Koffie is veel meer dan een warme drank op basis van vers water en gebrande koffiebonen. Koffie is fruit. Het is een bes dat aan een plant groeit.

De koffieplanten groeien op plantages verspreid over zo’n 72 koffieproducerende landen. Deze landen hebben geen internationale afspraken gemaakt over de kwaliteit van koffie. Kwalitatief hoogstaande koffie heeft specifieke eigenschappen die tot stand komen door de samenwerking tussen mens en natuur. Deze combinatie geeft unieke smaken en bijzondere aroma’s. Arabica is een koffiesoort waarbij de smaken en aroma’s het meest positief uitgesproken zijn. Daarom wordt Arabica het meest gedronken.

Elke koffiebes bevat 2 koffiebonen. De rijpe koffiebessen oogsten en verwerken tot koffiebonen vraagt vakmanschap van de koffieboer. Vervolgens is het sorteren, kwalificeren, cuppen of proeven en branden van de koffiebonen heel belangrijk als basis voor het zetten van lekkere koffie.

Er zijn verschillende manieren om koffie te zetten. Filterkoffie en espresso zijn de populairste zetmethodes. Bij het zetten van koffie wordt er gezocht naar de ideale smaakbalans tussen aciditeit, zoet en bitter. Om zo’n sublieme koffie te zetten, is vakmanschap nodig. Barista’s maken de lekkerste koffie, maar je kan het ook zelf. Klaar om in de boeiende wereld van koffie te duiken en er alles over te leren?

De koffiegordel

Wereldwijd wordt koffie verbouwd in de tropische regio’s die zich rondom de evenaar bevinden, in een gebied dat we ook wel de ‘Coffee Belt’ noemen. In deze gordel heersen de ideale omstandigheden voor het telen van zowel Arabica als Robusta koffie. Het klimaat, de bodem en de hoogte hebben een belangrijke invloed op de smaak van de koffie. Hierdoor levert elk land unieke smaken en aroma’s.

De combinatie van hoge temperaturen, regelmatige regenval en vruchtbare grond zorgt voor optimale omstandigheden voor de koffieteelt. Koffieplanten gedijen het beste in de tropische klimaten van de Coffee Belt, die zich uitstrekt over drie continenten: Zuid-Amerika, Afrika en Azië. Binnen deze gordel zijn de omstandigheden ideaal voor het telen van zowel Arabica als Robusta koffiebonen. De hoogte waarop koffie wordt verbouwd, speelt ook een belangrijke rol in de smaak en kwaliteit van de koffiebonen. Hoe hoger de plant groeit, hoe complexer en verfijnder de smaak.

Het is een term die wordt gebruikt om het gebied rond de evenaar te beschrijven, waar de meeste koffie ter wereld wordt geproduceerd. Dit gebied strekt zich uit van Latijns-Amerika tot Afrika en Azië. In deze gebieden gedijt de koffieplant het beste, vanwege het warme en vochtige klimaat.

Koffieproducerende landen

De grootste koffieproducerende landen zijn Brazilië, Vietnam, Colombia, Indonesië en Ethiopië. Deze landen zijn verantwoordelijk voor een groot deel van de wereldwijde koffieproductie en hebben ieder hun eigen unieke koffiesmaken en productieomstandigheden.

Hieronder een overzicht van de belangrijkste koffieproducerende landen per continent:

Azië

Azië is heel belangrijk als het gaat om koffieproductie. In dit werelddeel zijn diverse landen te vinden die koffie van hoge kwaliteit produceren.

  • Indonesië: Indonesië staat bekend om zijn rijke, volle koffiesmaken en produceert voornamelijk Robusta koffie. Het land heeft verschillende regio’s die elk unieke koffiespecialiteiten bieden.
  • Vietnam: Vietnam is de op één na grootste koffieproducent ter wereld en is vooral bekend om de productie van Robusta koffie. De koffie hier is vaak sterk en vol van smaak, perfect voor sterke koffiedranken zoals espresso.
  • India: India produceert zowel Arabica als Robusta koffie. De koffie uit India staat bekend om de lage zuurgraad en volle smaak, vaak met kruidige en chocoladeachtige tonen.
  • Thailand: Thailand is een opkomende speler in de koffiewereld en produceert voornamelijk Arabica koffie. De koffie uit Thailand is vaak zoet en fruitig, met delicate bloemige aroma’s.

Midden-Amerika

Midden-Amerika, of Centraal-Amerika, is beroemd om de hoge kwaliteit Arabica koffie, vaak geteeld op grote hoogtes die bijdragen aan een heldere, complexe smaak.

  • Costa Rica: Costa Rica staat bekend om de uitstekende Arabica koffie, vaak geteeld op vulkanische grond die bijdraagt aan de rijke, complexe smaken.
  • Guatemala: Guatemala produceert enkele van de beste Arabica koffiebonen ter wereld. De koffie is vol van smaak, met uitgesproken chocoladetonen en een heldere zuurgraad.
  • Honduras: Honduras heeft zich snel ontwikkeld tot één van de belangrijkste koffieproducenten in Midden-Amerika. De koffie is vaak zoet en fruitig, met een aangename zuurgraad.
  • Nicaragua: Nicaragua produceert koffie met een uitgebalanceerde smaak, vaak met een medium body en milde zuurgraad. De koffie heeft vaak nootachtige en chocoladeachtige tonen.

Zuid-Amerika

Zuid-Amerika is één van de meest prominente regio’s voor koffieproductie, met landen die bekend staan om hun hoogwaardige Arabica koffie.

  • Brazilië: Brazilië is de grootste koffieproducent ter wereld en produceert zowel Arabica als Robusta koffie. Braziliaanse koffie staat bekend om zijn milde smaak, met tonen van chocolade en noten.
  • Colombia: Colombia is beroemd om de Arabica koffie van hoge kwaliteit. De koffie is vaak vol van smaak met een heldere, sprankelende zuurgraad en complexe fruitige en bloemige tonen.
  • Peru: Peru produceert voornamelijk Arabica koffie en staat bekend om zijn biologische en fairtrade koffie. De koffie heeft vaak een heldere zuurgraad en fruitige smaakprofielen.
  • Ecuador: Ecuador produceert een bescheiden hoeveelheid koffie, maar de bonen zijn van hoge kwaliteit. De koffie heeft vaak een bloemige en fruitige smaak, met een aangename zuurgraad.

Afrika

Dit continent wordt beschouwd als de geboorteplaats van koffie en produceert enkele van de meest onderscheidende en complexe koffiebonen ter wereld.

  • Ethiopië: Ethiopië is de oorsprong van Arabica koffie en produceert koffie met veel verschillende smaken, van fruitig en bloemig tot aards en kruidig. Ethiopische koffie is vaak zeer complex en aromatisch.
  • Kenia: Keniaanse koffie staat bekend om zijn heldere zuurgraad en uitgesproken fruitige smaken, vaak met tonen van bessen en citrus.
  • Oeganda: Oeganda produceert zowel Arabica als Robusta koffie. De koffie is vaak vol en krachtig van smaak, met aardse en chocoladeachtige tonen.
  • Tanzania: Tanzaniaanse koffie is bekend om zijn fruitige en bloemige smaken, vaak met een heldere zuurgraad en een medium body.

Oceanië

In Oceanië heb je maar weinig koffie producerende landen.

  • Papoea Nieuw Guinea: Koffie uit Papoea-Nieuw-Guinea staat bekend om zijn unieke, complexe smaken met hints van fruit, chocolade en kruiden. De koffie wordt vaak op hooggelegen plantages verbouwd, wat bijdraagt aan de rijke smaakprofielen en heldere zuurgraad.

Top 10 Meest Koffiedrinkende Landen Ter Wereld

Hier is een lijst van de top 10 meest koffiedrinkende landen ter wereld, gebaseerd op het aantal kopjes koffie per persoon per dag:

  1. Finland (2,46 kopjes)
  2. Noorwegen (bijna 2 kopjes)
  3. Nederland (1,84 kopjes)
  4. Slovenië (Turkse koffie)
  5. Oostenrijk (koffiehuizen)
  6. Servië (Turkse koffie)
  7. Duitsland (5,2 kilo per inwoner per jaar)
  8. België
  9. Brazilië
  10. Niet nader genoemd

De geschiedenis van koffie

Nederland en België zijn geen traditionele koffielanden. In het Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) tijdperk kwamen de Nederlanders in 1616 voor het eerst in contact met koffie. Pas na 1660 zou koffie een interessant handelswaar worden. Vandaag de dag is Antwerpen nog steeds een wereldhaven voor koffie. Daarin speelt de geschiedenis een belangrijke rol.

Geboorteland Ethiopië en de reis van de koffiezaden

Dat de koffieplant ontstaan is in Ethiopië staat niet ter discussie. Want in de meeste verhalen over koffie staat Ethiopië centraal. De koffieplant is ergens tussen 575 en 850 vanuit Ethiopië naar Arabië gereisd. Maar hoe?

Waarschijnlijk hadden bepaalde stamleden de zaadjes meegenomen toen ze het stukje Rode Zee overstaken en in het huidige Jemen aan wal gingen. Ze werden teruggedrongen door de Perzen maar ze lieten koffiebomen achter. Er bestaan een heleboel mythen en mysteries. Waren het de Arabische slavenhandelaars die de zaden mee terugnamen van hun invallen in Ethiopië? De klassieke Arabische literatuur schrijft echter dat de soefi’s verantwoordelijk zijn voor de reis van de koffiezaden. De soefi’s zijn een mystieke islamitische sekte. De koffiezaadjes werden dus naar Arabië gebracht door de soefi grootmeester Ali ben Omar al Shadhili. De soefi gemeenschap was waarschijnlijk ook verantwoordelijk voor de eerste verbouwde koffie in kloostertuinen in het huidige Jemen.

Eerst was koffie voedsel

Ook het tot stand komen van de drank koffie zoals wij vandaag kennen, is er één van mythes en mysteries.

Een geitenhoeder merkte dat zijn dieren veel levendiger waren na het eten van bessen van een bepaalde boom. Dit verhaal vertelde hij in het klooster. De abt van het klooster ging op onderzoek. Met de bessen ging hij aan de slag. Hij goot er kokend water over om er een drank van te maken.

Van Europese ontdekkingsreizigers weten we dat Ethiopiërs op rauwe koffiebonen kauwden vanwege de stimulerende werking. Ze aten ook een soort van pastaballetjes op basis van verpulverde rijpe koffiebonen, vermengd met dierlijke vetten. Dit gaf hen een krachtige cocktail van dierlijke eiwitten, vetten en cafeïne.

Ook in Arabië werd koffie waarschijnlijk eerst als voedsel behandeld. Misschien was koffiewijn wel de eerste drank.

De wijn van Arabië

In Arabië werd koffie voor het eerst gedronken als wijn. Uit het gefermenteerde sap van de koffiebessen werd wijn gemaakt. De wijn kreeg de naam quahwah, wat ‘wijn van de boon’ betekent. Echter was wijn door Mohammed verboden en kreeg de koffie de bijnaam ‘de wijn van Arabië’.

Door een paar koffiebonen met schil te laten weken in koud water kreeg men waarschijnlijk de eerste versie van koffie als drank. Later werden ongepelde bonen gebrand boven een open vuur om daarna zo’n 30 minuten gekookt te worden tot een geelachtige vloeistof.

Rond de 13e eeuw werden de koffiebonen gedroogd. Door ze in de zon te drogen, konden ze voor lange tijd worden bewaard. Daarna was het maar een kleine stap om ze boven een vuurtje te branden.

Koffie als medicijn

Het eerste bekende gebruik van koffie als drank, was op medisch advies. Het Afrikaanse woord voor koffieplant is bun, dat in het Arabisch bunn werd. Bunn is zowel de naam van de bes als de plant. In een medische encyclopedie, geschreven door een dokter uit het Perzische Irak, staat te lezen dat de koffieboon bunchum werd genoemd. Koffie was blijkbaar al meer dan 1000 jaar geleden bekend als medicijn. Het woord koffie als drank is dan weer afgeleid van het Turkse woord kahveh. Dat is op zijn beurt afgeleid van het Arabische woord kahwah of quahwah.

Koffie werd meer en meer voorgeschreven door medici. Zo werd het gebruikt tegen een verbazend aantal aandoeningen waaronder nierstenen, waterpokken, jicht, mazelen en hoest.

Voor het eerst koffie drinken

Wat begon als middel om langer en intenser te bidden tijdens godsdienstige plechtigheden van de soeti gemeenschap, resulteerde er in dat meer religieuze gemeenschappen in heel Arabië koffie begonnen drinken. Langzamerhand geraakte het gebruik ook daarbuiten bekend. Koffie werd gedronken in de moskee. Als de monniken er genoeg van hadden, gaven ze het aan de burgers. Koffie werd toen heel plechtig opgediend met op de achtergrond devote gezangen. Daarom werd koffie drinken beschouwd als een vrome, gezonde bezigheid. Omdat koffie zo lekker was, werd het gezien als een beloning die men kreeg als men naar de moskee ging.

De kerkelijke autoriteiten wilden deze trend snel de kop in drukken en probeerden het koffiegebruik in te perken. Koffie drinken was alleen voorbestemd voor imams en monniken tijdens hun nachtelijke gebeden. Maar ze slaagden niet in hun opzet omdat dokters voor steeds meer kwalen koffie voorschreven en de minder gelovigen ’s nachts de moskee bleven bezoeken. Koffie drinken droeg bij aan de gezelligheid in de moskee en ze vonden het lekker. Het duurde dan ook niet lang vooraleer koffie openlijk werd verkocht. De hele sterke koffie was populair tijdens de ramadan, als men van zonsopgang tot zonsondergang moet vasten. Burgers dronken koffie al snel thuis en op speciaal daarvoor bestemde plaatsen. Groepen mensen gingen naar deze plaatsen om te schaken en te praten onder het genot van een kopje koffie.

De verspreiding van koffie

Tegen het einde van de 15e eeuw bereikte koffie de heilige stad Mekka. Vanuit het centrum van de moslimwereld was het onvermijdelijk dat de sociale en culturele gewoonten zich razendsnel verspreidden. Koffie drinken behoorde al snel tot deze gewoonten. In een mum van tijd was heel Arabië aan het koffie drinken. Het verspreidde zich verder naar Egypte en Syrië. Moslimlegers brachten overal koffie mee. Ze rukten op naar Zuid-Europa en Noord-Afrika en ook oostwaarts richting India.

De eerste koffiehuizen

In Perzië waren waarschijnlijk de eerste koffiehuizen. De ruime, stijlvolle koffiehuizen waren gevestigd in de beste delen van de stad. De Perzische koffiehuizen bouwden een reputatie op van praten, muziek en dansen. Er was geen sprake van politieke discussies, want genot stond centraal.

Volgens een 16e eeuwse Arabische schrijver werden de eerste 2 koffiehuizen in 1554 in Constantinopel geopend door een paar Syrische ondernemers. De koffiehuizen waren heel weelderig opgezet. Uitgedost met mooie banken en tapijten. Er werden veel zakelijke contacten gelegd en reizigers die in Constantinopel op zoek waren naar een baan, vonden al snel hun weg naar het zwarte goud.

Het koffiehuis was zeer populair, want meer en meer koffiehuizen openden hun deuren. Er ontstond een strijd om de klanten. De eigenaren probeerden hun klanten te verleiden, niet enkel door een nog luxueuzere uitvoering maar ook door de kwaliteit van hun drank en de manier van bedienen en presenteren. Musici, dansers en jongleurs zorgden voor het vermaak.

Thuis koffie drinken

In het 16e eeuwse Constantinopel werd in elk huis minstens 2 keer per dag koffie gedronken. Zelfs in de eenvoudigste huishoudens was het gebruikelijk om bezoekers koffie aan te bieden. Weigeren werd als ongepast beschouwd. Koffie drinken was een vast onderdeel geworden van het dagelijks leven. En toch bleef het iets betoverends houden. Koffie werd altijd met de nodige ceremonie geserveerd. Met dadels en meloenpitten op fraai gedecoreerde dienbladen in porseleinen koffiekopjes. De meest welgestelde huishoudens hadden zelfs een koffie bediende die zich alleen bezighield met het bereiden en bedienen van de koffie.

Koffie conflicten in Arabië

In het begin was koffie nog een reden om de moskee te bezoeken. Maar door de opkomst van de koffiehuizen ging men steeds minder naar de moskee. In het koffiehuis amuseerden mensen zich. De politieke en godsdienstige leiders waren niet blij met deze evolutie. De heilige stad Mekka was de eerste plaats waar men verklaarde dat koffie drinken niet alleen in strijd was met de godsdienstwetten maar ook ongezond was.

De gouverneur van Mekka verklaarde dat koffie drinken de neiging had tot het verstoren van de openbare orde. Het was als het drinken van wijn, wat uiteraard in strijd was met de mohammedaanse wet. Vooraleer hij besloot het te verbieden, moest een groep experts een standpunt innemen. Maar dit was zo een delicaat onderwerp dat niemand zijn handen hier aan wilde verbranden. Ze wilden hiervoor niet de eindverantwoordelijkheid dragen en verklaarden dat de dokters een beslissing moesten nemen. Na lange discussies werd koffie als verboden stof gezien. Het verkopen en drinken van koffie werd verboden met als gevolg dat koffiehuizen werden gesloten.

Deze verklaring werd naar de sultan van Egypte gestuurd. In Egypte waren ze helemaal verbaasd, want in Caïro werd de drank als gezond en heilzaam ervaren. De Egyptische juristen, die veel meer aanzien hadden, waren het niet eens met de beslissing van de gouverneur. Hij werd berispt. Het koffie drinken dat in de achterkamertjes overigens nooit was gestopt, werd in ere hersteld.

Toch bleven de discussies over de details van de mohammedaanse wet met betrekking tot koffie doorgaan. Maar tegen het einde van de 16e eeuw was in het Midden-Oosten het koffie drinken zo’n diep verankerde gewoonte geworden dat elk verbod zinloos werd.

Koffie naar Europa

De Venetianen waren de eerste die koffie naar Europa haalden. Aan het einde van de 16e eeuw werden ze getriggerd door de koffie verhalen van reizigers. De Arabieren hadden snel door dat ze goud in handen hadden. Koffieplantages werden afgeschermd, want het was het begin van een heel winstgevende export. Zo’n 100 jaar lang was Jemen de enige Europese koffieleverancier.

Het waren de Nederlanders die veel tijd en energie staken in de mogelijkheden om zelf koffie te verbouwen en te verhandelen. De informatie haalden ze bij botanisten om zo het Arabische koffie monopolie te ontmantelen. Een Nederlandse handelaar had een koffieplant gestolen in Jemen. Aan het einde van de 17e eeuw werd de eerste koffieplant op Java geplant. De koffieplant groeide snel en rijkelijk waardoor er op de andere Oost-Indische eilanden ook koffieplantages kwamen.

Java behoorde tot de Oost-Indische kolonie vanwaar de beste VOC (Verenigde Oost-Indische Compagnie) handelsschepen hun vaste routes hadden met Amsterdam. Zo werd Amsterdam het handelscentrum voor koffie uit de Nederlandse koloniën.

Koffie naar Amerika

Het door de Franse gesmokkelde koffiezaad was geen succes geworden op de Franse kolonie Madagascar. Maar dankzij een Nederlander kregen ze een nieuwe kans. Want samen met de eerste koffie oogst uit Java kwam er in 1706 ook een koffieplant naar Amsterdam. Deze plant groeide heel goed in de Amsterdamse Botanische Tuin. In 1714 lag deze koffieplant aan de basis van een cadeau aan de koning van Frankrijk. De Amsterdamse burgemeester schonk een koffieboom van bijna anderhalve meter aan Lodewijk XIV. De koffieboom werd gepland in le Jardin des Plantes waar er een speciale kas was gebouwd. Het was de wens van de koning dat de boom aan de basis zou liggen van de toekomstige koffieplantages in alle Franse koloniën. Zijn wens werd vervuld, want de boom groeide rijkelijk en is de voorouder van de bijna 19 miljoen koffiebomen die 50 jaar later op Martinique groeiden.

Toch waren het de Nederlanders die als eerst in 1712 verantwoordelijk waren voor de verspreiding van de koffiebomen in Midden- en Zuid-Amerika. Vanuit dezelfde Amsterdamse Botanische Tuin werd een koffieplant naar Guyana, in het noorden van Zuid-Amerika, gebracht.

Ook hier werden de koffieplantages streng bewaakt. Het is niet helemaal duidelijk hoe de koffieplant uiteindelijk in Brazilië is beland. Er wordt verondersteld dat de Braziliaanse keizer de legerkapitein Francisco de Mello Palheta naar Frans-Guyana stuurde als scheidsrechter in een grensconflict met Nederlands-Guyana. Toen het grensconflict was opgelost, kreeg de charmante Francisco een boeket bloemen van de vrouw van de Franse gouverneur. Waarschijnlijk omdat ze een oogje op hem had, zaten er stekjes van een koffieplant in het boeket.

Zeker is dat Palheta terugkeerde naar Brazilië met de basis van een koffieplant. Het verbouwen van koffie begon op kleine schaal, voor eigen gebruik. Maar door de ideale omstandigheden werden het al snel grote koffieplantages. In 1765 kreeg Lissabon de eerste Braziliaanse koffiebonen.

In 1760 werd koffie door Nederlandse kolonisten naar Nieuw Amsterdam in Noord-Amerika gebracht. Vandaag kennen we de stad als New York.

Conclusie

De wereld van koffie is rijk en gevarieerd, met elk land dat zijn eigen unieke bijdrage levert aan de wereldwijde koffiecultuur. Van de complexe en fruitige koffies uit Ethiopië en Kenia tot de krachtige Robusta’s uit Vietnam en de evenwichtige Arabica’s uit Colombia en Brazilië, elke kop koffie die je drinkt is het resultaat van een rijke geschiedenis, cultuur en geografie.

labels:

Zie ook: