Het drinken van koffie is meer dan alleen een consumptie; het is een sociale gebeurtenis doordrenkt van etiquette en ongeschreven regels. Of het nu gaat om een eenvoudig kopje koffie of een uitgebreide "fika" in Zweden, de manier waarop we koffie consumeren en delen, zegt veel over onze manieren en respect voor anderen.

Het Meebrengen van Lekkernijen

Als ik mensen heb gevraagd om koffie te komen drinken, gebeurt het steeds vaker dat ze iets lekkers meebrengen. Op zichzelf een leuk gebaar natuurlijk. Maar meestal heb ik zelf ook moeite gedaan bijvoorbeeld door een taart te bakken of een lekkernij bij de bakker te kopen. Bezoekers gaan er blijkbaar van uit dat ik niks in huis heb gehaald en ik serveer dan maar het meegebrachte, zodat mijn eigen taart blijft staan.

Voor een koffieafspraak is het niet nodig om iets lekkers mee te brengen, tenzij dat afgesproken is. Een gast mag ervan uitgaan dat een gastvrouw/-heer zelf iets eetbaars bij de koffie serveert. Een attentie meenemen voor een gastgever is gebruikelijk, wanneer iemand voor het eten is uitgenodigd - niet voor een simpel kopje koffie. Daar kom je gewoon met lege handen aan.

Koffie in Zweden: Meer dan een Drankje

De eerste koffiebonen kwamen in 1685 aan in Gotenburg. Aanvankelijk werd de koffie alleen verkocht in apotheken in Zweden, omdat men dacht dat het ziekten zou verlichten en genezen. De koffiedoorbraak in Zweden nam een grote vlucht in het begin van de 18e eeuw toen de toenmalige Zweedse koning Karel XII koffie introduceerde.

Tot aan het begin van de 19e eeuw was koffiedrinken in Zweden alleen weggelegd voor de rijksten van het land, het was een exclusieve drank voor de adel en hooggeplaatste mensen. Maar vanaf het midden van de 19e eeuw werd koffie ook toegankelijk voor de geschoolde middenklasse en niet lang daarna werd het een drank voor iedereen en de consumptie van koffie steeg enorm. Er kwamen steeds meer koffiehuizen, waar alleen mannen als gast mochten komen en de vrouwen bedienden (vrouwen mochten wel mee in het gezelschap van een man).

Het drinken van koffie is ook meerdere periodes in Zweden verboden geweest omdat de overheid bang was dat de koffie-import te groot was geworden en dat er te veel Zweeds geld in het buitenland terecht zou komen.

Fika: Een Sociale Institutie

Het woord "fika" komt van een oudere vervorming van het woord koffie (kaffe). De naam is ontstaan in de 19e eeuw, toen het populair was om lettergrepen om te keren. Kaffe, wat ook wel kaffi werd genoemd, werd toen fika. Naast een zelfstandig naamwoord, is fika in Zweden ook een werkwoord.

  1. Het is onbeleefd om fika te weigeren.
  2. Fika is in de loop van de tijd een sociale instelling geworden. Als iemand weigert om deel te nemen aan een fika, trekt dat vaak de aandacht.
  3. Volgende de oude etiquette moeten er zeven verschillende soorten koekjes/lekkernijen worden geserveerd bij de fika. Het gebruik is bekend sinds het einde van de 19e eeuw. Het concept van zeven soorten koekjes leidde in 1945 tot de creatie van het receptenboek ‘Sju sorters kakor’ (zeven soorten koekjes).
  4. Neem tijdens een fika op het werk geen beslissingen. Het is belangrijk dat iedereen weet wanneer en waar beslissingen worden genomen op je werkplek. Tijdens de fika is niet het juiste moment.

Tafelmanieren in een Chique Setting

Vaak is etiquette niet veel meer dan je verstand gebruiken. Niet praten met een volle mond en geen vunzige verhalen vertellen, zijn vanzelfsprekendheden in het bijzijn van gasten.

Nette kledij is een must voor een chic restaurant en mag nooit en ten nimmer worden vergeten. Een jasje en een overhemd doen al wonderen en vormen een prima basis voor de meeste (casual) diners. Wanneer je thuiskomt, is het aanrecht of de eettafel populaire plek om sleutels, telefoon of je tas te deponeren. In een chic restaurant is het echter niet gepast om deze voorwerpen tijdens een etentje op tafel te leggen.

Wanneer je mensen hebt uitgenodigd voor een diner, is het gebruikelijk dat zij als eerst bestellen. Wanneer jij de kosten op je neemt, kun je vooraf al regelen dat het financiële deel is afgehandeld. Daarnaast kun je het personeel meteen op de hoogte stellen dar zij niet eerst bij u de bestelling op komen nemen.

Wanneer je een keuze maakt uit een wijnselectie kun je gerust aangeven wat je voorkeur heeft en welk gerecht je hebt besteld. Hierbij kun je een wijnsoort aanwijzen in jouw prijsklasse. De sommelier zal dan binnen deze prijsklasse een selectie maken. Indien je geen fijnproever bent op het gebied van wijn, gedraag je dan ook niet zo. Wanneer je je voordoet als een wijnexpert kun je enkel de mist in gaan bij de sommelier en/of je gasten.

Het klinkt wellicht wat vreemd, maar foto’s maken van je bord is absoluut geen schande meer vandaag de dag. Wees uiteraard wel discreet en probeer geen andere gasten te storen. Kortom, even snel een kliekje van je bord en vervolgens weer verder, is geen enkel probleem. Wanneer er klanten bij zijn is een heel ander verhaal. In dat geval kun je het fotograferen beter overslaan.

Wacht altijd tot je gastheer het stille gebaar maakt door zijn/haar servet op de schoot te leggen voor aanvang van de maaltijd. Wanneer je opstaat om bijvoorbeeld gebruik te maken van het toilet, kun je je servet tijdelijk op je stoel leggen. Na afloop van de maaltijd plaats je het servet aan de linkerkant van je bord. Ook hier wacht je mee tot je gastheer het initiatief toont.

Wanneer je samen met iemand uit eten bent, adviseren wij om niet over de tafel te strekken/leunen om iets van diens bord te proeven. Wanner je met bekenden bent, kun je gerust iets laten proeven. Dit kun je doen door een klein hapje op bijvoorbeeld het broodbord door te geven.

Roepen, fluiten of ‘hé-en’ zijn 3 prachtige voorbeelden van hoe je niet de aandacht van de ober dient te vragen. Oogcontact is de meest subtiele vorm van aandacht.

Indien iets wat je besteld hebt niet geheel gaar is, kun je dit gerust terugsturen naar de keuken. Het is echter wel jouw verantwoordelijkheid (als gastheer) om de anderen te vertellen dat zij zonder jou mogen beginnen. Sommige mensen offeren zichzelf als gastheer ook vaak op, door het alsnog op te eten. Dit zodat gasten/klanten zich niet ongemakkelijk kunnen voelen wanneer jij daar zonder bord zit toe te kijken.

Om awkwardness te voorkomen, adviseren wij om een gelijk aantal gangen te bestellen als je gasten te bestellen. Ook is het verstandig om in een gelijk tempo te dineren, zodat je anderen niet oncomfortabel laat voelen wanneer jij je bord al leeg hebt.

Wanneer je uitgegeten bent is het niet de bedoeling dat je je bestek willekeurig op of naast je bord legt. De gebruikelijke plaatsing, zodat het personeel weet waar zij aan toe zijn, is: mes en vork naast elkaar van linksboven naar rechtsonder, met het mes boven en de vork daaronder.

Bij een zakendiner is het gebruikelijk dat je de zakelijke onderwerpen pas na afronding van het voorgerecht aansnijdt. Wanneer de tafel is afgeruimd kunnen de zaken beginnen.

Tot slot is het belangrijk om je tafelmanieren te gebruiken: Veeg je mond regelmatig af met het servet. Snijd één stuk vlees of vis per keer af en eet dit eerst op alvorens je nog een stuk snijdt. Boter op je brood smeren doe je op je bord, niet in de lucht. Kijk in, niet over, je glas tijdens het drinken. Zit rechtop en houd je armen en ellebogen boven tafel.

Controverses Rondom Koffie

Voor mijn werk kom ik bij veel verschillende bedrijven. Vandaag was ik bij een bedrijf dat doet in allerlei gezondheidsvoer, biologische sapjes, verantwoorde ontbijtgranen, etc. Ze konden me geen koffie aanbieden omdat dat niet in hun bedrijfscultuur past (koffie is slecht voor je). Wel hadden ze kruidenthee, maar zonder suiker (want suiker is ook slecht voor je).

Toen ik thuis tegen mijn dochter opperde dat ik volgende keer een thermoskannetje koffie meeneem, vond zij dat ik dat niet kon maken. Ik vind het onbeleefd om geen koffie aan te bieden en extra onbeleefd om een zelfvoldaan "wij doen alleen maar verantwoord" praatje te houden, tenzij je daar een week intern gaat voor een kuur ofzo, maar dat was hier niet aan de orde.

Als je een hele dag daarheen zou moeten, zou ik koffie meenemen, maar voor een korte afspraak zou ik gewoon accepteren wat er is. als je je eigen koffie mee neemt dan ga je bewust tegen de principes van het bedrijf in, een bedrijf waar je op bezoek bent. Ik weet niet het hoe/wat/waarom je bij het bedrijf bent maar als je een leverancier oid bent zou ik het als bedrijf niet fijn vinden als iemand zo bewust laat zien dat je het niet eens bent met hun principes.

Wat is er niet gastvrij aan hetgeen aangeboden werd? Het is vreemd om koffie gastvrij te vinden en een smoothie niet. Dat is precies de kern van (goede) etiquette: het creëren van een set regels die ervoor zorgen dat mensen soepel kunnen omgaan met elkaar. 'Koffie' is dus een duidelijk onderdeel van die etiquette: je biedt koffie aan. Het staat je vrij om ook iets anders aan te bieden, maar wie geen koffie aanbiedt, negeert bewust die etiquette, en dat is (mooi gezegd) 'een statement'.

Oude Tafelmanieren

Zij, die gesteld zijn op goede vormen en manieren (en dit geldt óók voor dagelijksch gebruik in den huiselijken kring!) moeten niet: leunen, noch over de tafel hangen, niet eten met de ellebogen op de tafel geplant, niet met open mond eten, niet smakken, niet slurpen, niet morsen, nimmer met de vingers de spijzen aanraken, niet praten met eten in den mond, niet drinken met eten in den mond, geen eten - ook geen kruimels - uit den mond laten vallen, geen groote happen nemen noch de mond haastiglijk vol proppen, nimmer aardappelen met het mes snijden, niet spelen met het dessertzilver, dat boven aan het bord ligt, noch de steel van het wijnglas tusschen de vingers laten draaien, noch pilletjes draaien van broodkruimels, onder het praten niet gesticuleeren met vork, mes of lepel in de hand en ten slotte: niet prakken! d.w.z. eten fijndrukken met de vork, de verkregen substantie omroeren en nog eens omroeren en ten slotte naar den mond brengen; ook stapele men z'n bord niet torenhoog op.

Alvorens den mond aan glas of kopje te zetten vege men met het servet de lippen af. Bij het plaats nemen zorge men ervoor niet te ver van den tafelrand te gaan zitten. Het servet wordt open gevouwen doch niet heelemaal, het blijft als een lange, smalle driedubbelige reep over de knieën liggen. noch in het vest gestoken of in de halsopening van de japon.

Het mes wordt in bovenhandschen greep vastgehouden precies zooals men een trapleuning of het handvat van een fietsstuur vasthoudt. Nooit met een opgeheven pink en nimmer zooals men een schrijfpen hanteert. Dit zijn dwaze uitvindingen van lieden, die het graag erg mooi willen doen, maar die volstrekt niet weten hoe het eigenlijk hoort.

Men houdt het mes in de rechter en de vork in de linkerhand. Bij het verorberen van een ragoutachtige (brijachtige) spijs, zooals roereieren, hâché met puree, poulet met rijst e.d. (ook erwten en boonen!) die zonder mes alleen met een vork worden gegeten, houde men de vork in de rechterhand (en een stukje brood voor het optasten in de linkerhand) en hanteere de vork als lepel, d.w.z.

De lepel wordt vastgehouden zooals men een schrijfpen vasthoudt. Aanbeveling verdient het den soeplepel niet heelemaal vol te scheppen, teneinde morsen te voorkomen. Een soepbord mag even schuin gehouden worden voor het laatste restje mits - men het gedeelte van den rand dat het dichtst bij den etenden persoon is heel even optilt en niet het buitengedeelte van den rand. Het getuigt van zeer slechte tafelmanieren om van een hoog opgetasten lepel of vork beetje bij beetje af te happen.

Terwijl men het hapje kauwt wordt langzaam op het bord het volgende hapje gereed gemaakt, zoodat het nuttigen van een bordvol rustig achter elkaar kan geschieden. Vindt men naast het bord alleen een vork voor de visch (bij een gastvrouw b.v. Verder dan het polsgewricht mag de arm niet op de tafel rusten.

Vingerkommen dienen om er de toppen van de vingers in te steken (niet de geheele hand!) na het schillen van fruit e.d. Het afvegen van vingers, waaraan vruchtensap kleeft aan het servet is onbehoorlijk. ten van gestoofde vruchten, - compôte - op den lepel deponeert. Nimmer worden deze op het bord gespuwd. Pitten van rauw klein fruit (kersen) worden in de tot een kokertje gevormde hand gedeponeerd en op het bord gelegd.

Bij het verwijderen van vruchtenpitten op den lepel is het beleefd de linkerhand voor den mond te houden. Dit vestigt echter o.i. Wanneer de gerechten worden rondgediend legge men na zich bediend te hebben de vork en lepel weer netjes op den schotel d.w.z. zoo dat zij er niet gemakkelijk afvallen en zoo dat zij ook niet in de saus glijden, hetgeen voor een volgenden gast buitengewoon onaangenaam is.

Wenscht men van een gerecht niet te gebruiken dan heeft men slechts zacht - neen dank U - te zeggen. Het is volkomen correct om in zoo'n geval b.v. te zeggen: - géén kip meer, dank U - alleen nog wat compôte - of indien men van alles nog wat wil: - ja alsjeblieft.

Wenscht men van een gerecht nogmaals te gebruiken dan legge men na het leegeten van het bord vork en mes gekruist neer: de vork met de tanden naar beneden. Bij het opstaan van tafel evenals bij het zittengaan schuive men den stoel onhoorbaar weg. Zij die vaak in (goedkoope) restaurants eten hebben de gewoonte het eetgerei met het servet af te vegen. Het behoeft nauwelijks betoog, dat dit aan tafel van een gastvrouw hoogst onbehoorlijk is.

Boven omschreven tafelmanieren gelden in hoofdzaak ook voor kinderen, die buiten en behalve het opgesomde moeten leeren zwijgen wanneer ouderen aan het woord zijn. Aanbeveling verdient het de kinderen tijdens den dagelijkschen maaltijd te laten praten en vertellen.

Artisjokken worden per halve of vierde op het bord gelegd (indien klein van formaat soms een heele). Een artisjok bestaat uit een zachte schijf, waarin dakpansgewijze harde groene bladeren steken. Heeft men zoo'n halve artisjok op het bord met een beetje saus er naast, dan trekke men een voor een de harde oneetbare bladeren er uit met de rechterhand, doope het zachte glazige uiteinde in de saus en zuige het zachte deel er af. Aan een zoo'n groot blad is dus bijna niets eetbaars.

wijze van het zachte eetbare uiteinde ontdaan, dan houdt men de kern of een deel van de kern over. Men hapt er een flink stuk af en legt het uiteinde op het bord. Aardbeien worden met vork en lepel gegeten of alleen met de vork. Appelen en peren worden met de linkerhand aangevat, waarna men ze met de rechterhand, die het fruitmes hanteert in vier partjes snijdt.

