Rode gist rijst is een populair supplement voor veel mensen. Rode gist rijst komt uit China, maar wordt van oudsher niet overal in China gegeten. In verschillende provincies in het zuidoosten van China (waaronder Jiangsu, Fujian, Jiangxi, Zhejiang en Shanghai) zijn mensen meer dan 2000 jaar geleden begonnen met het fermenteren van witte rijst met de gist Monascus purpureus. Hierdoor kreeg de rijst een dieprode kleur. Rode gist rijst (red yeast rice, red mold rice, anka, rode koji, xuezhikang, hong qu, chi qu) maakt tot de dag van vandaag deel uit van de dagelijkse voeding (als smaakmaker, conserveringsmiddel en natuurlijke kleurstof) en het is opmerkelijk, dat juist deze provincies de laagste cardiovasculaire sterfte van heel China hebben.

Rode gist rijst is binnen de traditionele Chinese geneeskunde een beproefd middel voor verbetering van spijsvertering en bloedcirculatie en versterking van het hart. In Westerse landen wordt rode gist rijst vooral gebruikt als voedingssupplement tegen hyperlipidemie/dyslipidemie (verhoogde/afwijkende bloedlipidenconcentraties). Hyperlipidemie is één van de bekende risicofactoren voor hart- en vaatziekten. Dyslipidemie is in veel gevallen het gevolg van verkeerde eet- en leefgewoonten en overgewicht. De beste strategie is dan natuurlijk om af te vallen en te zorgen voor een gezond eetpatroon, voldoende lichaamsbeweging en de nodige ontspanning.

Cholesterolverlagende middelen horen op de tweede plaats te komen, als ze al nodig zijn. De laatste jaren is er namelijk veel discussie over nut en noodzaak van (sterke) cholesterolverlaging. Afgezien van deze discussie is de praktijk dat veel mensen statines krijgen voorgeschreven. Rode gist rijst is het bekendste natuurlijke alternatief voor mensen die geen statines (HMG-CoA reductaseremmers) willen of kunnen gebruiken.

Wat is Rode Gist Rijst?

Rode gist rijst is een supplement van natuurlijke oorsprong, ook bekend als rode Koji of Hongqu, dat wordt gewonnen uit rijst die gefermenteerd is met de gist Monascus purpureus. Oorspronkelijk werd het gebruikt in de traditionele Chinese geneeskunde, maar het is ondertussen ook een bekend supplement in de Westerse landen.

Hoe Werkt Rode Gist Rijst?

Monacolinen, waaronder Monacoline K, zijn bestanddelen van rood gefermenteerde rijst. 10 mg Monacoline K uit rodegistrijst draagt bij aan het behoud van normale cholesterolgehalten in het bloed. Cholesterol is er in verschillende vormen, waaronder het ongunstige LDL en het gunstige HDL. De verhouding tussen deze twee vormen is belangrijk voor je gezondheid. Er zijn ook aanwijzingen dat rodegistrijst gunstig is voor de gezondheid van het hart. Dit moet nog verder worden onderzocht.

Rode gist rijst is niet hetzelfde als een statine, alhoewel het monacolines bevat met hetzelfde werkingsmechanisme als statines. Statines bevatten één stof in een hoge dosering, terwijl rode gist rijst een combinatie van werkzame stoffen in (veilige) lagere doseringen bevat. Hierdoor verlaagt rode gist rijst met 5-10 mg monacoline K per dag de LDL-spiegel even goed als 20- 40 mg lovastatine per dag. Het synthetische lovastatine wordt aangeboden in de lactonvorm, die in de lever nog moet worden omgezet in de actieve, zure vorm, terwijl het natuurlijke monacoline K al voor een belangrijk deel (40-60%) bestaat uit de (actieve) zure vorm.

Verlaging van bloedlipiden die hart- en vaatziekten bevorderen (LDL-cholesterol, triglyceriden, lipoproteïne A) en verhoging van het gunstige HDL-cholesterol is het resultaat van de gezamenlijke (synergetische) effecten van monacolines en andere bioactieve stoffen in rode gist rijst. Monacolines remmen (net als statines) HMG-CoA reductase (3-hydroxy-3-methylglutaryl co-enzym A-reductase), het snelheidsbeperkende enzym bij de cholesterolbiosynthese in de lever. Monacolines verlagen vooral de LDL- en totaalcholesterolspiegel.

Andere inhoudsstoffen in rode gist rijst zoals fytosterolen, isoflavonen en pigmenten (waaronder monascine en ankaflavine) en enkelvoudig onverzadigde vetzuren dragen ook significant bij aan verbetering van de bloedlipidenspiegels. Monascine en ankaflavine, bijvoorbeeld, verlagen de LDL-, totaalcholesterol- en triglyceridenspiegels en verhogen de HDL-cholesterolspiegel. De effecten van monascine en ankaflavine zijn mede toe te schrijven aan verhoging van apo-A1 (apolipoproteïne A1), waardoor de vorming van HDL-deeltjes toeneemt, en verlaging van ACAT (acyl coenzyme-A cholesterol acyltransferase), MTP (microsomal triglyceride transfer protein) en apo-B100 (apolipoproteïne B100), waardoor de synthese van LDL-deeltjes afneemt en de triglyceridenspiegel daalt.

Klinische studies laten zien dat rode gist rijst de LDL-cholesterolspiegel met 10- 36% kan verlagen en de triglyceridenspiegel met 13-44%. De eerste belangrijke meta-analyse over rode gist rijst dateert uit 2006. Uit de meer dan 50 beschreven klinische studies blijkt dat rode gist rijst na 8-12 weken zorgt voor significante verlaging van de cholesterolspiegel, vergeleken met placebo. De totaalcholesterolspiegel daalde met gemiddeld 0,91 mmol/l (35 mg/dl), de LDL-cholesterolspiegel met 0,73 mmol/L (28 mg/ dl), terwijl de HDL-cholesterolspiegel met 0,15 mmol/L (5,8 mg/dl) toenam. Tevens daalde de triglyceridenspiegel met gemiddeld 0,41 mmol/l (36,5 mg/dl).

In 2011 heeft de EFSA (European Food Safety Authority) een wetenschappelijk rapport opgesteld over rode gist rijst. De EFSA concludeert dat rode gist rijst zorgt voor significante verlaging van de totaalcholesterol- en LDL-cholesterolspiegel bij een dagdosis rode gist rijst met 10 mg monacoline K.

Twee in-vitro studies met (humane) endotheelcellen en gladde spiercellen uit de aorta laten zien dat rode gist rijst de negatieve effecten tegengaat van het ontstekingsbevorderende, pro-atherogene cytokine TNF-α (tumornecrosisfactor-alfa). Rode gist rijst remde significant TNF-alfa geïnduceerde oxidatieve stress en NFkB activering (Nuclear Factor kappa B bevordert ontstekingen) in endotheelcellen en gladde spiercellen, de expressie van VCAM-1 (vascular cell adhesion molecule-1) en E-selectine in endotheelcellen, en de expressie van MMP-2 en MMP-9 in gladde spiercellen. In een derde in-vitro studie met aorta-endotheelcellen remde rode gist rijst homocysteïne-geïnduceerde stijging van de expressie van VCAM-1 (vascular cell adhesion molecule- 1), NF-κB activering en oxidatieve stress. Een verhoogde homocysteïnespiegel is een onafhankelijke risicofactor voor hart- en vaatziekten.

In een placebogecontroleerde studie met 36 proefpersonen met coronaire microvasculaire ziekte (waarbij de doorbloeding van de hartspier is verminderd door vernauwing van de kleine bloedvaten) en inspanningsgeïnduceerde angina pectoris leidde suppletie met rode gist rijst tot een betere conditie van de bloedvaten en afname van inspanningsgeïnduceerde ischemie. Suppletie met rode gist rijst verbetert de prognose bij mensen met kransvatziekte, die een hartinfarct hebben doorgemaakt.

Langdurige suppletie met rode gist rijst zorgde voor significante verlaging van de kans op een nieuwe ‘majeure cardiovasculaire event’ (niet-fataal hartinfarct, niet-fatale beroerte, cardiovasculaire sterfte) met 45%. De LDL-spiegel daalde door gebruik van rode gist rijst met gemiddeld 20% en de triglyceridenspiegel met 15%, terwijl de HDL-spiegel steeg met 5%. Het aantal noodzakelijke bypassoperaties nam door suppletie met rode gist rijst met 33% af, vergeleken met placebo.

De grootschalige CCSP studie is opgenomen in een systematische review van 22 klinische studies (met in totaal 6520 proefpersonen) naar het effect van rode gist rijst bij kransvatziekte met dyslipidemie. De onderzoekers stelden vast dat suppletie met rode gist rijst, vergeleken met placebo, zorgt voor significante verlaging van de kans op hartinfarct (-61%), bypassoperatie (-33%), cardiovasculaire sterfte (-31%) en sterfte door alle oorzaken (-33%). Rode gist rijst is hierbij even effectief als simvastatine.

Er zijn aanwijzingen dat rode gist rijst obesitas-gerelateerde ontsteking remt en toename van de vetmassa tegengaat door het remmen van de proliferatie en differentiatie van pre-adipocyten en stimuleren van lipolyse in adipocyten.

Potentiële Bijwerkingen en Risico's

Toch zijn er ook potentiële bijwerkingen en veiligheidsrisico’s verbonden aan het gebruik van rode gist rijst, vooral bij specifieke groepen, zoals ouderen en zwangeren. Rode gist rijst wordt over het algemeen goed verdragen, maar kan bij sommige gebruikers bijwerkingen veroorzaken. Veelvoorkomende rode gist rijst bijwerkingen zijn maagklachten, hoofdpijn en spierpijn, vergelijkbaar met de bijwerkingen van statines. Ernstige bijwerkingen kunnen spierschade (myopathie) en in zeldzame gevallen leverproblemen zijn.

Mensen die gevoelig zijn voor statines of al bijwerkingen hebben ervaren van statine-medicatie, moeten voorzichtig zijn met het gebruik van rode gist rijst. Zo zou tussen rode gistrijst en simvastine weinig tot geen verschil zijn in de bijwerkingen.

In sommige gevallen kunnen er bijwerkingen ontstaan door het gebruik van rodegistrijst supplementen, bijvoorbeeld spierpijn en maag- en darmklachten. Deze bijwerkingen lijken op die van statines, een medicijn voor het verlagen van cholesterol. Wanneer men stopt met gebruik van rodegistrijst, verdwijnen in de meeste gevallen de bijwerkingen. Ervaar jij bijwerkingen bij gebruik van rode gistrijstsupplementen? Meld dit dan bij het Lareb.

Bij het optreden van bijvoorbeeld spierpijn, kan het nuttig zijn de voeding aan te vullen met co-enzym Q10 en vitamine D supplementen.

Rode Gist Rijst en Ouderen

Er is bezorgdheid over het gebruik van rode gist rijst door ouderen, vooral degenen boven de 70 jaar. Oudere mensen zijn vaak gevoeliger voor bijwerkingen omdat hun lever- en nierfunctie verminderd is waardoor medicijnen langzamer worden afgebroken en uitgescheiden. Daarnaast spelen veranderingen in lichaamssamenstelling, verhoogde receptorgevoeligheid, verminderde homeostase en het gelijktijdig gebruik van meerdere medicijnen een belangrijke rol bij deze verhoogde gevoeligheid voor bijwerkingen.

Regelgeving en Dosering

In sommige landen is rode gist rijst aan strikte regelgeving onderworpen. In Europa gelden daarom regels voor de toegestane hoeveelheid monacoline K in supplementen tot maximaal 3 mg per dag. Doses hoger dan 3 mg kunnen gevaarlijk zijn, omdat het kan leiden tot bijwerkingen die vergelijkbaar zijn met die van voorgeschreven statines.

Voor rode gist rijst wordt doorgaans een veilige dagelijkse dosering van 1200 mg tot 2400 mg aangeraden, afhankelijk van de hoeveelheid monacoline K. De aanbevolen dagelijkse dosering monacoline K mag niet meer dan 3 mg zijn. Hogere doses kunnen het risico op bijwerkingen aanzienlijk verhogen, waaronder spierpijn, leverproblemen en maagklachten. Voor iedereen, maar vooral voor ouderen en mensen met al bestaande gezondheidsproblemen, is het belangrijk om onder deze hoeveelheden te blijven.

Rode Gist Rijst en de Schildklier

Een minder bekende bijwerking van rode gist rijst is de mogelijke invloed op de schildklier. Er zijn enkele aanwijzingen dat rode gist rijst een effect kan hebben op de schildklierfunctie, vooral bij mensen die al problemen met de schildklier hebben. Personen met een schildklieraandoening of een verhoogd risico daarop moeten voorzichtig zijn met rode gist rijst en overwegen om eerst medisch advies in te winnen. Naast de schildklier moeten mensen met immuunsuppressie, perifere neuropathie of mensen die antistollingsmedicatie gebruiken heel voorzichtig zijn met rode gist rijst.

Interacties met Medicijnen

Rode gist rijst kan interacties hebben met medicijnen en supplementen, vooral die de lever beïnvloeden. Dit zijn onder andere cholesterolverlagende medicijnen, bloedverdunners en sommige antibiotica. Door mogelijke rode gist rijst-interacties kunnen bijwerkingen toenemen, waardoor het belangrijk is om een arts te raadplegen voordat je rode gist rijst gebruikt in combinatie met andere middelen.

Monacoline K wordt omgezet door het CYP3A4-enzym in de lever. Rode gist rijst kan een wisselwerking hebben met medicijnen die ook worden gemetaboliseerd door CYP3A4, zoals onder andere ciclosporine, fusidinezuur, macrolide antibiotica, antimycotische azoolderivaten en HIV-proteaseremmers. Rode gist rijst kan de werking van bepaalde anticoagulantia (coumarinederivaten zoals acenocoumarol) mogelijk licht versterken.

Wanneer Rode Gist Rijst Vermijden?

Het gebruik van voedingssupplementen met rodegistrijst klinkt onschuldig, maar dat is het niet. Zo zijn de supplementen niet veilig te gebruiken door:

  • Zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven;
  • Kinderen die jonger dan 18 jaar zijn;
  • Volwassenen ouder dan 70 jaar;
  • Mensen die al cholesterolverlagende geneesmiddelen nemen of al andere producten met rodegistrijst gebruiken.

Advies voor Veilig Gebruik

Het is belangrijk gebruik te maken van een rode gist rijst supplement van constante, hoge (niet-genetisch gemodificeerde, bij voorkeur biologische) kwaliteit. Hierbij is het van belang dat het monacolinegehalte per dagdosis hoog genoeg is en de andere werkzame bestanddelen ook ruim vertegenwoordigd zijn. Helaas is in de meeste voedingssupplementen met rode gist rijst alleen het gehalte monacoline K gemeten. Het gehalte aan, en de werkzaamheid van overige medicinale inhoudsstoffen is onbekend. Dit betekent dat onduidelijk is welke effecten een supplement met rode gistrijst precies heeft naast verbetering van dyslipidemie.

Rode gist rijst wordt al meer dan 2000 jaar in China geconsumeerd zonder nadelige gevolgen voor de gezondheid. Een (ernstig) vitamine D-tekort kan theoretisch leiden tot bijwerkingen van rode gist rijst.

Bij het gebruik van rode rijst gist is het belangrijk om rekening te houden met mogelijke bijwerkingen en interacties, vooral bij specifieke gezondheidsproblemen of medicatiegebruik. Raadpleeg altijd je arts voordat je nieuwe supplementen aan je routine toevoegt. Dit is vooral belangrijk voor ouderen en mensen met aandoeningen aan de lever, nieren of schildklier, omdat zij mogelijk extra risico lopen. Een arts kan je adviseren over de juiste dosering en veilig gebruik, zodat je met vertrouwen en kennis van de juiste informatie kunt profiteren van de voordelen van rode gist rijst zonder onnodige risico’s.

Conclusie

Hoewel rode gist rijst voordelen kan bieden voor het verlagen van het cholesterolgehalte, is het cruciaal om de mogelijke risico's en bijwerkingen te overwegen. Raadpleeg altijd een arts voordat je met een nieuw supplement begint, vooral als je al medicijnen gebruikt of gezondheidsproblemen hebt.

labels:

Zie ook: