De vraag wat er juridisch gezien onder groente en fruit valt, is belangrijk nu de Nederlandse overheid worstelt met het verlagen van de btw op groente en fruit. De aardappel is één van de discussiepunten. De Nederlandse Aardappel Organisatie (NAO) wilde weten hoe consumenten hierover denken en liet onderzoek uitvoeren door het Future of Food Institute.

Bij de vraag ‘Beschouw je aardappels als groente of iets anders en waarom?’ zegt 55% van de ondervraagden de aardappel als groente te zien. Ook werd consumenten gevraagd de aardappel in te delen in de categorieën van de Schijf van Vijf. 47% van de ondervraagden vindt dat de aardappel thuishoort onder de categorie groente en fruit. 36% schaart de aardappel onder brood, graanproducten en maaltijdbasissen zoals rijst en pasta. 11% vindt dat de aardappel bij geen enkele categorie past en 6% schaart de aardappel onder de overige categorieën.

Ook bij deze vraag schaart de grootste groep (47%) Nederlanders de aardappel onder de categorie groente en fruit. In Nederland staat de aardappel in de Schijf van Vijf in dezelfde groep als rijst en pasta, maar zowel qua voedingswaarde als qua gebruik zou de aardappel prima passen tussen de groenten.

De Aardappel in de Schijf van Vijf

In Nederland staat de aardappel in de Schijf van Vijf omdat ze een goede bron zijn van koolhydraten en voedingsstoffen en veel worden gegeten in het Nederlands voedingspatroon. Ze zijn een aanvulling op brood en graanproducten.

De aardappel bevat dan ook diverse vitamines en mineralen die in pasta en rijst niet voorkomen. Vooral net geoogste aardappels zijn een goede bron van vitamine C, terwijl deze vitamine niet in pasta of rijst te vinden is. Aardappelen bevatten vezels, vitamines en mineralen. Ze geven energie en helpen voor een goede darmwerking.

Als onderbouwing voor het beschouwen van de aardappel als groente wordt veelal de voedingswaarde genoemd en de manier van verbouwen. Mensen die de aardappel als iets anders beschouwen, benadrukken dat de aardappel veel zetmeel en koolhydraten bevat, en dat deze vaak juist samen met groente wordt gegeten. Consumenten kregen in het onderzoek verschillende producten te zien, met de vraag van welke producten de overheid de verkoop moet stimuleren. Voor de aardappel geeft 87% dat aan. 67% zegt dat ze het een taak van de overheid vinden om duurzame voedselkeuzes te stimuleren, en 71% vindt datzelfde van gezonde voedselkeuzes.

In veel buitenlandse gerechten heeft de aardappel een plek in maaltijden als groente. Vooral in Zuid-Europa, bijvoorbeeld in een Spaanse tortilla.

Voedingswaarde en Samenstelling

Aardappelen bevatten koolhydraten, vooral in de vorm van zetmeel. Ook leveren aardappelen vezels, vooral in de schil. Aardappelen bevatten vitamine C en vitamine B6, en in kleinere hoeveelheden ook andere B-vitamines. Daarnaast zit er in aardappelen kalium en in kleinere hoeveelheden ook calcium en fosfor. Tot slot zitten er ook bioactieve stoffen in aardappelen.

Er is te weinig onderzoek gedaan om vast te stellen of er een verband is tussen aardappel en het risico op hart-en-vaatziekten en diabetes type 2.

Consumptie in Nederland en België

Nederlanders eten gemiddeld 64 gram aardappelen en aardappelproducten per dag. Mannen eten meer aardappelen (75 gram) per dag dan vrouwen (53 gram). Gemiddeld eten Nederlanders op 3 dagen in de week aardappelen. Ouderen eten meer aardappels dan jongeren.

Door Nederlanders wordt er voor 53 kilo aan ‘normale’ aardappelen gegeten per jaar. Tel je hierbij ook nog alle aardappelproducten zoals chips & friet bij op, kom je uit op 81 kilo aardappelen per persoon per jaar. Van deze 81 kilo is ongeveer 9 kilo friet. Buiten de eigen consumptie zorgt Nederland ook voor consumptie in het buitenland. Nederland heeft ongeveer 10% van de wereldwijde consumptie aardappel export in handen.

In België is de aardappelconsumptie per persoon per jaar ongeveer gelijk. In België bedraagt deze ongeveer 80 á 85 kilo per persoon. Van deze 80 tot 85 kilo aardappelen wordt er voor ca. 20 kilo aan friet gegeten. Dit is meer dan dubbel zoveel als in Nederland.

Teelt en Bewaring van Aardappelen

Aardappelen teel je niet uit zaad. Speciaal geteelde en gecontroleerde aardappelknollen worden gebruikt als pootaardappel. Pootaardappelen worden tussen maart en mei in kleigrond geplaatst. Na 2 tot 3 weken groeien hieruit planten. Na 3 tot 5 maanden kan er geoogst worden. Na de oogst worden de aardappelen gesorteerd op kwaliteit en opgeslagen in koelcellen. Nieuwe aardappelrassen worden gemaakt door ze met elkaar te kruisen.

De aardappelen die in de winkel te koop zijn, komen meestal uit Nederland. Doordat ventilatie- en koelapparatuur tegenwoordig van goede kwaliteit is, zijn aardappelen zelf na een half jaar in de opslag nog van goede kwaliteit. Daardoor kun je dus het hele jaar aardappelen van Nederlandse bodem in de winkel zien liggen. In het voorjaar kun je ook aardappelen uit landen rond de Middellandse Zee kopen, denk aan Malta, Israël, Egypte en Portugal.

Op aardappelen hoeft geen houdbaarheidsdatum te staan. Gemiddeld zijn ze in huis 2 tot 4 weken houdbaar. Na een tijd bewaren neemt wel de kwaliteit af. Aardappelen blijven langer houdbaar op een donkere plaats. Licht bevordert de vorming van de natuurlijke gifstof solanine. Bewaar aardappelen op een koele plek, tussen 8 en 10°C. Te hoge temperaturen zorgen voor uitlopers. Van te lage temperaturen krijgen aardappelen een zoete smaak. De kwaliteit controleer je door te kijken en te ruiken. Aardappelen zijn goed als ze een stevige mooie, heldere gele (of rode) huid hebben.

Aandachtspunten bij Bereiding en Consumptie

Aardappelen hoeven niet per se geschild te worden, zeker om te bakken en voor ovenbereidingen is schillen niet nodig. Eet aardappelen alleen in de schil als ze vers en onbeschadigd zijn. Gebruik eventueel een scrubhandschoen om de schil van de aardappelen schoon te maken. Of kook de aardappelen in de schil, laat ze dan even ’schrikken’ in ijskoud water als ze gekookt zijn. De schil gaat er dan gemakkelijker af. Koken is wat betreft bereiding minder klimaatbelastend dan oven of frituur. Nieuwe, verse aardappelen kun je met schil eten.

Maar liggen aardappelen al wat langer of hebben ze een groene schil of uitlopers? Dan kan de aardappel glycoalkaloïden bevatten. Dat zijn plantengifstoffen die kunnen zorgen voor misselijkheid en buikklachten. In zeldzame gevallen zijn de klachten ernstiger, maar dat gebeurt alleen als je er uitzonderlijk veel van binnenkrijgt. Zie je groene plekken op je aardappelen of hebben ze uitlopers? Soms hebben aardappelen groene plekken of uitlopers. Dit betekent dat de aardappelen de gifstof solanine bevat. Dit is een stof die behoort tot de glycoalkaloïden en kan zorgen voor misselijkheid en buikklachten. Door aardappelen donker te bewaren kan dit voorkomen worden.

Wanneer aardappelen tijdens de winter opgeslagen worden kunnen er kiemremmende middelen gebruikt worden. Tijdens het frituren of verhitten van aardappelen in de oven kan de stof acrylamide ontstaan. Deze vermoedelijk kankerverwekkende stof ontstaat vooral als de aardappelen te donker worden gebakken.

Tijdens de teelt en opslag van aardappelen worden bestrijdingsmiddelen gebruikt. Bijvoorbeeld tijdens de teelt om de aardappelziekte phytophtora te voorkomen en kiemremmende middelen tijdens de opslag om de aardappelen goed te kunnen bewaren. Er zijn strenge eisen ten aanzien van het gebruik van bestrijdingsmiddelen en ook hoeveel er maximaal mag achterblijven op het product.

Pootaardappelen en Kwaliteitscontrole

De omstandigheden in Nederland, zoals klimaat en grondsoort, zijn zeer geschikt voor het telen van pootaardappelen. Daarnaast is het vakmanschap van de Nederlandse telers en handelsorganisaties van hoog niveau. Elk jaar worden tussen de 35.000 en 40.000 ha pootgoed vermeerderd en gekeurd.

De keuringen worden uitgevoerd door de NAK (Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor zaaizaad en pootgoed van landbouwgewassen). De NAK is onafhankelijk en vervult in opdracht van de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) de wettelijke keuringstaak. Bij de handel in uitgangsmateriaal (teeltmateriaal) moet aan een aantal eisen worden voldaan. Een ras moet tot het handelsverkeer zijn toegelaten en het pootgoed moet aan een aantal kwaliteitseisen voldoen. Hieronder vallen vooral fytosanitaire aspecten.

De productie van pootaardappelen verloopt volgens een classificatieschema. Dit systeem van een jaarlijkse ‘automatische’ klasseverlaging bevordert een regelmatige ‘instroom’ van gezond pootgoed. Dit voorkomt degeneratie (vermindering van productiviteit). Een perceel pootgoed kan alleen in de maximaal te behalen klasse worden goedgekeurd als aan alle normen wordt voldaan (o.a. gezondheid en vermenging) die voor deze klasse gelden.

Een aantal ziekten en plagen komt algemeen voor (kwaliteitsziekten). Voorbeelden hiervan zijn: Phytophthora, Rhizoctonia, Fusarium, schurft, zwartbenigheid, en een aantal virusziekten. Dergelijke kwaliteitsziekten mogen in beperkte mate in pootgoed voorkomen. Quarantaineziekten zoals aardappelmoeheid, ringrot en bruinrot mogen niet in pootgoed voorkomen.

Eisen, waaraan pootgoed moet voldoen, worden per land vastgesteld. In EU-lidstaten moet het pootgoed tenminste aan de minimumeisen van de EU voldoen. De NAK voert in Nederland de keuring van het pootgoed uit.

Virus- en bacterieziekten vormen een belangrijk onderdeel van de keuring. De NAK hanteert scherpe normen voor deze ziekten. In aanvulling op de visuele keuring kunnen telers hun stammen (PB1 t/m PB4) laten toetsen op virusziekten.

Om over de gezondheidstoestand van een perceel meer zekerheid te krijgen wordt in aanvulling op de veldkeuring een laboratoriumonderzoek op virussen uitgevoerd. Dit onderzoek vindt plaats met PCR aan een monster van 200 knollen.

Alle partijen pootgoed worden getoetst op bruinrot en ringrot. Het gaat jaarlijks om ongeveer 21.000 monsters van 200 knollen. De uiteindelijke bevestiging van een besmetting en de daarop gebaseerde maatregelen zijn in handen van de NVWA. In Nederland geldt een verbod op beregening met oppervlaktewater. Deze maatregel moet het risico op een besmetting met bruinrot nog verder verkleinen.

Voordat aflevering van een partij pootgoed kan plaatsvinden, moet de partij worden goedgekeurd. Pas als een partij(-gedeelte) is goedgekeurd, mag deze worden afgeleverd. Als bewijs van goedkeuring wordt onder toezicht van de keurmeester aan elke verpakkingseenheid een NAK-certificaat bevestigd.

labels: #Aardappel

Zie ook: