De hamburger, een culinair icoon over de hele wereld, heeft een mysterieuze en fascinerende geschiedenis. Een veelgehoorde claim is dat de hamburger zijn oorsprong vindt in Hamburg, Duitsland. Maar is dit werkelijk een feit, of berust het slechts op een fabel?

Het woord “hamburger” heeft eigenlijk niets te maken met ham, en een hamburger bevat ook geen ham. De naam verwijst naar de Duitse stad Hamburg. Net zoals de Frankfurter (een soort lekkere knakworst) uit Frankfurt komt.

Het idee dat de hamburger uit Hamburg komt, is niet zo vergezocht. In deze Duitse stad was in de 19e eeuw de 'Hamburg steak' een populair gerecht: een schotel van gehakt of fijngesneden rundvlees. De havenstad aan de Elbe werd een knooppunt voor de 6 miljoen Duitsers die in de 19e en begin 20e eeuw naar Amerika emigreerden.

Emigranten uit Hamburg brachten dit vleesgerecht mee naar Amerika, waar het oorspronkelijk de naam Hamburg(er) steak kreeg, dat werd verkort tot hamburger. Halverwege de 19e eeuw namen emigranten uit Hamburg hun vleesgerecht mee naar de Verenigde Staten, waar het al gauw zou uitgroeien tot de meest geliefde snelle hap. Het werd toen nog de 'Hamburg steak' genoemd, maar dat werd al snel 'Hamburger steak' en werd daarna rond de eeuwwisseling ingekort tot 'hamburger'.

Eenmaal in Amerika, begon de Hamburg steak zich te ontwikkelen tot iets nieuws. Door de uitvinding van de vleesmolen in de vroege 19e eeuw, kon gehaktvlees op grote schaal geproduceerd worden, wat leidde tot allerlei nieuwe creaties.

De evolutie naar de moderne hamburger vond plaats in de Verenigde Staten, waar het gehakt vlees op een broodje werd geserveerd. Het wordt algemeen aangenomen dat het de naam “hamburger” kreeg omdat het populair werd in de havenstad Hamburg. Dus, hoewel de naam doet vermoeden dat er ham in zit, heeft de hamburger zijn naam te danken aan de oorsprong van het gerecht en niet aan de ingrediënten zelf.

De hamburgerrevolutie

Voordat de bemanning en passagiers aan boord gingen, aten ze op de kade een zogenoemd zeemansbroodje. Dat bestond uit gebakken vlees en gebakken eieren tussen twee sneetjes toast. Bij aankomst in New York moeten de Duitsers massaal om deze Hamburgse specialiteit hebben gevraagd.

De cafés en restaurants in de stad probeerden namelijk al snel Duitse klanten te lokken met een gerecht dat ze Hamburg steak noemden. Dit was echter geen hamburger in de moderne zin van het woord - de klanten moesten het doen met een stuk gehakt, uien en paneermeel. Maar de hamburgerrevolutie was toch echt begonnen.

Het gerecht met Duitse roots verscheen ook in de Amerikaanse kranten. In 1887 publiceerde de Chicago Tribune bijvoorbeeld een recept voor de Hamburg steak.

Wie heeft de hamburger uitgevonden?

Wie de volgende stap in de evolutie van de hamburger heeft gezet, is niet duidelijk. Volgens een veelgehoord verhaal verkocht de 15-jarige Charles Nagreen in 1885 gehaktballen op de Outagamie County Fair in Wisconsin. De tiener merkte dat zijn klanten het vettige voedsel moeilijk konden eten terwijl ze tussen duizenden andere mensen over de markt liepen. Daarom sloeg Nagreen de gehaktballen plat voordat ze gebakken werden.

Daarna stopte hij ze tussen twee sneetjes brood. En zo ging Charles Nagreen vanaf dat moment door het leven als ‘Hamburger Charlie’.

Een andere verklaring speelt zich af op de Erie County Fair die in hetzelfde jaar werd gehouden in Hamburg, een stad in het oosten van de staat New York. Hier verkochten de broers Frank en Charles Menches broodjes worst. Toen de worsten op waren, moesten ze naar de slager, maar die had alleen nog maar gehakt. De broers voegden zout, suiker en koffie toe aan het vlees en verkochten het op brood met ketchup en uien. Ze noemden het de ‘hamburger’, naar de plaats waar ze waren.

Volgens de Library of Congress bedacht de Deense immigrant Louis Lassen de hamburger in 1895. Volgens de Amerikaanse Library of Congress werd onze moderne hamburger in 1895 uitgevonden door de Deense immigrant Louis Lassen. Lassen runde een rijdende kruidenierszaak in New Haven, Connecticut. Toen op een dag een man om een snelle maaltijd vroeg, bakte Lasse een biefstuk die hij tussen twee sneetjes toast legde.

Kort daarna opende hij de burgerbar Louis’ Lunch - en begon het succesverhaal van de hamburger. In de jaren 1920 had elke zichzelf respecterende stad een hamburgerbar.

Een belangrijke mijlpaal in de geschiedenis van de hamburger is de Wereldtentoonstelling van 1904 in St. Louis. Hier werd de hamburger gepresenteerd aan een breed publiek, wat leidde tot zijn groeiende populariteit in de Verenigde Staten.

De opkomst van de hamburgerketens

En in 1921 werd White Castle, de eerste hamburgerketen ter wereld, opgericht door de kok Walter Anderson uit Kansas en de zakenman Edgar Walter Ingram. White Castle opende filialen in 16 steden, maar sommige mensen durfden nog groter te denken: de broers Maurice en Richard McDonald.

De gebroeders McDonald openden hun burgerbar in 1940, en toen het tekort aan vlees na de Tweede Wereldoorlog afnam, creëerden ze de moderne hamburgerketen met supersnelle service.

Bij McDonald’s werden de hamburgers, cheeseburgers en frietjes provisorisch ingepakt, maar ze waren goedkoop en de klanten waren er gek op. In 1948 hadden de 500 burgerbars al een miljard hamburgers verkocht. Andere ondernemers volgden dit voorbeeld en in 1953 werd Burger King geboren.

De rivaliteit tussen deze twee ketens leidde tot verschillende innovaties waar we nu nog profijt van hebben. In 1967 kregen de restaurants van McDonald’s tafels en stoelen, zodat hun klanten zittend konden eten. Het jaar daarop serveerde de keten de eerste Big Mac - een broodje met twee hamburgers, augurken, ui, saus, sla en kaas.

Tegenwoordig is McDonald’s de grootste hamburgerketen ter wereld met 40.000 restaurants. Burger King is nummer twee met 18.000 vestigingen.

De Big Mac Index

Het begon als een grap, maar de prijs van een Big Mac bleek een betrouwbare maatstaf voor de hoeveelheid geld die de inwoners van een land te besteden hebben.

In 1986 lanceerde de Britse krant The Economist de zogenoemde Big Mac Index. De krant vergeleek voor de grap de prijs van de wereldberoemde hamburger in verschillende landen - want de Big Mac wordt overal op dezelfde manier en met precies dezelfde ingrediënten gemaakt.

Economen waren het er al snel over eens dat het helemaal geen gek idee was: de Big Mac Index is een snelle en eenvoudige manier om de koopkracht van alle landen ter wereld te meten.

Bedrijven die geen geld hebben voor dure analyses, bepalen met deze index wat ze voor hun producten moeten vragen als ze willen exporteren naar andere landen. Economen noemden de nieuwe methode burgernomics.

Sinds 1986 publiceert The Economist elk jaar een nieuwe Big Mac Index. En uit de laatste cijfers blijkt, niet verrassend, dat de koopkracht het hoogst is in het steenrijke Zwitserland, waar een Big Mac 7,30 dollar kost. In India is de beroemde hamburger het goedkoopst. Hier kost hij maar 1,62 dollar.

Big Mac Index (laatste cijfers)
Land Prijs van een Big Mac (in dollars)
Zwitserland 7,30
India 1,62

In de loop der tijd transformeerde de hamburger van een eenvoudige snack tot een symbool van de Amerikaanse fastfoodcultuur.

labels: #Hamburg

Zie ook: