Het eten van bloembollen lijkt misschien een beetje vreemd, maar er is een rijke geschiedenis terug te vinden over het eten en bereiden ervan. Die gaat heel ver terug, zelfs tot in de Romeinse tijd.

Een Delicatesse uit het Verleden

Al in de Romeinse tijd werden tulpenbollen gegeten en geroemd om hun typerende bitterzoete smaak. Er is een manuscript bekend uit die tijd met recepten voor tulpenbollen met veel kruiden en wijn. De bollen waren bovendien bevorderlijk voor de liefde en werden daarom vaak op bruiloften geserveerd.

Tulpenbollen tijdens de Hongerwinter

Toch hebben tulpenbollen voor veel mensen een nare bijsmaak. Tijdens de Hongerwinter in 1944 was er aan alles gebrek: brandstof, kleding, geneesmiddelen en voedsel. Het zuiden van Nederland was eind 1944 bevrijd, maar het westen en noorden bleven bezet. De Nederlandse spoorwegen staakten om het Duitse leger tegen te werken en er kon tot aan de bevrijding geen voedsel meer naar het westen worden vervoerd.

In steden als Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht was er tijdens de winter van 1944-1945, de Hongerwinter, bijna niets te eten. Omdat de bloembollen in het laatste oorlogsjaar niet opnieuw geplant waren, lagen schuren vol met grote voorraden tulpenbollen. Het extreme voedseltekort werd opgevuld met de bloembollen, die net aan de nodige energie bevatten die mensen nodig hadden.

We kregen te horen dat tulpenbollen eetbaar waren. We hebben ze gegeten. De voedselsituatie is zo nijpend dat er suikerbieten en bloembollen worden gegeten.

De handel in bloembollen ligt stil, waardoor massa's bloembollen liggen opgeslagen. De bollen van de hyacinten en narcissen zijn giftig, maar tulpenbollen niet. De Voedingsraad geeft recepten voor stamppot, soep, pannekoeken en koekjes van tulpenbollen.

Het werd bekend dat tulpenbollen heel voedzaam waren. De recepten werden dan ook flink gedeeld. Recepten van stamppot met soep en brood.

De tulpenbollen die in de hongerwinter werden gegeten, zijn niet te vergelijken met verse eetbare bloembollen. Deze zijn juist zoet, stevig, ietwat weeïg en zitten vol zetmeel.

Voedseltekorten en Noodmaatregelen

Aardappelen en brood zijn tijdens de Hongerwinter nog wel op de bon te verkrijgen, maar het is veel te weinig. Begin 1945 waarschuwt de Voedingsraad dat in het broodmeel soms 'plakmeel' - behanglijm - is verwerkt. Om het tekort aan eiwitten aan te vullen, wordt begin 1945 poedervormig bloedplasma verkocht: "Het is bloed dat gedroogd is, nadat de stof, die het doet stollen, er aan onttrokken is.

Tijdens de Hongerwinter worden kaas en melk niet meer van het platteland naar de steden vervoerd. In de steden in het westen van Nederland is vlees of vis alleen voor veel geld te koop op de zwarte markt. Het is nog maar een enkele keer in de winkel te krijgen. Er is nauwelijks vet te krijgen. Wie een pers heeft kan soms zelf olie maken uit beukennootjes of koolzaad. Steeds meer mensen zoeken eetbare planten en vruchten in parken en in de vrije natuur. De suikerfabrieken kunnen niet draaien door een gebrek aan brandstof. Suikerbieten worden nu verwerkt in stroop, stamppot, jam of koekjes.

Alternatieve Voedselbronnen en Zwarte Markt

Mensen staan in de rij om producten op de zwarte markt te kopen in de Haarlemmerstraat in Amsterdam. Daar is van alles te koop tegen hoge prijzen. Het begint vooral met luxe producten, zoals koffie, thee en vlees. Tijdens de Hongerwinter komen ook alledaagse producten als tarwe en aardappelen op de zwarte markt. De naam ‘zwarte markt’ is ontstaan tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Tijdens de Hongerwinter groeit de kritiek op zwarthandelaren, en ook op de boeren die hun producten verkopen tegen hoge prijzen of ruilen tegen zilveren bestek of andere kostbare huisraad. “Die vuile pestboeren laten liever hun melk verzuren dan het tegen gewoone prijzen aan de stad te verkoopen”, klaagt de Rotterdamse tramconducteur H. Bloemendaal aan het eind van de oorlog in zijn dagboek. H.

Gaarkeukens en Hongertochten

Eind 1940 worden in de grote steden zogenaamde 'Centrale Keukens' geopend om de armste mensen eten te geven. Tot aan de Hongerwinter gaan weinig mensen naar deze gaarkeukens toe. Tegen inlevering van bonnen en 1 gulden en 40 cent is een knipkaart te koop voor warme maaltijden in de gaarkeuken. Tijdens de Hongerwinter worden steeds meer mensen afhankelijk van de gaarkeukens. In Amsterdam gaan er in januari 1945 170.000 mensen per dag eten.

De honger beheerst het hele leven en de dood ligt op de loer, zo maakt de twaalfjarige Tineke Meijer uit Amsterdam mee: “In de rij bij de gaarkeuken viel er plotseling een man op straat neer. Hij was echt dood. Gewoon neergevallen, overleden (…) Zo dichtbij! Het eten in de gaarkeukens is vrij eentonig en soms ronduit vies.

Tijdens de Hongerwinter is er in steden in het westen van Nederland bijna niets te eten. Mensen gaan vanuit de stad op hongertocht naar het platteland, waar veel meer voedsel is. Ongeveer 40.000 ondervoede stadskinderen worden in de eerste maanden van 1945 in een grote reddingsoperatie naar het platteland geëvacueerd. Daar is nog wel genoeg te eten. De kinderen krijgen vaak meteen een flink bord eten: eieren met spek of pap van volle melk.

De Tulp als Symbool en Ingrediënt

In ons land is de tulp nu een symbool van Nederland geworden. Laten we nu ook bekend maken dat de biologische tulpenbol vol mogelijkheden zitten. Tulpenbollen hebben daarom geen goede reputatie als het om lekkere etenswaar gaat. Echter tulpenbollen verdienen een nieuwe kans in een nieuwe tijd. Hoewel een tulpenbol qua uiterlijk het meest op een ui lijkt, is de smaak meer vergelijkbaar met een aardappel. Ook qua voedingswaarde zijn ze hiermee het best te vergelijken. Tulpenbollen zijn namelijk zetmeelrijke gewassen. De initiatiefnemers van dit boek laten zien dat tulpenbollen geteeld met zorg voor de bodem en voor de natuur, bovendien verrassend lekker en gezond zijn. Ze staan symbool voor de voedseltransitie die noodzakelijk is voor een duurzame toekomst van onze aarde.

Net als aardappelen zijn tulpenbollen rijk aan zetmeel en ook de structuur komt enigszins overeen. Verder bevatten ze vitamine C, suikers en vetten. Ze kunnen heel lekker zijn en het recept hoeft ook helemaal niet moeilijk te zijn.

Natuur en Milieufederatie Noord-Holland brengt in samenwerking met Poiesz Uitgevers en biologische bloembollenkweker John Huiberts het kookboek ‘Eet Smakelijke Tulp’ uit. Dit eerste kookboek gewijd aan tulpen laat zien dat onverwachte ingrediënten voor de meest fantastische verrassingen kunnen zorgen. Het boek geeft 36 inspirerende voorbeelden van smaakvolle gerechten. Van broodje tulp tot bollendesserts. Naast deze vele gerechten, staat het boek ook vol met bruikbare tips voor het koken met tulpenbollen. Hoe fruit je ze op de juiste manier en welke kruiden zorgen voor de perfecte smaak. Zelfs onkruiden blijven niet onbesproken. Vogelmuur, paardenbloemblad en hondsdraf zijn namelijk ook prima in de sla of pesto te gebruiken.

Tijdens de boekpresentatie werd het eerste exemplaar overhandigd aan gedeputeerde Landbouw, Jack van der Hoek. Jack:” John en Johanna Huiberts zijn echte pioniers op het gebied van de teelt van biologische bloembollen. Johanna ging, samen met Reineke van Tol, nog een stap verder en schreef een kookboek. De ‘Eet smakelijke Tulp’.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden ze als noodzaak gegeten, maar tegenwoordig zijn tulpenbollen een delicatesse die u in sterrenrestaurants terugvindt.

Hoe Bereid Je Tulpenbollen?

U kunt ze eten door de stamppot, als soep of in schijfjes gebakken of gefrituurd. Eetbare tulpenbollen hebben door het zetmeel de structuur van aardappelen, maar zien eruit als uien. De bloembol bestaat namelijk uit laagjes. Tulpenbollen maakt u schoon door het bruine en het taaie, stevige vliesje van de bol te halen. Snijd ook een klein stukje van de boven- en onderkant. Vervolgens kunt u het gebruiken zoals u wenst.

Niet alle tulpenbollen zijn echter eetbaar. Ze moeten in ieder geval biologisch en onbespoten zijn. Naast de gewone tulpenbol, zijn er zijn ook botanische tulpenbollen. Deze zijn wat kleiner en ideaal om in z’n geheel in een gerecht te verwerken.

De bereidingstijd is maar kort. Tulpenbollen zijn gezond en zeer voedzaam. Verrukkelijk in stamppotten; aan spiesjes; in salade; door sausjes; gefrituurd; in gehakttaart; met Gnocchi; in cake etc.

Bollen die in de zomer de grond uit komen, kun je tot eind december goed eten. Maar je kunt ze (voorgekookt) ook invriezen. Tulpenbollen smaken een beetje naar ui en de textuur houdt het midden tussen tamme kastanje en aardappel. Heerlijk in combinatie met allerlei kruiden en op veel verschillende manieren te bereiden.

Zowel grotere als kleine bollen worden gegeten.

Seizoensgebonden Beschikbaarheid en Bewaring

Helaas zijn eetbare tulpenbollen niet het hele jaar beschikbaar: in juni en juli worden ze gerooid en ze zijn, mits goed bewaard, tot het einde van het jaar houdbaar. Bewaar tulpenbollen droog en luchtig, bijvoorbeeld in een papieren zak. U kunt de tulpenbollen ook inmaken en invriezen.

Andere Eetbare Bloembollen en -Bladeren

Veel Allium soorten zijn te eten, want ook de ui, prei, sjalot en bieslook behoren tot de Allium familie. Maar ook enkele van de sier Alliums kunnen in de keuken worden gebruikt. De Allium ursinum is zelfs in het wild te vinden. In China wordt de lelie davidii en lancifolium (tijgerlelie) gebruikt in recepten. Diverse soorten van de Erythronium zijn eetbaar en ook de Oxalis deppei en tuberosa. De bladeren van deze soorten kunnen prima in een salade verwerkt worden. De bladeren van de Oxalis bevatten oxaalzuur en dat mag niet in grote hoeveelheden worden gegeten. De bloem van de gladiool smaakt in de verte naar sla.

De Tulp: Meer dan Alleen een Bloem

De tulp is een eenzaadlobbige bloem uit de leliefamilie waarvan vele verschillende (hybride) soorten te vinden zijn. Oorspronkelijk afkomstig uit Centraal-Azië en Zuid-Europa is de bloem tegenwoordig ook in veel andere landen gecultiveerd. De bloem wordt als snijplant in boeketten gebruikt, maar ook als tuinplant zie je de tulp vaak terug.

Van oorsprong kwam de plant alleen voor in Tiensjan, de tulp is dan ook niet gebaat bij een te warm klimaat. In de bergen heeft de tulp een koude winter en koude nachten die bijdragen aan de uiteindelijke groei. Vandaar dat ze ook goed gedijen in het Nederlandse klimaat. Door cultivering is de tulp nu in een veel breder verspreidingsgebied in het wild te vinden.

De tulp is vooral voor Nederland natuurlijk van grote symbolische waarde. Hij komt terug in veel van de kunst uit Gouden Eeuw, er is zelfs een tulpensoort naar Rembrandt vernoemd. Jaarlijks komen miljoenen bezoekers naar de Keukenhof om de tulpenvelden te bekijken en ook in promotiemateriaal voor Nederland komt de tulp voor.

Naast de algemene symbolische betekenis van tulpen worden er ook specifieke betekenissen verbonden aan verschillende kleuren tulpen. Zo staat de rode tulp voor perfecte liefde en de gele tulp voor vreugde. Wanneer je iemand om vergeving wil vragen hoort daar een witte tulp bij.

Tips voor het Gebruik van Tulpen

Als je tulpen op een vaas hebt staan is het belangrijk dat je rekening houdt met de snelle groei. Dus plaats ze in een vaas waar ze daar een beetje ruimte voor hebben. Voor je ze in de vaas plaatst moet je ook de stelen schuin afsnijden met een mesje of bloemenschaar. Als je je aan deze tips houdt zal een bos tulpen zo’n zeven tot tien dagen meegaan. De vaas moet dus groot genoeg zijn, maar ook gevuld met kraanwater op kamertemperatuur voor het beste effect. Om te voorkomen dat ze snel verdorren is het verstandig je tulpen uit de buurt te houden van je fruitschaal.

Als je tulpenbollen in je tuin plant moet je bij het onderhoud en de verzorging op wat andere zaken letten natuurlijk. Zo raden we aan om de bloem na de bloei af te knippen, zodat hij makkelijker nieuwe zaden aanmaakt. Zodra de plant gaat verdorren kun je de bollen het beste uit de grond halen en tijdelijk binnen bewaren. Je veegt hiervoor eerst de grond van de bollen af (spoel ze NIET af met water) en plaatst ze vervolgens in een vochtvrije ruimte in bijvoorbeeld je kelder.

Je plant de bol in een gat waar de bol qua hoogte ongeveer drie keer in past. Dat is over het algemeen zo’n 15 centimeter diep. Je kunt tulpenbollen vrij eenvoudig vermeerderen. In de zomer zul je zien dat er kleine bolletjes onder je tulpenbol groeien als je ze uit de grond haalt. Die kun je loshalen, laten drogen en planten in het komende najaar. De nieuwe tulpenbollen zullen waarschijnlijk nog niet direct mooie grote tulpen opleveren, dit kan een jaar of twee duren.

Al zijn tulpenbollen ook leuk om te krijgen én te geven. Houd bij het geven van tulpen als cadeau natuurlijk wel rekening met de mogelijke symbolische waarde van bepaalde soorten en kleuren!

Seizoen en Verzorging

In Nederland bloeien tulpen van januari tot en met mei, al zijn ze inmiddels bijna het hele jaar verkrijgbaar. Ze houden van een wat kouder klimaat en koude nachten, dus de eerste paar maanden van het jaar zijn perfect voor ze. Het poten van de tulpenbollen doe je daarom ook in het najaar, zo rond september.

De beste standplaats is een koele plek, liefst zoveel mogelijk uit de zon. Het water mag wel wat warmer zijn, zo rond kamertemperatuur.

Overzicht van Belangrijke Punten

Aspect Details
Eetbaarheid Alleen biologische en onbespoten tulpenbollen
Smaak Vergelijkbaar met aardappel, licht ui-achtig
Bereiding Koken, bakken, frituren, stamppot, soep
Seizoen Juni/juli (oogst), houdbaar tot eind december
Bewaring Droog en luchtig bewaren

labels:

Zie ook: