Herman Kochs roman Het Diner heeft veel succes geoogst, zowel bij critici als bij het grote publiek. De roman is vlot geschreven, toegankelijk, spannend en geestig, en behandelt een belangrijk thema. Toch is het boek op een bepaalde manier mislukt, het is slechts een schim van wat het had kunnen zijn.

Waarom is Het Diner zo populair?

De roman behandelt een pijnlijke vraag: wat doe je als ouder wanneer je ontdekt dat je vijftienjarige zoon een moordenaar is? Dit thema raakt een gevoelige snaar bij veel ouders, met name moeders, voor wie dit de ultieme nachtmerrie is. Echter, de manier waarop Koch het thema presenteert, maakt het minder universeel. De gewelddadigheid van Michel, de zoon van Paul en Claire, blijkt het gevolg van een erfelijke ziekte. Paul, de vader, vertoont ook gestoord en gewelddadig gedrag. Vader en zoon zijn allebei "monsters", waardoor de spanning en de mogelijkheid tot diepgaande vragen verdwijnen.

De thematiek

Het Diner dwingt de lezer een pijnlijke vraag op: wat doe je als ouder wanneer je ontdekt dat je zoon van vijftien een moordenaar is, een pleger van zinloos geweld die daar nog lol aan beleeft ook? Wat doe je als je erachter komt dat je kind een “monster” is?

Ik vermoed dat hier ook de bron van het succes ligt. Het lezerspubliek bestaat vooral uit ouders (want de jeugd “leest niet meer”), in meerderheid moeders, voor wie dit thema hun ergste nachtmerrie belichaamt. Dit kan iedereen overkomen, de rillingen lopen je over de rug bij de gedachte alleen al. Maar het idiote is, en daarom komen succes en mislukking uit dezelfde bron: zoals Koch zijn thema presenteert, kan het juist niet iedereen overkomen.

De structuur en verhaalopbouw

De roman heeft een opzet in hoofdstukken die een relatie hebben met het opdienen van een vijfgangendiner in een duur restaurant. De delen waarin de roman is verdeeld, verwijzen naar de onderdelen van zo’n diner:

  • Aperitief (ho 1-7)
  • Voorgerecht (ho 8-15)
  • Hoofdgerecht (ho 16-35)
  • Nagerecht (ho 36-39)
  • Digestief (ho 40- 45)

Daarna is er een soort epiloog die ook ruim na de dag van het diner wordt verteld. Dit hoofdstuk heet “De fooi.” (ho 46)

Doordat de maaltijd uit 5-gangen bestaat denk je bij de structuur automatisch aan de opbouw van een klassieke tragedie met de klassieke indeling van een expositie, intrige, climax (het hoofdgerecht) catastrofe (de ondergang van Serge) en de peripetie. Het hoofdstuk “Fooi” doet dienst als epiloog, waarin Paul na een aantal maanden de boel voor de lezer op een rijtje zet.

Gebruikt Perspectief

De verteller is Paul Lohman die in de ikvorm het verhaal vertelt van een diner met zijn broer Serge Lohman (de gedoodverfde nieuwe minister-president bij de verkiezingen)Hij is ex-leraar geschiedenis, maar een aantal jaren geleden doorgedraaid tijdens een les, waarna hij zich onder psychiatrische behandeling moest stellen en hij later op non-actief werd gesteld. Hij vertelt het verhaal in de o.v.t..

In een soort epiloog (Hoofdstuk “De fooi”) vertelt hij dat de verkiezingen op niets zijn uitgelopen. Dan zijn we in de tijd al een paar maanden verder.

Samenvatting van het verhaal

Het boek gaat over een diner. Deelnemend aan het diner zijn Serge en Babette Lohman en Claire en Paul Lohman. Serge Lohman staat op het punt om de nieuwe minister-president van Nederland te worden, maar zijn zoon en de zoon van zijn broer hebben iets verschrikkelijks gedaan. Ze gaan dineren om dit te bespreken, dat is tenminste de bedoeling.

De zoon van Paul, Michel, en de zoon van Serge, Rick, hebben een zwerver vermoord. Per ongeluk. De zwerver lag in een pinhokje en zij wilden pinnen. Ze werden kwaad en gooiden een lege jerrycan in het hokje, deze vatte vlam en zo verbrandde de zwerver.

Tijdens het gesprek proberen ze het onderwerp steeds te ontlopen. Tussen het diner door verteld Paul steeds iets over zijn eigen leven dat te maken heeft met het gespreksonderwerp van dat moment. De geadopteerde zoon van Serge en Babette, Beau, heeft de ‘moord’ zien gebeuren en chanteert Rick en Michel ermee. Ze moeten veel geld aan hem geven, dan pas haalt hij alle filmpjes die hij van hen op internet heeft gezet eraf.

Aan het einde wil Serge door het incident van Michel en Rick zich terugtrekken uit de campagne, maar Babette, Claire en Paul zijn het daar niet mee eens. Claire heeft bedacht dat als ze Serge zouden verwonden, hij niet de persconferentie zal geven de volgende dag, waarin hij zijn terugtrekking zou aankondigen. Beau verdwijnt op mysterieuze wijze en het gezin van Paul leeft hun leven ‘gewoon’ verder.

Personages, hun doelen en hun rollen

  • Paul Lohman: De hoofdpersoon, verteller van het verhaal. Agressief, maar houdt van zijn zoon en vrouw.
  • Claire Lohman: Vrouw van Paul, die alles over heeft voor haar gezin.
  • Michel Lohman: Zoon van Paul en Claire, lijkt op zijn vader qua agressiviteit.
  • Serge Lohman: Broer van Paul, presidentskandidaat.
  • Babette Lohman: Vrouw van Serge, staat volledig achter haar man.
  • Rick Lohman: Zoon van Babette en Serge, vriend van Michel.
  • Beau Lohman: Geadopteerde zoon van Serge en Babette, chanteert Rick en Michel.

Thematiek en Motieven

  • Thema: Het dilemma over wat je moet doen als je kind iets heel ergs heeft gedaan.
  • Motieven:
    • Liefde: Tot hoever ga je uit liefde voor je kind?
    • Familie: De familieband staat centraal.
    • Geheimen: Familiegeheimen en de vraag of je ze moet openbaren.

Recensies

Arjen Fortuin (NRC Handelsblad): Honderdduizend lezers vergissen zich niet; Herman Koch, Thomas Vaessens, Renate Dorrestein en de opkomst van het populisme in de literatuur.

Een roman met de tragiek van de film Festen - heel menselijk en onafwendbaar op het noodlot afstevenend.

Conclusie

Het Diner is een complexe roman die belangrijke vragen stelt over ouderschap, verantwoordelijkheid en moraliteit. Hoewel de uitwerking soms te wensen overlaat, blijft het een boeiend en tot nadenken stemmend boek.

labels: #Ei

Zie ook: