Turks fruit is waarschijnlijk de meest bekende roman van de Nederlandse schrijver Jan Wolkers. De autobiografische roman verscheen oorspronkelijk in 1969. De roman van Jan Wolkers Turks fruit werd voor het eerst uitgegeven in 1969 en beleefde daarna een ongekend succes in Nederland en het buitenland. Het boek is vele tientallen keren herdrukt en nooit uit de boekhandel verdwenen.
De veelzijdige tekenaar Dick Matena (1943) heeft, na 'Kort Amerikaans', voor de tweede keer een roman van Jan Wolkers verstript. Mede dankzij de verfilming is 'Turks fruit' diens bekendste boek: over de gepassioneerde liefdesrelatie van Eric en Olga, het einde daarvan en de tragische dood van Olga. Dit keer geen ballonstrip maar een prachtige illustraties bevattende uitgave op oblong formaat met ondertekst.
In haar voorwoord wijst Wolkers' weduwe Karina op de overeenkomst van deze vorm met het werk van Marten Toonder. In diens teksten prevaleerde het understatement, de slapstick bewaarde Toonder voor de tekeningen. Wolkers' tekst bevat meer dan genoeg vuurwerk, Matena geeft hier en daar de lezer de kans zijn eigen verbeelding te gebruiken, zoals bij het niet in detail weergegeven ritssluitingsongelukje.
Jan Wolkers beschrijft hierin de heftige liefde van een beeldhouwer voor een jonge liftster. De roman is Wolkers’ meest gelezen en meest vertaalde boek en werd in 1972 verfilmd door Paul Verhoeven met Monique van de Ven en Rutger Hauer in de hoofdrollen. Het ongekende succes van de film Turks fruit die Paul Verhoeven in 1973 maakte met in de hoofdrollen Monique van de Ven en Rutger Hauer, heeft zeker ook bijgedragen aan de populariteit van de roman.
Het verhaal begint als de hoofdpersoon op bed ligt en terugdenkt aan zijn tijd met Olga. Hij ontmoet haar als hij staat te liften. Ze gaan samenwonen en trouwen. Hij blikt terug op de hoogtepunten uit hun relatie en vertelt over verschillende gebeurtenissen uit Olga’s leven. Een verhaal dat Olga hem vertelde ging over haar pop die ze echt eten gaf en waar dan later maden uit kwamen. Daarom wilde ze daarna nooit meer met poppen spelen.
Over haar vader, een wat tragikomische man die hij wel aardig vindt. De moeder van Olga kan hij niet uitstaan, ze is een vrouw die vreemdgaat, maar zich thuis voordoet als de goede echtgenote. Hij vertelt ook over de seksuele relatie die hij met Olga had en die heel belangrijk voor hem was. Ook over de fijne vakantie op Ameland en de keren dat Olga voor hem model stond.
Langzaam wordt er naar de climax toegewerkt. Als Olga tijdens een diner zit te flirten met een zakenrelatie van haar ouders, komt het keerpunt in hun relatie. De ikfiguur slaat Olga, waarna Olga hem verlaat en teruggaat naar haar moeder. Nadat Olga hem heeft verlaten, heeft de ikfiguur veel kortstondige relaties met andere vrouwen, die hij steeds met Olga vergelijkt, maar niemand kan aan haar tippen.
Hij verhuurt een kamer aan twee Amerikaanse meisjes, maar schopt ze er weer uit als hun vogels alles onder poepen. Olga trouwt nog twee keer en woont een aantal jaren in het buitenland. Ze reist veel en stuurt hem nog kaartjes en brieven. Deze huwelijken lopen op niets uit. Soms komen de ikfiguur en Olga elkaar in de stad tegen en praten dan wat met elkaar, zonder eigenlijk iets te zeggen.
Olga krijgt last van erge hoofdpijn en het blijkt dat ze een hersentumor heeft, die niet helemaal verwijderd kan worden. Door de vele bestralingen verliest zij haar haren en de ikfiguur koopt een pruik voor haar. Hij bezoekt haar elke dag in het ziekenhuis en ziet haar aftakelen. Ze durft niets meer te eten behalve Turks fruit, omdat ze denkt dat haar voortanden er uit vallen als ze iets hards eet, net als toen ze klein was. De ikfiguur koopt dan op de markt Turks fruit voor haar. Ze sterft op een vroege voorjaarsavond.
Hoewel Matena in zijn inleiding verklaart dat het met de seks in 'Turks fruit' achteraf gezien wel meevalt, zijn de afgebeelde seksscènes talrijk. Leuk voor Wolkerskenners: de door Eric gemaakte erotische tekeningen heeft Matena overgetekend uit Wolkers' bundel 'Werkkleding'. Vakkundig tot een beeldroman bewerkte editie van de populairste roman van Jan Wolkers, die in de smaak zal vallen bij liefhebbers van beider werk.
De striptekenaar Dick Matena is niet bang voor een grote hoeveelheid woorden. Hij heeft zelfs strips gemaakt waarin de tekst van complete romans (Kees de jongen, Kort Amerikaans, De avonden, Turks fruit) is opgenomen. Je zou kunnen zeggen dat Matena die romans niet verstript heeft, maar ze rijk heeft geïllustreerd.
Het is vooral het gebrek aan leven en dynamiek in het tekenwerk dat opvalt. Dick Matena (1943), inmiddels de nestor van de Nederlandse tekenkunst, maakte in de jaren zeventig en tachtig furore als tekenaar van experimentele en eigenzinnige strips. Bij het grote publiek maakte hij vanaf begin deze eeuw naam met zijn verstrippingen van klassieke romans, zoals De Avonden van Gerard Reve, Christmas Carol van Dickens, Kaas en Het Dwaallicht van Willem Elsschot en Kort Amerikaans, een andere roman van Wolkers.
Hij pionierde door als eerste tekenaar bij de verstripping de integrale tekst weer te geven. Bij De Avonden wist hij met een gestileerd-realistische stijl en stemmige grijstinten de vinger te leggen op de troosteloze sfeer in de roman en Christmas Carol werd opgevrolijkt door Scrooge het uiterlijk van Gerrit Komrij te geven.
Het heeft er ook mee te maken dat Matena koos voor de ouderwetse vorm van de tekststrip, zoals in Marten Toonders Tom Poes en Hans G. Kresses Eric de Noorman, waarbij de tekst niet in balloons of kaders staat, maar in blokken onder de tekeningen meeloopt. Het is een werkwijze die Matena in de jaren zestig leerde kennen als jonge medewerker van de Toonder Studio’s.
De dynamiek moet nu komen van de gevarieerde gezichtspunten die Matena inneemt. Dat is in zijn werk één van zijn sterke kanten. Die afwisseling kan een strip de indruk geven filmisch te zijn, maar in dit geval wordt de camera vrij lukraak gehanteerd. Als de ik-figuur zijn broek dichtmaakt, komt zijn pik in zijn rits vast te zitten.
In het voorwoord prijst Karina Wolkers, de weduwe van de schrijver, de tekenaar omdat hij zo goed de momenten heeft weten te kiezen om te illustreren. Maar dat is nou precies wat er misgaat. Als de hoofdpersoon zijn huurders en hun parkieten uit zijn huis jaagt, slaat hij „met de mattenklopper de parkieten de straat op alsof ik badminton aan het spelen was”. Dat moet een mooi gezicht zijn.
Bij de eerste ontmoeting tussen de hoofdpersoon en Olga, waarbij zij hem een lift geeft, komt het al snel tot een vrijpartij. Het gevolg is dat het sperma van de autostoel druipt - voor het zingen de kerk uit. Als de ik-figuur zijn broek dichtmaakt, komt zijn pik in zijn rits vast te zitten. Matena blijft op die pagina dicht bij de gezichten, en profil, waardoor je vooral kinnen en neuzen ziet en niets van de opwinding en gekte.
In een roman kan het verhaal alleen maar door woorden worden verteld, in een strip maken ook de tekeningen het verhaal. In sommige strips komen zelfs geen of nauwelijks woorden voor.
labels:
