Dit artikel duikt in de verrassende geschiedenis van alledaagse producten en gewoonten, van koffie en thee tot limonade en de ietwat ondeugende 'vieze boekjes'. Daarnaast wordt een blik geworpen op de lokale gebeurtenissen in Apeldoorn tijdens de Tweede Wereldoorlog, aan de hand van archiefmateriaal en persoonlijke verslagen.

De Voorbereidingen op de Oorlog in Apeldoorn

In de jaren voorafgaand aan de Tweede Wereldoorlog, van 1936 tot 1939, werden er in Apeldoorn voorbereidingen getroffen voor een mogelijke oorlog. De commandant van de Brandweer werd uitgenodigd door de Burgemeester [Quarles van Ufford] voor een bespreking op het Gemeentehuis, met als doel een Luchtbeschermingsdienst op te richten. Ieder Hoofd van Dienst kreeg de opdracht om een schema op te stellen en een begroting te maken voor de beveiliging van de bevolking tegen luchtaanvallen en oorlogshandelingen.

Vrijwilligers werden geworven om de uitgestippelde posten samen met de vaste brandweermensen te bezetten. Van de 300 benodigde vrijwilligers werden er voorlopig slechts 200 gevonden. Deze mensen werden op verschillende avonden aan de brandweerkazerne opgeleid. Gaandeweg werd het nut van een goede organisatie voor brandbeveiliging tegen luchtaanvallen ingezien. Lezingen werden georganiseerd om de Apeldoornse ingezetenen te informeren over wat ze moesten doen en laten.

Op 18 augustus 1939, toen de politieke spanningen toenamen, verzocht de commandant van de Brandweer de Burgemeester om de nodige materialen aan te schaffen. De toestemming werd echter pas gegeven op 19 augustus 1939, om 1 uur 's middags, nadat de Mobilisatie was afgekondigd. Binnen enkele dagen waren de materialen voor 21 brandposten verzameld en opgeborgen aan de brandweerkazerne. Er werden regelmatig oefeningen gehouden om de paraatheid te testen. Binnen 7 minuten na het luchtalarm waren alle 21 posten bezet en gemeld bij de Hoofdpost.

De Inval van Duitsland

Op 10 mei 1940 vielen de Duitsers Nederland binnen. Om 7.30 uur kreeg de brandweer het bericht om alle brandposten te bezetten en al het benodigde materiaal definitief naar de brandposten te brengen. De posten bleven dag en nacht bezet in een drieploegenstelsel. Zeven dagen later werden de posten weer ingetrokken.

Volgens de herinneringen van C. van Donselaar van de Spoorwegen werden er, zodra het vermoeden bestond dat een Duitse inval te verwachten was, middelen besproken om een dergelijke operatie zoveel mogelijk te vertragen. In overleg met de Stationschef werden maatregelen getroffen, zoals het opblazen van wissels, het vernielen van omzetmechanismen van de wissels, het maken van een barricade in de wisselstraat, het verbranden van seinhuizen, het omtrekken van waterkolommen, het vernielen van telefoon- en telegraaftoestellen, het onbruikbaar maken van waterbronnen, het opblazen van de spoorbrug over het kanaal en het vernielen van de draaischijf.

Persoonlijke Ervaringen Tijdens de Inval

Volgens het dagboek van W. van Houtum passeerden er in de nacht van 10 mei 1940 om 1.15 uur vele vliegtuigen. Om 4 uur hoorde zijn vader over de radio dat al duizend Duitse parachutisten in West-Nederland waren gedaald. Om 7.45 uur kreeg hij bericht dat zijn school tot nader order was gesloten. Over de radio volgden berichten van de Luchtwachtdienst elkaar snel op. Bij de eerste uitzending van het ANP om acht uur las de omroeper een proclamatie van de Koningin [Wilhelmina] en een aantal regeringsverklaringen voor. De hele morgen waren de doffe knallen van de bruggen over het Apeldoornse Kanaal te horen, die allemaal werden opgeblazen. Iedereen was in actie om zijn ruiten te beveiligen tegen plotselinge luchtdruk van ontploffingen.

De luchtbescherming werd opgeroepen en de brandweer vormde brandwachten. Tante Mies gaf zich op voor de EHBO en moest dagelijks enige uren naar het gebouw Ugchelens Belang. Na de inval in Nederland verzocht de Nederlandse regering dadelijk hulp bij de Geallieerden. 's Avonds verscheen boven Ugchelen een Duits vliegtuig achtervolgt door vijf Britse jagers. Volgens geruchten waren al honderd Duitse vliegtuigen neergeschoten, waaronder één bij Terlet. Een inwoner uit Ugchelen kwam uit Den Haag terug en had twee Nederlandse soldaten door Duitsers zien neerschieten en twee Duitse vliegtuigen zien neerstorten. Nederland moest nu totaal verduisteren.

Een Maanwoord aan Apeldoorn

Volgens de Nieuwe Apeldoornsche Courant deed Burgemeester Quarles van Ufford een beroep op de burgers van Apeldoorn om in de kritieke omstandigheden waarin het volk verkeerde rustig en beraden te blijven.

labels:

Zie ook: