De Oorsprong van "Tok Tok Tok, Ik Heb een Ei Gelegd"

Denk je aan Pasen, dan denk je waarschijnlijk direct aan de paashaas. Niet zo vreemd, want al eeuwenlang huppelt deze vrolijke langoor rond tijdens één van de belangrijkste christelijke feesten. Maar hoe zit dat eigenlijk? Sinds wanneer deelt een haas eieren uit? En nog belangrijker: waarom?

Voor christenen draait Pasen om de opstanding van Jezus Christus. Volgens de Bijbel stierf hij op Goede Vrijdag aan het kruis en stond hij drie dagen later op uit de dood. Dit markeert de overwinning op de zonde en de dood. Christenen geloven daardoor dat iedereen die in Christus gelooft, eeuwig leven zal krijgen.

Maar een wandeling door de supermarkt in aanloop naar Pasen laat weinig van dit christelijke verhaal zien. In plaats daarvan worden we omringd door chocolade eieren en paashazen.

De Heidense Oorsprong van de Paashaas

De paashaas vindt zijn oorsprong niet in het christendom, maar in oudere, heidense tradities. In veel culturen werd de haas gezien als een symbool van vruchtbaarheid en nieuw leven. Sommige historici linken de paashaas aan de Germaanse godin Ostara. Volgens een oude legende veranderde zij een gewond vogeltje in een haas, die vervolgens eieren bleef leggen.

De eerste concrete verwijzingen naar de paashaas dateren uit 17e-eeuws Duitsland. Daar werd verteld over de “Osterhase”, een haas die eieren verstopte voor kinderen. In Duitsland ontstond de traditie waarbij kinderen hun mutsen of hoedjes in de tuin legden, in de hoop dat de mysterieuze “Osterhase” ze ’s nachts zou vullen met eieren. Door de jaren heen evolueerde dit gebruik: echte eieren werden steeds vaker vervangen door chocolade eieren en ander zoetigheid.

In Nederland was de paashaas niet altijd de brenger van eieren. In sommige regio’s werd er gesproken over een paasklok of zelfs een kip. Het idee van een haas die eieren verstopt, dook pas in de 15e eeuw op en werd in 1680 voor het eerst officieel opgeschreven.

Waar de paashaas nu écht vandaan komt, blijft een mysterie. Waarschijnlijk is hij het resultaat van verschillende verhalen, mythes en symbolen die door de eeuwen heen met elkaar zijn verweven. Wat de exacte herkomst ook is, één ding is zeker: de paashaas en zijn chocolade eieren maken Pasen een stuk feestelijker.

Het Paasei: Meer dan een Lekkernij

Een ei hoort erbij tijdens Pasen. De supermarkt ligt vol chocolade paaseitjes, en misschien beschilder je tijdens Pasen wel een echt ei. Maar hoe past een traditie als deze bij een christelijke feestdag als Pasen? Er zijn veel verschillende theorieën over waar het paasei precies vandaan komt. Samen met de Paashaas komt het paasei immers niet als erg christelijk over.

Het lijkt erop dat veel van de Paastradities afkomstig zijn uit lentefeesten van andere culturen en religies. Eieren zijn al lange tijd een symbool voor vruchtbaarheid en daarmee gekoppeld aan de lente. Volgens sommige bronnen verven mensen al duizenden jaren eieren met de komst van het lenteseizoen.

Nu is er een populaire theorie dat Pasen gedeeltelijk gebaseerd is op een heidens feest uit voorchristelijk Europa. Deze voorchristelijke Europeanen zouden eeuwen geleden elke lente de terugkeer van hun zonnegod vieren.

Veel mensen verwijzen ook naar de monnik Beda (672 n.Chr-26 mei 735 n.Chr), de eerste die de geschiedenis van het Angelsaksische volk opschreef. Beda schreef in de ‘’De temporum ratione’’ dat Angelsaksische heidenen de maand April ‘’Eosturmonath’’ noemden. Deze maand zou naar een vruchtbaarheidsgodin vernoemd zijn, namelijk Ēostre. Hierdoor speculeren mensen dat de komst van de lente ter ere van deze godin werd gevierd. Er gaan hierdoor veel verhalen rond dat wij Pasen met eieren vieren omdat deze gelinkt zijn aan deze vruchtbaarheidsgodin.

Sommigen beweren dat er een legende is over Ēostre waar zij na een winter te laat terugkeerde. Hierdoor overleed een vogel in de sneeuw. De vruchtbaarheidsgodin voelde zich hierna schuldig over de dood van het diertje. Vervolgens zou zij deze in een sneeuwhaas hebben veranderd die één dag per jaar gekleurde eieren kon leggen. Volgens de ‘’legende’’ zouden de heidenen deze dag vieren rond Pasen.

Deze legende lijkt echter iets nieuws te zijn. Er is behalve de verwijzing van de monnik Beda geen schriftelijk overblijfsel van de legendes over de godin, laat staan bewijs dat zij een link had met hazen of eieren. Het zou dus zo kunnen zijn dat de godin Eostre helemaal niks met eieren te maken had.

Maar zijn er dan eigenlijk wel christelijke tradities met Paaseieren? Ja, sommige christenen zien het paasei als een symbool voor de verrijzenis van Christus. In bepaalde Orthodoxe kerken en Oosters-katholieke kerken verven zij eieren rood als symbool voor het bloed van Christus. Het hardgekookte ei zien zij als een symbool voor de tombe van Christus. Wanneer zij de eierschaal openbreken is het als zijn verrijzenis. Daarnaast was Vastentijd een periode waar christenen geen eieren of vlees aten. Pasen was hiermee de eerste kans om deze weer te eten.

Kippengeluiden en hun Betekenis

Hennen praten altijd tegen zichzelf. En alle geluiden die ze maken hebben een betekenis. Soms is dit heel duidelijk - bijvoorbeeld als een kip in paniek wegrent - maar andere geluiden zijn subtieler.

• Een rustige, licht oplopende borrrrb: Dit is het geluid dat hennen maken als ze rondscharrelen en krabben in het gras of de kippenren, en het duidt erop dat de kip geniet van het eindeloos zoeken naar snelle snacks, en tegelijk laat het de andere vogels weten dat ‘alles in orde is’. Een toom hennen die samen borrrb zeggen, zendt een geruststellend geluid uit dat laat weten er niets is dat tot zorgen leidt.
• De kakel-met-squawk: Dit korte, vaak opgetogen geluid betekent vaak dat er sprake is van een confrontatie, meestal tussen een meer bescheiden hen en een dominantere dame die zich opdringt om te zien wat voor lekkers de meer timide vogel heeft gevonden. Dit geluid wordt ook gebruikt als een hen door iets wordt verrast, zoals het plotseling openen van de deur van de kippenren.
• De ‘squawk bom’: Dit is wanneer een hen kakelt, klokt en squawkt in één hysterische storm. Het klinkt alsof de kip op het punt staat te exploderen in een wolk van veren. Dit geluid is de alarmroep van een kip, waarin angst wordt uitgedrukt en andere vogels duidelijk wordt gemaakt dat ze het op een rennen moeten zetten. De aanleiding kan een auto, hond of roofdier zijn, of iemand die de hen wil oppakken.
• Kakelen: Dit is de naam die wordt gebruikt voor het bekende Tok-tok-tok-totoook! geroep. Wordt dit meermaals, en luid, herhaald, dan heeft de hen waarschijnlijk net een ei gelegd. De hen verlaat het ei en begint te kakelen. Er wordt wel gedacht dat dit een manier is om potentiële roofdieren af te leiden van het ei en het nest.
• Tok-tok-tok (maar zonder de totoook!): Dit licht boze en volhardende geluid wordt vaak geproduceerd door een hen die op haar favoriete nestkast wil gaan zitten maar deze bezet aantreft. Het betekent zowel “Hier ben ik” als “Wegwezen nu!”
• Grommen: Als een hen broeds is en de nestkast niet wil verlaten, zal ze een blazend, grommend geluid maken. Dit betekent eenvoudigweg “Afblijven” en “Ga weg!”
• Chick-chat: Een hen die eieren aan het uitbroeden is zal allerlei zachte geluiden maken om haar kuikens gerust te stellen. Als de kuikens eenmaal uit het ei zij gekomen en rondrennen, vertelt ze hen met een tuk-tuk! waar de goede plekken zijn om rond te scharrelen en krabben (hanen maken dit geluid ook, als ze hun hennen vertellen dat ze een goede plek hebben gevonden om te foerageren). Moederhennen maken een duidelijke Rrrrrr roep, wat een indicatie is voor de kuikens om snel te komen als de hen het idee heeft dat er gevaar dreigt.
• Kraaien: Dit is het terrein van hanen; de klassieke kukeleku - hoewel er ook hennen zijn die zich deze kraaigewoonte eigen maken. Kraaien zegt verschillende dingen. Het betekent dat een nieuwe dag is aangebroken en het tijd is om naar buiten te gaan en rond te scharrelen/pikken. Het vertelt de wereld ook dat dit het territorium is van de haan en dat de hennen van hem zijn. Als er in een toom meerdere hanen zijn, dan zullen de meer onderdanige vogels alleen kraaien nadat de baas zijn zegje heeft gedaan. Kraaien haalt meestal 90 decibel, soms zelfs meer.
• Help!: Als een hen van de toom is gescheiden zal ze alarm slaan. Dit geluid lijkt op het gekakel waarmee ze haar nieuwe ei kenbaar maakt. Er wordt gedacht dat het een SOS bericht is naar de haan, wat duidelijk maakt dat hij moet komen om de verloren hen te redden. Dit kan echter gevaarlijk zijn als er roofdieren in de buurt zijn, en het is dus een risicovolle strategie voor een hen die de weg kwijt is.
• Brommen: Als eerste geluid in de morgen, als de kippen nog in hun hok zitten gesloten, zullen de hennen een repetitief, brommend geluid maken, dat luider wordt als de minuten verstrijken en de deur van het hok gesloten blijft. Dit geluid betekent “Laat ons eruit - er moet nog een hoop worden rondgescharreld vandaag!”

Met deze kennis van kippenpraat, kunt u misschien begrijpen waar uw dieren het over hebben, zelfs als u ze niet kunt zien. Kippenpraat is een voortdurende conversatie die de hele dag doorgaat.

Uit Welk Houderijsysteem Komt een Ei?

Het ene ei is het andere niet. Dat heeft te maken met de verschillende manieren waarop je kippen kunt houden, de houderijsystemen.

• Scharrelstal: Een scharrelstal mag maximaal negen legkippen per m² bevatten. Er ligt strooisel op de vloer waar ze kunnen scharrelen en er staan plateauetages met zitstokken op verschillende hoogten. Op deze niveaus kunnen de kippen eten en drinken en leggen ze eieren in de legnesten.
• Vrije-uitloophouderij: De stallen van de vrije-uitloophouderij zijn gelijk aan de scharrelstal. De dieren kunnen overdag naar buiten, waar iedere leghen minimaal 4 m² oppervlak voor zichzelf heeft. Een buitenverblijf dat grotendeels begroeid is met gras en bomen.
• Biologische kippen: Biologische kippen worden meestal in dezelfde stallen gehouden als scharrel- of vrije-uitloopkippen, alleen is het er wat minder druk: maximaal zes kippen op 1 m².
• Kolonie-eieren: Kolonie-eieren, ook nog vaak kooi-eieren genoemd, komen van kippen die worden gehouden in stallen met daarin groepshokken, de kolonies. Elke groepsaccomodatie bevat volgens de eisen een legnest, zitstokken op verschillende niveau´s, een scharrelruimte en een voer- en drinkgelegenheid.

De regels voor deze systemen zijn binnen de Europese Unie wettelijk vastgelegd. Zij gelden dus voor elk EU-land. Ruim 70 % van de eieren die in Nederlandse winkels worden verkocht, zijn scharreleieren inclusief de 1 ster Beter Leven eieren. Ongeveer 20 % is van kippen met vrije uitloop, 10 % is biologisch.

In alle houderijsystemen krijgen de kippen grofweg hetzelfde voer: een mengsel van granen, maïs, soja, tapioca, vitaminen en kalksteentjes. Bij kippen in de biologische houderij is dit biologisch geteeld voer.

De eieren die gelegd worden rollen vanuit het legnest op een band, die ze transporteert naar de inpakmachine.

Hoe Herken Je Een Diervriendelijk Ei?

Wist je dat je aan een ei kunt zien of het een ‘diervriendelijk’ eitje is? Op elk ei staat een stempel dat aangeeft of de kip een beter leven heeft gehad of niet. Er zijn vier codes die laten zien hoe diervriendelijk een ei is:

• Code 0: biologische eieren (met EKO-keurmerk).
• Code 1: scharreleieren met vrije uitloop.
• Code 2: scharreleieren.
• Code 3: kooi-eieren.

Het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming geeft door middel van 1, 2 of 3 sterren aan hoe diervriendelijk een product is.

De Kip: Meer Dan Alleen een Eierproducent

De kip is meer dan een ding dat eieren legt. We streven naar het beste voor kip, mens, en natuur. Tevreden zijn we nooit.

“Wij hebben geleerd dat commerciële diervriendelijke veehouderij zo goed als onmogelijk is. Onze kippen leveren niet alleen eieren en vlees, maar ruimen ook resten op uit de voedingsmiddelenindustrie, zoals grote bakkerijen. Zo dragen ze bij aan een beter milieu en gaan ze verspilling tegen. Akkers om kippenvoer te verbouwen hebben we nagenoeg niet nodig. Eerst proberen we onze voetafdruk te verkleinen. Iedereen heeft het recht te weten waar z’n eten vandaan komt. Wij vertellen het complete verhaal, ook als het niet zo fraai is.

Kom gerust een kijkje nemen op onze boerderij, maar nu even niet. Vanwege dreigende vogelgriep ontvangen we tot nader order geen bezoek. Wel kun je vanuit je luie stoel naar Kipster kijken.

Tabel: Houderijsystemen voor Kippen

labels: #Ei

Zie ook:

• Kun Je Vers Gelegde Eieren Eten? Ontdek Alles Over Houdbaarheid en Bewaren!
• Andijvie Salade met Augurk: Fris & Smaakvol Recept
• Ontdek de Beste Restaurants in Mechelen, Limburg voor Heerlijke Maaltijden!