Nadat men het fruitvorkje in het vruchtvleesch heeft gestoken schilt men het partje, dat men van het bord omhoog heft. Bananen worden met de linkerhand aangevat; met de rechterhand, die het fruitmesje houdt maakt men aan een der uiteinden een inkeping, waarna de schil in reepen wordt afgepeld. Sinaasappelen kan men afschillen en vervolgens in partjes breken, die men dan met vork en mesje nuttigt na ze in tweeën te hebben gesneden.

Broodjes: Voor soepbroodjes aan een diner heeft men veelal een apart klein bordje of schoteltje. Het broodje wordt met de vingers gebroken. Men houdt - als er sprake is van boter - een stukje brood in de linkerhand en botert dat met het mes, dat in de rechterhand wordt gehouden. Broodjes geroosterd en belegd met kaas, hard ei, ansjovis e.d.

Cream crackers of toast bij oesters geserveerd, worden op het kleine bordje gelegd of naast het groote bord op het tafellaken. presenteerd in een schaaltje met lepel. Doperwten worden als ze groot en melig zijn aan de vork geprikt, als ze klein zijn met de vork (met de tanden van de vork naar boven) gelepeld.

Kievitseieren worden hard gekookt opgediend (d.w.z. zalfachtig) meestal op een bedje van sterkers. (De eieren worden in koud water opgezet met een scheutje azijn tegen het uitkoken, als 't water kookt nog vijf minuten er in laten). Een kievitsei wordt gewoon met de vingers gepeld. Vervolgens plaatst men het gepelde ei met de punt naar boven op de palm van de linkerhand en drukt het (van boven naar beneden) plat met de palm (niet met de vingers!) van de rechterhand.

Van het platgedrukte ei wordt vervolgens het puntje afgesneden waarna men het (steeds met de vingers) in zout doopt, dat men op den rand van het bord heeft geschept, waarna men het ei in enkele hapjes verorbert.

Olijven worden nooit met een vork gegeten, doch aan een scherp gepunt dun houtje geprikt (genre tandenstoker) en daarvan af gegeten. Salade wordt niet fijn gesneden op het bord. Een maal doorsnijden is voldoende. Spaghetti wordt om de vork gedraaid met de linkerhand, na in de saus te zijn gedoopt, met het mes aangedrukt en snel naar den mond gebracht.

Koffiedrinken op een Terras in Spanje

Er zit niets anders op dan koffiedrinken op een terras. Ik zie een leuk tentje met voldoende plek en vraag aan de ober of ik wat kan drinken op het terras. Ja hoor, maar dan moet ik er wel ontbijt bij nemen. Alleen koffie kun je staand aan de bar opdrinken.

Even later komt de ober mijn cappuccino brengen, met een prachtig hartje op het schuim. Vervolgens brengt hij de bestelling van mijn buurman, rekent af bij een ander tafeltje, maar negeert de groep toeristen die inbreuk op zijn tafelschikking hebben gemaakt volledig. De gasten zitten duidelijk niet lekker op hun stoelen en snappen er niets van. Waarom komt die ober niet terug?

Na een kwartiertje hebben ze er wel genoeg van. Ze staan op, zetten de tafels terug in hun oorspronkelijke setting en schuiven de stoelen terug. De ober komt weer naar buiten en ziet tot zijn vreugde dat de brutale groep verdwenen is en zijn terras weer in originele staat is teruggebracht.

Hij ziet dat ik erom moet lachen en knipoogt naar me, terwijl hij tevreden een doekje over de tafels haalt. Ik vraag om de rekening en even later ontvang ik een zwart leren mapje met het bonnetje.

labels:

Zie ook: