Jan Wolkers heeft in Turks Fruit weer verbijsterend waarachtig laten zien dat tragiek en humor soms vlak bij elkaar liggen. De autobiografische roman Turks fruit verscheen oorspronkelijk in 1969.

De roman van Jan Wolkers Turks fruit werd voor het eerst uitgegeven in 1969 en beleefde daarna een ongekend succes in Nederland en het buitenland. Wolkers’ grootste succes. Het boek is vele tientallen keren herdrukt en nooit uit de boekhandel verdwenen. Het ongekende succes van de film Turks fruit die Paul Verhoeven in 1973 maakte met in de hoofdrollen Monique van de Ven en Rutger Hauer, heeft zeker ook bijgedragen aan de populariteit van de roman.

Turks fruit, d? klassieker die iedereen een keer gelezen moet hebben. Vijfenveertig jaar na dato is Turks fruit nog steeds d? Nederlandse liefdesroman aller tijden.

Het verhaal

Het verhaal begint als de hoofdpersoon op bed ligt en terugdenkt aan zijn tijd met Olga. Hij ontmoet haar als hij staat te liften. Ze gaan samenwonen en trouwen. Hij blikt terug op de hoogtepunten uit hun relatie en vertelt over verschillende gebeurtenissen uit Olga’s leven. De ikfiguur beschrijft Wolkers de heftige liefde van een beeldhouwer voor een jonge liftster.

Een verhaal dat Olga hem vertelde ging over haar pop die ze echt eten gaf en waar dan later maden uit kwamen. Daarom wilde ze daarna nooit meer met poppen spelen. Hij vertelt ook over de seksuele relatie die hij met Olga had en die heel belangrijk voor hem was. Ook over de fijne vakantie op Ameland en de keren dat Olga voor hem model stond. Over haar vader, een wat tragikomische man die hij wel aardig vindt.

De belangrijkste gebeurtenissen is de ontmoeting tussen Erik en Olga. Ze ontmoeten elkaar terwijl Erik naast de weg staat te liften en Olga haar naast de weg op pikt. Als Olga tijdens een diner zit te flirten met een zakenrelatie van haar ouders, komt het keerpunt in hun relatie. Langzaam wordt er naar de climax toegewerkt. De ikfiguur slaat Olga, waarna Olga hem verlaat en teruggaat naar haar moeder.

Nadat Olga hem heeft verlaten, heeft de ikfiguur veel kortstondige relaties met andere vrouwen, die hij steeds met Olga vergelijkt, maar niemand kan aan haar tippen. Olga trouwt nog twee keer en woont een aantal jaren in het buitenland. Soms komen de ikfiguur en Olga elkaar in de stad tegen en praten dan wat met elkaar, zonder eigenlijk iets te zeggen. Ze reist veel en stuurt hem nog kaartjes en brieven. Deze huwelijken lopen op niets uit.

Olga krijgt last van erge hoofdpijn en het blijkt dat ze een hersentumor heeft, die niet helemaal verwijderd kan worden. Hij bezoekt haar elke dag in het ziekenhuis en ziet haar aftakelen. Door de vele bestralingen verliest zij haar haren en de ikfiguur koopt een pruik voor haar. Ze sterft op een vroege voorjaarsavond. Ze durft niets meer te eten behalve Turks fruit, omdat ze denkt dat haar voortanden er uit vallen als ze iets hards eet, net als toen ze klein was. De ikfiguur koopt dan op de markt Turks fruit voor haar.

Thema's en motieven

Het thema in het verhaal is liefde en verdriet. Erik was zo verliefd op Olga, dat hij heel erg verdrietig was toen zij hem verliet. Hij vernielde alles in zijn atelier door het verdriet. Ook kwam hij een paar dagen zijn bed niet uit. Elk meisje wat Erik ontmoette, was niet hetzelfde als Olga. Olga bleef altijd in zijn gedachten. Dat zorgt ook voor veel verdriet bij Erik. Ook de aftakeling van Olga is bederf. Ze gaat langzaam dood. Ook overlijden er vele dieren in het boek. Het thema zou ook bederf kunnen zijn.In het boek is de scheiding tussen Erik en Olga bederfelijk.

In het boek komt een heel groot stuk voor waarin verteld wordt welke huisdieren Erik en Olga hebben gehad. Ze hebben er namelijk erg veel gehad. Dood is dus een belangrijk motief. Ze hebben wel ongeveer 15 huisdieren gehouden, maar ze zijn allemaal dood gegaan. Een van de motieven in het boek is ‘huisdieren’. Het begint bij de eerste muis die ze samen verzorgden. Daarom is dood ook een motief in dit boek. Ook overlijdt Olga op het einde van het boek. Jaloezie is ook een motief in het boek.

Het verhaal speelt zich voornamelijk in Rotterdam. Hier staat het atelier van de ik-persoon. Hier komt de ik-persoon af en toe op bezoek, maar omdat ze er niet welkom is, gebeurt dit niet regelmatig. Ook speelt het verhaal zich soms af in Alkmaar, waar de ouders van Olga wonen. De belangrijkste gebeurtenissen is de ontmoeting tussen Erik en Olga. Op het einde speelt het zich ook nog in het ziekenhuis af.

Personages

De hoofdpersoon is de ik-persoon (Erik) in het verhaal. Erik is beeldhouwer. Zijn leven bestaat vooral uit de relatie met Olga. Olga is een bijpersoon in het verhaal. Ze is een persoon die bang is voor zwangerschap. Een ander bijpersoon is de moeder van Olga. Ze wil niet dat Olga met Erik trouwt omdat Erik niet rijk genoeg is. Ze verdient ook geld voor dagelijkse dingen. Dit is een boze heks.

  • Erik: Kunstenaar en beeldhouwer, die alles intensiever beleeft.
  • Olga: Vrouw met rode haren, bang voor zwangerschap, houdt van dieren.
  • Moeder van Olga: Ongevoelig, heeft een hekel aan Erik.
  • Vader van Olga: Sympathiek en komisch, kan het goed met Erik vinden.

Wolkers' stijl en impact

Wolkers was niet alleen seksueel schaamteloos, maar spuide ook zijn gal over het verstikkende calvinisme en de dwingelandij van de vaders die het gezag over hun zonen beschouwden als een van Godswege verleend privilege. Hij sympathiseerde nadrukkelijk met de Amsterdamse provobeweging, voerde actie tegen de Amerikaanse bemoeienis met Vietnam en tegen de Portugese aanwezigheid in Angola en Mozambique, en baarde opzien met een performance waarbij hij zijn geliefde Karina, slechts gekleed in haar pumps, met watten beplakte, daarbij begeleid door de woest improviserende jazzmuzikanten Willem Breuker en Han Bennink. Niet alleen met zijn werk, maar ook met zijn optreden heeft Wolkers bijgedragen aan de bruuske wendingen die zich tussen 1960 en 1970 in de Nederlandse samenleving voltrokken.

Gemor klonk vrijwel uitsluitend in de christelijke en conservatieve hoek. Zijn boeken beleefden de ene na de andere herdruk. Daar keerde men zich niet alleen tegen de rauw in beeld gebrachte seks, het vermoorden en opeten van muizen en het verkrachten van een kip, maar ook tegen de manier waarop Wolkers Bijbelspreuken verhaspelde en het geloof van zijn ouders en voorouders op de korrel nam. In 1964 gingen al meer dan honderdduizend boeken van hem over de toonbank.

In de appreciatie voor Wolkers kwam pas na 1970 een omslag. De buitengewoon succesvolle roman Turks fruit (1969), mede befaamd dankzij een gedurfde verfilming door Paul Verhoeven (die daarmee niet alleen zijn eigen reputatie vestigde, maar ook die van hoofdrolspelers Rutger Hauer en Monique van de Ven), laat bij herlezing zien dat de schrijver flink bezig is uit zijn krachten te groeien.

De taal is een beetje extreem en grof, maar dat stoort mij niet en ik vind dat wel grappig. Het taalgebruik in Turks Fruit is vrij makkelijk, dit komt voornamelijk door de weinig moeilijke woorden, de makkelijke zinnen en de weinige dialogen die er gevoerd worden. Het is een soort spreektaal. Je leest het boek makkelijk en snel uit, wat voor mensen die niet van lezen houden, zoals ik, een groot voordeel is. Niet moeilijk te lezen en makkelijk te begrijpen.

Het hartverscheurende verhaal van een gepassioneerde liefde verscheen in 1969 en bracht een schok teweeg in de literaire wereld.

labels:

Zie ook: