Tonijn wordt wereldwijd ontzettend veel gegeten. Het algemeen geldende advies is om niet meer dan 4 porties vette vis per week te eten. Vis is goed voor de gezondheid. Visvetzuren zijn goed voor je hart en bloedvaten. Daarom is het advies 1 keer per week vis te eten. De visvangst heeft tegelijkertijd impact op het milieu.

Helaas is tonijn niet altijd even duurzaam om te eten. Overbevissing, bijvangst en gebrek aan goed beheer vormen een aantal grote problemen in de tonijnvisserij. Daarnaast weten veel mensen ook niet dat tonijn een verzamelnaam is voor meerdere soorten. Er is niet één tonijn - achter deze verzamelnaam schuilen maar liefst 8 tonijnsoorten. Op de Nederlandse markt wordt veel geelvintonijn en albacore tonijn verkocht. Deze tonijnsoorten zijn ook niet allemaal even duurzaam.

Duurzaamheid van Tonijnsoorten

Wil je een snel overzicht van welke tonijn je wel en niet kunt eten? Kijk dan op de VISwijzer. De enige soort die alleen maar groen of geel scoort op de VISwijzer is skipjack tonijn; met de bestanden van deze soort gaat het momenteel goed. De andere soorten kunnen groen, geel of rood scoren.

Commercieel beviste tonijnsoorten

Er zijn vijf commercieel beviste tonijnsoorten: Atlantische blauwvintonijn, skipjack tonijn, geelvintonijn, grootoogtonijn en albacore tonijn. De blauwvintonijn en de grootoogtonijn zijn de grootste tonijnsoorten, ze worden vaak neergezet als exclusief en zijn zeer prijzig. Dit zijn ook de meest overbeviste soorten waarbij een hoog risico is voor illegaal vangsten.

De tonijnsoorten die het meest in blik wordt verwerkt, zijn de kleinere Skipjack- en Albacore-tonijn. 89% van de wereldwijde skipjack-bestanden zijn op een gezond niveau en 11% zijn van een gemiddelde conditie. Van de Albacore-bestanden zijn er 5 op 6 gezond. Het gaat niet goed met het albacore-bestand in de Middellandse Zee. De vistechnieken die worden gebruikt om deze tonijnen te vangen zijn echter niet allemaal even goed. 80% van de skipjack wordt gevangen met ringzegens en 65% van Albacore met beuglijnen. Beide technieken hebben bijvangst van ondermaatse tonijn of kwetsbare haaiensoorten.

De meest duurzame vistechniek is de ‘pole and line’-methode die wordt gebruikt in 8% van de skipjack en 15% van de witte tonijn vangsten. Tonijnsteaks die je bij je visboer of restaurant vindt, zijn bijna altijd geelvintonijn. Van de wereldwijde vangsten van geelvintonijn is 70% afkomstig van gezonde bestanden. Als je tonijn wilt blijven eten, raden we aan om MSC gecertificeerde steaks of blikjes te kiezen om er zeker van te zijn dat de tonijn uit een gezond bestand komt.

Vistechnieken voor Tonijn

Voor het vangen van tonijn zijn er drie vistechnieken die het meest gebruikt worden: ringzegens met of zonder lokvlotten (FADs), longlines en handlijn gevangen. Deze worden hieronder uitgelegd.

  • Ringzegen: Ringzegen worden gebruikt om vissen in scholen te vangen. Ringzegen zijn enorme netten die om een school vis wordt uitgezet. Het net wordt aan de onderkant gesloten en de vis wordt binnengehaald. De meeste tonijn wordt met ringzegens gevangen. Veel ringzegenvisserijen gebruiken FADs, ook wel lokvlotten genoemd. FAD’s zijn Fish Aggregating Devices. Dit zijn constructies die in het water worden geplaatst om scholen vis te lokken waarna ze met ringzegen worden gevangen. FADs worden vooral gebruikt in de tonijnvisserij. De FADs worden soms uitgerust met satellieten om vissers te voorzien van geolocatie-informatie en inschattingen van de hoeveelheid vis die zich onder het vlot bevindt. Sommige schepen zetten ook bemanning op de FADs die de oogst moet bewaken. Ringzegen kan ook gebruikt worden om vrij zwemmende scholen tonijn te vangen.
  • Longlines: Na de ringzegenvisserij is de longline visserij de op één na meest gebruikte visserijtechniek voor de tonijnvisserij. Van alle witte tonijn wordt 65% gevangen met longlines en bij grootoogtonijn en blauwvintonijn is dit 30%. Longlines zijn erg lange vislijnen die worden uitgezet. Aan de hoofdlijn zitten dwarslijnen met haken en aas eraan. De lijn wordt met drijvende boeien dichtbij of onder het oppervlak gehouden. Afhankelijk van de diepte waarop het vistuig wordt ingezet, zijn er verschillende doelsoorten. Het voornaamste probleem met longlines is de bijvangst. Het aas trekt ook veel andere diersoorten aan zoals haaien, dolfijnen, zeevogels en roggen.
  • Pole and line: Pole and line is een techniek die in opkomst is in de tonijnvisserij. Dit is een zeer duurzame manier van vissen. Het is erg selectief doordat er gevist wordt met hengels vanaf een boot. De tonijn wordt gelokt met levend aas en de vis wordt één voor één, of in kleine groepjes binnengehaald. Hierdoor kan er geselecteerd worden op soort en grootte. Bovendien is het makkelijk om bijvangst direct terug te gooien. Hoewel de milieu-impact van deze visserijvorm laag is, is niet alle pole&line gevangen vis duurzaam. Het skipjack bestand kan overbevist zijn.

Impact van Vistechnieken op het Milieu

Er is een enorme hoeveelheid wetenschappelijke informatie die de hoge bijvangsten aantonen van bedreigde en beschermde soorten (ETP) die worden bijgevangen in de ringzegenvisserij op tonijn. Het gebruik van FAD’s heeft geleid tot een aanzienlijke toename van de vangsten van de drie belangrijkste doeltonijnsoorten in de Stille Oceaan (Skipjack, Geelvintonijn en Grootoogtonijn). In de westelijke Stille Oceaan worden FAD’s vooral geassocieerd met vangsten van zeezoogdieren, zeeschildpadden en walvishaaien. Vooral zeeschildpadden lopen het meest risico om verstrikt te raken in de touwen en netten die onder een FAD hangen en daarna te verdrinken.

De bijvangst van marine zoogdieren in ringzegens is naar verluidt laag. De bijvangst van bedreigde en beschermde soorten in de longline visserij is, net als bij de ringzegen visserij, extreem hoog. Ook hier worden elasmobranchen zoals haaien en roggen het meest bijgevangen. Helaas blijft de bijvangst van deze groep bedreigde dieren grotendeels ongereguleerd en worden ze niet beschermd door (inter)nationale beheerafspraken. Dit betekent dat er een groot risico op uitsterven is. Zeezoogdieren worden ook niet gerapporteerd in de longlinevisserij waardoor er geen zicht is om de grootte van het probleem. Zeeschildpadden lopen ook in de longlinevisserij een groot risico te verdrinken wanneer ze haken met aas inslikken of vast komen te zitten in de lijnen. De sterftecijfers van ETP soorten zijn het laagst bij de dieper gelegen lijnen van ongeveer 200-300 meter diepte.

Sociale problemen in de tonijnvisserij

Er zijn een overvloed aan illegale activiteiten in verband gebracht met de tonijnvisserij. Schendingen van mensenrechten komen veelvuldig voor. De meeste meldingen van mensenrechtenschendingen in de tonijnvisserij zijn bekend uit Taiwan waar gedwongen arbeid plaatsvindt en er weinig tot geen effectief beleid is om dit tegen te gaan. Ook is het algemeen bekend dat illegale, ongerapporteerde en ongereguleerde visserij (IOO-visserij) voorkomt in de tonijnvisserij. Illegale vangsten worden waargenomen in de blauwvintonijnvisserij in de Middellandse Zee, waar de hoge prijzen illegaal vissen aantrekkelijk maken. Bij andere tonijnsoorten gaat het vaker om niet gerapporteerde of ongereguleerde vangsten.

Enkele tonijnvisserijen zijn in verband gebracht met mensenrechtenschendingen. Tonijnvisserij vindt plaats op volle zee waar wetshandhaving moeilijk is of niet mogelijk. Moderne slavernij is het grootste probleem in de tonijnvisserij. Het gaat hier vaak om internationale migranten die onder valse voorwendselen gedwongen worden te werken in de tonijnvisserij. Door het afpakken van paspoorten staan ze machteloos. Taiwan is de op één na grootste exporteur ter wereld van longline gevangen tonijn. Ze zijn ook de op één na grootste leverancier van diepgevroren tonijn aan Thailand (wereldwijd de grootste tonijnverwerkers). De longline vloot in Taiwan wordt de Distant Water Fishing Fleet (DWF) genoemd. Mensensmokkel en -handel vallen ook onder de verantwoordelijkheid van georganiseerde misdaadgroepen zoals de maffia die de tonijnvisserij als dekmantel gebruiken.

Naast dwangarbeid binnen de tonijnvisserij zelf, zijn er tal van slechte praktijken. Deze omvatten ook seksuele uitbuiting van kinderen wanneer de tonijnvissers aan wal komen.

Internationaal beheer van tonijnbestanden

Omdat tonijnbestanden grote gebieden beslaan, kunnen ze niet op nationaal niveau beheerd worden. Daarom zijn er organisaties die zich bezighouden met enkel het beheer van tonijn over de wereldzeeën. Per regio is er een intergouvernementele organisatie benoemd. In de Indische Oceaan wordt tonijn beheerd door de Indian Ocean Tuna Commissions (IOTC). De IOTC is samengesteld uit leden en niet-leden en stelt beheermaatregelen vast over duurzame exploitatie van de tonijnbestanden.

In de Atlantische Oceaan wordt tonijn beheerd door de International Commissions for the Conservations of Atlantic Tuna (ICCAT/CICTA/CICAA). Deze commissie bestaat uit alle regeringen die lid zijn van de Verenigde Naties. De FAO is betrokken bij deze commissie op het gebied van bekrachtiging, goedkeuring en naleving. In de Stille Oceaan worden de westelijke en centrale regio’s beheerd door de West and Central Pacific Fisheries Commission (WCPFC). Dit is voortgekomen uit het Verdrag voor de instandhouding en het beheer van ‘de over grote afstanden trekkende visbestanden’ in de westelijke en centrale Stille Oceaan (WCPF-verdrag) in 2004. Het WCPFC-verdrag is gebaseerd op bepalingen van de VN-visbestandenovereenkomst (UNFSA) en op kenmerken van de westelijke en centrale Stille Oceaan.

In de oostelijke Stille Oceaan wordt tonijn beheerd door de InterAmerican Tropical Tuna Commission (IATTC). De leden van de IATTC zijn onder meer de Europese Unie, Japan, Canada, de VS EN China. Er zijn ook meewerkende niet-leden zoals Indonesië.

Keurmerken voor Duurzame Tonijn

Het meest beschikbare keurmerk voor tonijn is van de Marine Stewardship Council (MSC). De MSC is een non-profitorganisatie en is momenteel de beste standaard voor in het wild gevangen vis, ondanks kritiek door NGO’s op de MSC dat de criteria strenger moeten. De Dolphin Friendly standaard is ontwikkeld door de Amerikaanse milieuorganisatie Earth Island Institute (EII). Deze standaard moet een halt toe roepen aan de enorme bijvangsten van dolfijnen in de visserij op geelvintonijn in de Stille Oceaan. De standaard vereist dat vissers geen gebruik maken van drijfnetten en voorkomen dat dolfijnen worden bijgevangen.

Het keurmerk ontvangt veel kritiek. De certificering is niet onafhankelijk, omdat bedrijven zelf verklaren dat ze aan de standaard voldoen. Ten tweede richt de standaard zich alleen op de bijvangst van dolfijnen en niet op die van andere soorten als haaien en schildpadden. Hiermee wekt het keurmerk dus onterecht de suggestie dat dolfijnvriendelijke tonijn ook duurzame tonijn is. Het keurmerk wordt ten slotte gevoerd op andere tonijnsoorten, zoals skipjack waar dolfijnbijvangst helemaal niet speelt. Het Dolphin Friendly keurmerk wordt niet ondersteund door het Wereld Natuur Fonds, de Good Fish Foundation en Greenpeace.

Sommige tonijnproducten bevatten soortgelijke ‘dolfijnvriendelijke’ labels om de kosten voor het gebruik van het EII logo te omzeilen. Zo maakten in 2017 milieugroeperingen bezwaar tegen de MSC-certificering van de tonijnvisserij in Mexico. Die visserijschepen zoeken actief naar dolfijnen omdat de tonijnscholen zich daar ook in de buurt ophouden. In 2018 heeft WWF een formeel bezwaar ingediend tegen de door de MSC voorgestelde certificering van een tonijnvisserij in de Indische Oceaan. De Pesqueras Echebastar skipjack ringzegenvisserij in de Indische Oceaan bleek FAD’s te gebruiken waarvan het WWF meende dat ze niet in aanmerking zouden komen voor MSC-certificering vanwege de bijbehorende bijvangstniveaus. Bovendien was het bezwaar van het WWF ook gebaseerd op de overbeviste status van geelvintonijn in de Indische Oceaan.

In 2020 uitte WNF haar bezwaren bij MSC samen met Pew Charitable Trusts tegen de certificering van Atlantische blauwvintonijn. Grond van de bezwaren zijn de onzekerheid over het herstel van het bestand, het niet meenemen van illegale vangsten in de regio en te weinig rekening houden met bijvangsten van haaien en andere kwetsbare zeedieren.

Impact op het Klimaat

Brandstofverbruik voor de visserijschepen binnen de tonijnindustrie beslaat ongeveer 30% tot 75% van de totale kosten. Dit komt neer op 19 miljoen vaten brandstof en 9 miljoen ton C02 die vrijkomt in de atmosfeer. Gemiddeld genomen heeft een diepgevroren tonijn een lagere carbonfootprint dan een conserven of vers product. En de vangst van tonijn met ringzegens heeft een aanzienlijk lager brandstofverbruik dan de longline en de pole&line visserij. Ongeveer de helft van de carbonfootprint van een tonijnproduct bestaat uit het brandstofverbruik door de schepen.

Tonijnkweek

Blauwvintonijn wordt gekweekt in de Middellandse zee, vanwege zijn hoge marktwaarde. Op dit moment gaat het om ongeveer 0,1% van de wilde vangsten die voor de kweek gebruikt wordt. Na het vangen van jonge blauwvintonijnen uit het wild worden deze verder groot gebracht in kooien of netten op zee. Het opfokken van tonijn is een zeer winstgevende activiteit. Helaas zorgt deze kweek ook voor druk op het wilde bestand en heeft de tonijn meer dan 10 tot 15kg wilde vis nodig om 1kg te groeien.

Veganistische Alternatieven

Omdat tonijn zo’n populair product is bij de Nederlandse consument, zijn er sinds kort enkele veganistische alternatieven op de markt: SeaSoGood’s visvrije tonijn, Loma’s Tuno en Gourmet Garden’s Vuna. Deze producten zijn meestal gemaakt van plantaardige eiwitten zoals soja, aardappel en erwten. Bij de meeste grote supermarkten zijn er vegan tonijnopties te krijgen.

Risico's van Rauwe Tonijn

Door de Japanse keuken is het eten van rauwe tonijn als sushi en sashimi razend populair geworden. Rauwe vis moet heel vers zijn, en verse geelvin- of blauwvintonijn ziet er zacht rozerood of donkerrood uit. Maar tonijnvlees oxideert snel, net als appel. Dat wil de consument niet, en daarom mag tonijn worden behandeld met bijvoorbeeld citroenzuur om het bruin worden te vertragen. Wanneer tonijn wordt ingevroren verandert de kleur naar grijs-bruin. De middelen die zijn toegestaan om het bruin worden te vertragen kunnen echter bij hogere concentraties ook gebruikt worden om bederf te maskeren.

Bij gekleurde tonijn is het moeilijk vast te stellen of die nog vers is. Niet-verse tonijn ruikt niet goed, maar de toevoegingen kunnen ook dat ook soms maskeren. Bij twijfel een klein stukje rauwe tonijn op je tong leggen. Het chemische process in bedorven tonijn veroorzaakt een sterke allergische reactie. Het is bekend dat roofvissen zoals tonijnen die hoog in de voedselketen staan meer gifstoffen opslaan in hun vetten dan vissen lager in de keten. Daarom mag vis in Europa niet worden verkocht als het meer kwik, dioxine of antibiotica gehaltes bevat dan het wettelijk vastgestelde gehalte. Het risico van kleine hoeveelheden dioxines en zware metalen in 1 portie vette vis is dan ook te verwaarlozen.

Gezondheidsrisico's bij rauwe tonijn

Sinds de sushi populair is geworden, wordt er enorm met tonijn gesjoemeld. De blauwvintonijn mag niet meer vanwege het vangstverbod. Dus gebruikt men vooral de geelvintonijn en kleurt deze bij zodat ze lijkt op die dure blauwvintonijn. Dat is zeer profijtelijk en er worden grote winsten gemaakt. Maar het is levensgevaarlijk, want door dat bijkleuren kan de consument niet meer zien dat de vis bruin is geworden en is bedorven. Dat is levensgevaarlijk, want in bedorven tonijn zit veel histamine. Dat kan tot ernstige ziektes leiden en bij mensen die er gevoelig voor zijn zelfs tot de dood.

Hoe herken je bedorven tonijn?

  • Niet-verse tonijn ruikt niet goed, maar de toevoegingen kunnen ook dat soms maskeren.
  • Bij twijfel een klein stukje rauwe tonijn op je tong leggen. Het chemische process in bedorven tonijn veroorzaakt een sterke allergische reactie.

Aanbevelingen voor consumptie

  • Vis is onderdeel van een gezonde voeding.
  • Het advies is om 1 keer per week vis te eten, bij voorkeur vette vis.
  • Voor de algemene populatie levert meer dan 1 keer per week vis eten geen extra gezondheidswinst en gaan wel veiligheids- en duurzaamheidsaspecten een rol spelen.
  • Mensen die een verhoogd risico lopen op hart- en vaatziekten of eerder een hartinfarct of beroerte hebben doorgemaakt, kunnen baat hebben bij meer vis.

Advies voor zwangere vrouwen

  • Voor zwangere vrouwen is de limiet 2 keer per week en wordt ook afgeraden om roofvissen als tonijn en zwaardvis te eten.
  • Als je zwanger bent is het belangrijk om voldoende vis te eten, namelijk 2 keer per week. Daarbij kies je 1 keer voor vette vis en 1 keer voor magere vis.
  • Vissen zoals tonijn, makreel, sardines en paling kun je beter vermijden.

labels:

Zie ook: