De traditie dat katholieken op vrijdag geen vlees eten, is een eeuwenoude gewoonte die teruggaat tot de vroegste tijden van het christendom. Maar waar komt deze traditie vandaan en wat is de betekenis ervan?

De oorsprong van Vrijdag Visdag

De gewoonte om op vrijdag vis te eten, is ontleend aan religie. Heel vroeger was het in diverse religies een gewoonte om meerdere vastendagen in de week te hebben. De katholieke gelovige had op vrijdag een ‘dag van volledige onthouding’. Deze onthouding betekende dat het eten van (toentertijd) luxe middelen zoals vlees van landdieren verboden was. Vis was vroeger een goedkoper product dan vlees en geen landdier en viel daar dus niet onder. Om toch voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen, at men dan vis.

De Vastentijd

In de katholieke kerk is Aswoensdag de eerste dag van de veertigdaagse vastentijd voorafgaand aan Pasen. Binnen de katholieke kerk is het, al zeker sinds de tweede eeuw na Christus, traditie om in de periode voor Pasen te vasten. Tegenwoordig gaat het om een periode van veertig dagen, de zogeheten veertigdagentijd, maar vroeger waren er ook korte vastenperiodes.

In de begintijd van het christendom vastten gelovigen bijvoorbeeld alleen de drie dagen direct voorafgaand aan Pasen. De huidige veertigdagentijd is afgeleid van de veertig dagen die Jezus volgens de Bijbel zelf vastend in de woestijn doorbracht. Het Paasfeest wordt overigens niet precies veertig dagen maar zesenveertig dagen na Aswoensdag gevierd. Dit verschil zit hem in de zes zondagen die in de vastenperiode vallen. Binnen de Rooms-katholieke kerk is Aswoensdag een verplichte vastendag.

De vastentijd is een periode van bezinning en solidariteit met anderen. Je staat wat vaker stil bij mensen die het minder goed hebben dan jij. Vasten betekent 'even minderen voor een ander'. Het idee is te geven wat je bespaart (of kunt missen) om het leven van anderen ver weg te verbeteren. Vastenactie werft fondsen om wereldwijd kleinschalige ontwikkelingsprojecten te steunen.

Aswoensdag

Met het askruisje maakt de priester tijdens Aswoensdag als het ware duidelijk dat voor de gelovigen een periode van bezinning, bekering en boete ingaat. De as is normaal gesproken afkomstig van verbrande palmtakken die een jaar eerder tijdens Palmpasen op Palmzondag zijn gebruikt. Aswoensdag wordt voorafgegaan door vastenavond en het carnaval. Tijdens de vastenavond mag er nog tot middernacht carnaval gevierd worden. Daarna is het uit de met het feest en breekt dus de vastentijd aan. Tijdens Aswoensdag is het in sommige streken waar carnaval wordt gevierd gebruik om tijdens het eten van een broodje haring nog een keer terug te blikken op het carnavalsfeest.

Enigszins verwarrend is dat men in Limburg het gehele carnaval vastelaovend noemt.

Onthouding en boetedoening

Volgens het meest recente kerkelijk wetboek is de vrijdag nog altijd een dag waarop katholieken zich moeten onthouden van het eten van vlees of van een andere voedselsoort, conform de voorschriften van de bisschoppenconferentie van hun land (CIC, can. De Nederlandse bisschoppenconferentie schreef in 1989 voor, dat de gelovige aan de plicht tot onthouding op vrijdag kan voldoen door zich in eten en drinken, in roken of in andere genoegens duidelijk te beperken. Vlees hoeft de gelovige dus niet meer perse te laten staan.

Goede Vrijdag

Goede Vrijdag valt altijd op een vrijdag, maar wel elk jaar op een andere datum. In 2025 valt Goede Vrijdag op 18 april. Het is een van de belangrijkste dagen in het christendom. Op deze dag herdenken christenen dat Jezus stierf aan het kruis.

Katholieken eten tijdens de vastenperiode, die begint op Aswoensdag en eindigt op Stille Zaterdag, geen vlees op vrijdagen en dus ook niet op Goede Vrijdag. Tot ver in de 20e eeuw was elke vrijdag van het jaar een dag van onthouding waarbij geen vlees gegeten werd. Traditioneel aten katholieken op vrijdag vaak vis. Inmiddels is de katholieke kerk hierin wel een stuk minder streng geworden.

Symboliek

In het christendom symboliseren brood en wijn het lichaam van Christus. Ook paaseieren hebben een christelijke oorsprong. Oorspronkelijk werden ze rood gekleurd als symbool voor het bloed van Jezus bij zijn sterven. Het openen van de eierschaal op eerste paasdag symboliseert het opengaan van het graf.

Carnaval en Vasten

Carnaval is van oorsprong een katholiek feest dat voorafgaat aan de vastenperiode. Op de eerste woensdag na carnaval (Aswoensdag), begint de katholieke vastenperiode. Die duurt 46 dagen tot Pasen. Daarbij wordt alleen op zondagen niet gevast. Voor de katholieken betekent vasten doorgaans: sober eten, geen vlees op vrijdag en Aswoensdag, geen tussendoortjes, geen alcohol, geen snoep en minder eten dan wat je normaal gebruikt.

Woensdag Gehaktdag

Vroeger at je op woensdag gehakt. Dat mensen vroeger gehakt aten op woensdag, had te maken met het werkritme van de slagers. Die kregen traditiegetrouw op maandag nieuwe dieren binnen, die dezelfde dag nog werden geslacht. Op dinsdag werden de goede stukken vlees van het dier afgehaald, zoals biefstukjes en karbonades. En op woensdag werden de restjes vermalen tot gehakt.

Omdat mensen in die tijd nog geen koelkast hadden, kon het gehakt het beste dezelfde dag nog worden opgegeten. Op woensdag dus. De term 'Woensdag Gehaktdag' werd later pas in het leven geroepen. In 1949 bedachten slagers een prijsvraag: wie de beste slogan wist te bedenken, kon 25 gulden winnen. Je raadt het al, de kreet 'Woensdag Gehaktdag' won.

Niet alleen slagers, maar ook marketeers gingen met de uitspraak aan de haal. En sindsdien is de term 'Woensdag Gehaktdag' helemaal ingeburgerd.

Overzicht van belangrijke data in de vastentijd 2025

Datum Gebeurtenis
5 maart 2025 Aswoensdag (begin vastenperiode)
18 april 2025 Goede Vrijdag
20 april 2025 Pasen

labels: #Vlees

Zie ook: