Soep wordt al jaren door mensen gegeten, mogelijk al in 20.000 BC. Het idee dat het centraal staat in een spreekwoord is dan ook niet zo heel vreemd: als er iets opgediend wordt, is de keuze voor soep naar mijns inziens best logisch.

In de Nederlandse taal zijn er verschillende uitdrukkingen waarin het woord 'soep' voorkomt. Deze uitdrukkingen hebben vaak een figuurlijke betekenis en worden gebruikt om bepaalde situaties of gevoelens te beschrijven.

'De soep wordt nooit zo heet gegeten als hij wordt opgediend'

‘De soep wordt nooit zo heet gegeten als hij wordt opgediend’ is een veelgebruikt Nederlands spreekwoord dat mensen gebruiken om aan te geven dat een situatie meestal minder erg is dan die aanvankelijk lijkt. Het is bedoeld om gerust te stellen en perspectief te bieden in stressvolle of moeilijke situaties.

De oorsprong van dit spreekwoord ligt in de oude Nederlandse spreektaal, waarin eten en koken vaak werden gebruikt als beeldspraak voor levenssituaties. De metafoor met soep verwijst naar het idee dat iets loeiheet kan lijken - dreigend of gevaarlijk - maar zodra men daadwerkelijk met de situatie omgaat (de soep ‘eet’), blijkt het allemaal reuze mee te vallen.

Zoals veel spreekwoorden in de Nederlandse taal, draait dit gezegde om beeldspraak. De eerste reactie is meestal heftiger dan het uiteindelijke gevolg.

Een voorbeeld: stel je bent student en je hoort dat er een extra toetsweek komt. In eerste instantie slaat de paniek toe, maar na wat uitleg en voorbereiding blijkt het allemaal heel haalbaar.

Ook in de moderne tijd blijft dit spreekwoord actueel. Met nieuws dat zich razendsnel verspreidt via sociale media, reageren mensen vaak heftig op eerste berichten zonder het hele verhaal te kennen. In zulke gevallen is het gezond om je even terug te trekken, te wachten op feiten en te beseffen dat de soep misschien wel meevalt.

In een wereld waar we snel reageren, is ‘de soep wordt nooit zo heet gegeten als hij wordt opgediend’ een noodzakelijke herinnering aan kalmte en redelijkheid. Het spreekwoord houdt ons een spiegel voor: niet alles is wat het lijkt, en meestal komt het uiteindelijk goed.

Maar opvallend genoeg is dit spreekwoord nog niet zo heel oud. Volgens F.A. Stoett is het spreekwoord rond 1900 uit het Duits ontleend (dbnl; Van Dale). In het Duits luidt het spreekwoord dan ook Die Suppe wird nicht so heiß gegessen wie gekocht. Of eigenlijk lijkt tegenwoordig de variant Es wird nie so heiß gegessen wie gekocht vaker gebruikt, de soep is er dus uitgegooid.

Volgens Van Dale is het spreekwoord overigens sinds 1920 in zijn huidige vorm in onze taal ingeburgerd, dus Nederlanders mogen alweer honderd jaar genieten van opgediende soep. Maar het heeft daarvoor ook al wat verschillende vormen aan mogen nemen. Hierin is duidelijk te zien dat beide Duitse vormen invloed hebben: zo is er De soep wordt nooit zo heet gegeten als ze van het vuur komt, De brij wordt nooit zo heet gegeten als ze wordt tafel komt en De pap wordt niet zo heet gegeten als ze gekookt wordt.

Toch best leuk om te zien dat er sprake is van soep, brij én pap, en dat deze gekookt, van het vuur gehaald en opgediend kan worden.

We hebben hier overigens ook te maken met een spreekwoord dat verre van typisch Nederlands (of Duits) is en in enorm veel talen voorkomt. Om maar wat dingen te noemen: in het Frans is er On ne mange pas la bouillie bouillante oftewel men eet geen kokende pap. Ook zijn er het Slowaakse Polievka sa neje taká horúca, ako sa navarí en het Tsjechische Nic se nejí tak horké, jak se to uvaří met beide de vertaling Niets wordt zo heet gegeten als het gekookt wordt.

Hete Soep, brij óf pap, het is in ieder geval belangrijk om te realiseren dat dingen meestal niet zo erg zijn als ze lijken, ook al kunnen dingen behoorlijk in de soep lopen. Laat de boel gewoon even afkoelen en dan zien we wel weer.

'Dat is linke soep'

Jopie vroeg via de chat: Waar komt de uitdrukking: ‘dat is linke soep’ vandaan?

Waar het precies vandaan komt is niet helemaal duidelijk. In het Belangrijkste etymologisch boek van F.A. Stoet wordt het nog niet genoemd. Maar in het van Dale groot uitdrukkingen woordenboek uit 2006 staat het volgende: Linke betekent al gevaarlijk en soep is meestal een zooitje of mengelmoes. (mengelmoes ganzen heten ook soepganzen) Deze combinatie maakt het weer een link zooitje.

Dus achterhalen waar het precies vandaan komt is niet gelukt.

Andere uitdrukkingen met 'soep'

  • Daar heb ik geen soep mee gegeten. (Brussels spreekwoord) Die/dat interesseert mij helemaal niet.
  • Het loopt in de soep. De plannen mislukken.

Tabel: Variaties van het spreekwoord in verschillende talen

Taal Spreekwoord Vertaling
Duits Die Suppe wird nicht so heiß gegessen wie gekocht / Es wird nie so heiß gegessen wie gekocht De soep wordt niet zo heet gegeten als gekookt / Het wordt nooit zo heet gegeten als gekookt
Frans On ne mange pas la bouillie bouillante Men eet geen kokende pap
Slowaaks Polievka sa neje taká horúca, ako sa navarí Niets wordt zo heet gegeten als het gekookt wordt
Tsjechisch Nic se nejí tak horké, jak se to uvaří Niets wordt zo heet gegeten als het gekookt wordt

labels: #Soep

Zie ook: