder pak of zak rijst deze bacterie bevat. Dit hoeft op zich geen enkel probleem voor de gezondheid op te leveren.

Rijst bereiden

Door voedsel te bereiden, worden bacteriën normaal gesproken gedood. Dat is bij deze bacterie niet het geval. Sterker nog, door rijst te koken of te bakken worden de sporen juiste geactiveerd. Deze activatie zorgt ervoor dat de sporen uitgroeien tot nieuwe bacteriën. Volgroeide bacteriën scheiden een toxine uit waar de mens ziek van wordt. Wie echter de rijst direct na het bereiden nuttigt hoeft niet te vrezen voor deze bacteriën. De sporen kunnen in deze korte tijd niet snel genoeg uitgroeien tot bacteriën. Hoewel de geactiveerde sporen wel gegeten worden, richten ze geen schade aan in het lichaam.

Wanneer het wel gevaarlijk wordt

De sporen hebben tijd en warmte nodig om uit te groeien tot bacteriën. Wanneer rijst na het koken niet direct wordt genuttigd of gekoeld, krijgen de sporen voldoende kans om te ontkiemen. In sommige Chinees / Indische restaurants wordt de rijst na het koken op kamertemperatuur te drogen gelegd. Een ideale omgeving voor de sporen om hun slag te slaan. Wie daarna van deze rijst eet, krijgt een grote hoeveelheid bacteriën binnen die hun giftige toxine uitscheiden. Het gevolg: braken of diarree, afhankelijk van het soort toxine dat het bacterie uitscheidt.

Smullende bacteriën

Dat je ziek kunt worden van opgewarmde rijst is geen broodjeaapverhaal. De term reheated rice syndrome verwijst naar een voedselvergiftiging die veroorzaakt wordt door de bacterie Bacillus cereus. ‘Deze bacterie komt veel voor in zetmeelrijke producten zoals rijst of pasta. Ze kunnen het zetmeel namelijk omzetten in glucose en daar houden de bacteriën van’, vertelt Van der Vossen. ‘In de maaltijden kunnen de bacteriën sporen vormen. Dit zijn een soort slapende bacteriën die onder de juiste omstandigheden flink gaan groeien.’

Opgewarmde of afgekoelde rijst syndroom?

De perfecte omstandigheden voor een groeispurt? Kamertemperaturen. 'Als je een pan nasi hebt gemaakt en je laat die de hele nacht op het aanrecht staan, krijgt de bacterie alle tijd om zich snel te vermenigvuldigen. Als je veel van die bacteriën eet, kun je een voedselvergiftiging krijgen’, aldus Van der Vossen. Die bacteriën dood je gewoon door de boel weer te verhitten. Toch? Niet deze standvastige rakkers. Van der Vossen legt uit dat de sporen van de Bacillus cereus uniek zijn in hun hittebestendigheid. Ze kunnen best wat warmte (121 graden) overleven en groeien daarna weer uit tot bacteriën.

Rijst opwarmen: ga je er dood aan?

De voedselvergiftiging die veroorzaakt wordt door Bacillus cereus brengt vervelende ziekteverschijnselen met zich mee. Van misselijkheid en overgeven tot buikpijn en diarree. Van de Vossen nam de filmpjes eens onder de loep: ‘Er wordt flink overdreven in de video’s. Ze hebben het zelfs over dodelijke gevallen. Dat komt eigenlijk nooit voor. Het klopt dat je goed ziek kunt worden, maar dat is meestal na één of twee dagen wel over.'

Gekookte rijst op de juiste manier bewaren

Gekookte rijst moet direct genuttigd worden, dit vermindert de kans op besmetting aanzienlijk. Wie toch rijst wil bewaren, zorgt ervoor dat dit zo snel mogelijk de koelkast ingaat. Omdat warme producten niet direct de koelkast in kunnen vanwege andere producten in de koeling, is het beter de rijst buiten de koelkast snel af te laten koelen. De kom met rijst kan in een bak met koud water gezet worden. Ook kan de rijst uitgespreid worden op een plaat, zodat deze snel afkoelt. Zet daarna de rijst in een afgesloten bak in de koelkast.

Rijst opwarmen

Rijst die snel gekoeld is en goed koel wordt bewaard, kan zonder problemen weer opgewarmd worden. Door de koelte hebben sporen weinig de kans gekregen te ontkiemen en zich te vermenigvuldigen. Wanneer de rijst nu opgebakken of opgewarmd wordt, worden de sporen weer opnieuw geactiveerd. Dit is in de meeste gevallen onschuldig wanneer de rijst direct gegeten wordt. Wie echter deze opgewarmde rijst weer opnieuw gaat koelen om te bewaren, kan tegen een probleem aanlopen. De sporen die bij de eerste keer al geactiveerd waren, zullen bij een tweede keer opwarmen al iets ontkiemen. Bij een derde keer opwarmen zullen ze misschien net genoeg tijd krijgen om uit te groeien tot bacterie. Bewaar rijst daarom slechts een tot twee dagen in de koelkast en warm het ook slechts éénmaal op na bewaring.

Koelen, koelen en nog eens koelen

Je kunt dus opgelucht ademhalen. Dood ga je niet van ouwe rijst. Maar wil je zeker weten dat je niet de hele dag boven de wc hangt? Zet de rijst of pasta dan binnen twee uur na het koken in de koelkast, adviseert Van der Vossen. En warm je maaltijd maar één keer op. ‘Als het telkens opnieuw afkoelt en daarna weer verhit wordt, komen de bacteriën iedere keer op een goede temperatuur om te groeien.’

Algemene tips voor het opwarmen van kliekjes

  • Snel afkoelen: Laat kliekjes na bereiding niet langer dan twee uur op kamertemperatuur staan en plaats ze in de koelkast bij maximaal 4 °C.
  • Goed verhitten: Warm restjes altijd door en door op tot ze stomend heet zijn, idealiter tot minstens 75 °C.
  • Beperk heropwarmen: Warm restjes slechts één keer opnieuw op en consumeer ze direct.

Andere voedingsmiddelen om mee op te passen

Naast rijst zijn er ook andere voedingsmiddelen waarbij je voorzichtig moet zijn met opwarmen:

  • Aardappelen: Snel afkoelen en in de koelkast bewaren om de ontwikkeling van Clostridium botulinum te voorkomen.
  • Kip: Verhit kip altijd door en door tot minimaal 75 °C en bewaar restjes niet langer dan twee dagen in de koelkast.
  • Eieren: Het wordt afgeraden om eieren opnieuw op te warmen, voeg koude eieren toe aan een wrap of salade in plaats van ze opnieuw te verhitten.
  • Bladgroenten: Als je bladgroenten opnieuw wilt gebruiken, voeg ze koud toe aan een smoothie of salade.
  • Paddenstoelen: Bewaar ze maximaal twee dagen in de koelkast en verhit ze bij opnieuw opwarmen grondig tot minstens 70 °C.
  • Restjes van afhaalmaaltijden: Consumeer afhaalmaaltijden dezelfde dag of bewaar ze maximaal één dag in de koelkast.

Overzicht van bewaartijden en temperaturen

Hieronder een tabel met de aanbevolen bewaartijden en temperaturen voor verschillende voedingsmiddelen:

Voedingsmiddel Bewaartijd in koelkast Aanbevolen temperatuur Opmerkingen
Rijst 1-2 dagen Maximaal 4 °C Snel afkoelen na bereiding
Aardappelen 1-2 dagen Maximaal 4 °C Snel afkoelen na bereiding
Kip Maximaal 2 dagen Minimaal 75 °C bij opwarmen Verhit door en door
Paddenstoelen Maximaal 2 dagen Minimaal 70 °C bij opwarmen Luchtdicht bewaren
Afhaalmaaltijden Maximaal 1 dag Direct consumeren aanbevolen Risico op Bacillus cereus

Met een beetje voorzichtigheid en creativiteit voorkom je onnodige risico’s en bewaar je zowel de smaak als de veiligheid van je maaltijd.

labels:

Zie ook: