De term 'korte keten' hoor je waarschijnlijk steeds vaker. En gelukkig maar: als je het ons vraagt is het namelijk heel belangrijk dat er meer aandacht komt voor deze term en de impact die een korte keten kan hebben. Een voedselketen is het aantal schakels dat een product kent tussen producent en consument.

In de meeste gevallen koop je niet direct bij de boer, er zitten dus schakels en partijen tussen. Groothandelaren, distributeurs, merken die het verpakken, winkels, noem maar op. Veel verschillende schakels te vinden en al deze schakels willen een marge verdienen op het product. En jij als consument wil niet meer betalen dan nodig, toch? Dus wat gebeurt er meestal? De marges worden weggehaald bij de producent, de boer krijgt slechts een fractie van het bedrag dat jij uiteindelijk voor het product betaalt.

Hoe meer schakels een voedselketen kent, des te meer problemen kunnen er ontstaan. De transparantie verdwijnt. Het aantal voedselkilometers neemt toe.

De complexiteit van conventionele handelsketens

Conventionele handelsketens zijn sterk afhankelijk van complexe wereldwijde netwerken, waardoor ze kwetsbaar zijn voor bijvoorbeeld politieke instabiliteit of pandemieën.

Sinds de tijd van de kolonisatie importeren we veel specerijen uit tropische landen. De specerijenketens zijn in de loop der tijd lang en complex geworden. Dat is niet heel verwonderlijk, want het is helemaal niet zo makkelijk om korte ketens op te zetten.

Je moet relaties onderhouden met boeren die ver weg zijn. Daarnaast moet je dealen met al het gedoe dat er komt kijken wanneer je zelf producten gaat importeren. Het mag duidelijk zijn: als je specerijen wilt verkopen is het veel makkelijker om deze in te kopen bij een groothandel en ze vervolgens in een leuk potje te verpakken.

Voordelen van korte ketens

Korte handelsketens bieden daarentegen een meer gedecentraliseerde aanpak, waardoor gemeenschappen meer controle hebben over hun inkomsten. Grote tussenhandelaren hebben vaak erg veel macht en zijn erg geld-gedreven. Zij bepalen de prijs die de boeren ontvangen, terwijl de boeren juist zouden moeten bepalen hoeveel hun product waard is.

Traditionele handelsketens brengen vaak lange transportafstanden met zich mee, wat resulteert in hogere koolstofemissies, vervuiling en energieverbruik. Korte ketens geven echter prioriteit aan lokale inkoop en regionale distributienetwerken, hierdoor wordt de CO2-voetafdruk van transport aanzienlijk verkleind. Door de afstand tussen producenten en consumenten te minimaliseren, dragen deze ketens bij aan ecologische duurzaamheid.

Door directe relaties tussen producenten en consumenten te bevorderen, bevorderen korte ketens transparantie, waardoor klanten geïnformeerde keuzes kunnen maken en duurzame initiatieven kunnen ondersteunen. Door prioriteit te geven aan lokale productie en consumptie versterken deze ketens regionale economieën, creëren ze werkgelegenheid en stimuleren ze ondernemerschap. Terwijl geld binnen de gemeenschap circuleert, gedijen lokale bedrijven, wat resulteert in een sterkere economische basis.

Door meer transparantie in de keten worden ook de problemen beter blootgelegd en kan er daardoor binnen de gehele keten gewerkt worden aan oplossingen voor deze problemen.

Voorbeelden van korte ketens in de praktijk

Diverse agrarische bedrijven in Nederland verkopen al via zo’n korte keten.

Steeds meer boeren en kwekers verkopen hun producten direct aan de consument via eigen winkels, stalletjes langs de weg of webshops. Volgens het CBS nam het aantal bedrijven dat - naast andere verkoop - op die manier hun producten slijt toe: landelijk van 10,5 procent in 2017 naar 13,7 procent vorig jaar.

De regio Westland staat met kop en schouders bovenaan met 120 bedrijven die direct aan de consument verkopen. Volgens ondernemer Marja van de Ende komt dat onder andere doordat boeren en kwekers steeds beter in the picture komen.

“Mensen willen weer weten waar producten vandaan komen”, aldus Roel van Buuren, een melkveehouder uit Maasland. “Het is een extra inkomstenbron”, aldus het CBS over de Westlandse kwekers die steeds meer direct aan consumenten verkopen.

Voor consumenten is vooral de kwaliteit bij de lokale boer of kweker van groot belang: 'het is verser', geven klanten van een stalletje aan. 'De bloemen staan veel langer dan die van de bloemist.' Daarnaast zijn de producten vaak een stuk goedkoper.

Wakuli: Een voorbeeld van een korte keten in de koffie-industrie

Vanaf dat moment begint een verhaal als een jongensboek, zo vertelt Yorick: “We begonnen gewoon vanuit mijn woonkamer. Ik streek daar elke zak koffie dicht met mijn strijkbout en fietste zelf naar het postkantoor. De koffie kwam direct van boeren wereldwijd. We merkten al snel dat we goed aan consumenten konden uitleggen wat er beter was aan onze koffie. Dit in tegenstelling tot de retail, voor wie duurzaamheid vaak een extraatje is. Terwijl het geen extraatje is als we naar een nieuwe economie willen.”

Doordat Wakuli het voor het eerst echt eenvoudig maakte om thuis kwaliteitskoffie te drinken, groeide het bedrijf snel. Ook buiten Amsterdam en de Randstad.

Het succes van Wakuli zit hem vooral in de aanpak, zo gelooft Yorick: “Maak specialty koffie toegankelijk voor een zo groot mogelijke groep en vertel je verhaal op een aantrekkelijke manier.”

Inmiddels werkt Wakuli met 10.000 boeren in twaalf landen. Zij hebben markttoegang, meer grip op hun inkomen en ze verkopen hun bonen tegen een betere prijs.

Direct Trade Koffie

Bij direct trade koffie vindt de handel in koffiebonen zo veel mogelijk plaats tussen de koffieboeren en onze branderij, zonder tussenkomst van handelaren die de prijzen bepalen. Bij direct trade koffie gaat het er wat ons betreft om dat de hele schakel tussen de koffieboer en ons transparant is en dat zijn we ook graag naar onze klanten.

This Side Up is de schakel tussen de koffieboer en tussen ons. Zij zorgen ervoor zorgt dat wij in contact komen met betrouwbare koffieboeren over de hele wereld.

Fairtrade Koffie

Misschien ben je al zo ver dat je besloten hebt alleen maar Fairtrade koffie te kopen, om zo de boeren te steunen en te zorgen dat zij een eerlijke prijs voor hun werk krijgen. Maar is Fairtrade anno 2022 nog wel zo fair?

De Fairtrade prijs voor koffie is vastgesteld op 1 april 2011 en sindsdien is deze niet aangepast. Dit terwijl de prijzen voor de koffieboeren wel gestegen zijn. Tevens is de Fairtrade prijs de prijs tot aan de haven (F.O.B.). Per 1 augustus 2023 is de Faitrade minimumprijs van koffie omhoog gegaan. De nieuwe minimumprijs levert de boeren een gemiddelde stijging van 24% op.

Wij kopen zo transparant mogelijk in, voor ons hoeft de koffieboer geen certificaat te hebben, niet van Fairtrade, maar ook geen biologisch certificaat. Wij willen weten of de boer een eerlijke prijs voor de koffie ontvangen heeft, of er goed gezorgd wordt voor de natuur en alle medewerkers.

De rol van transparantie en eerlijke prijzen

Grote tussenhandelaren hebben vaak erg veel macht en zijn erg geld-gedreven. Zij bepalen de prijs die de boeren ontvangen, terwijl de boeren juist zouden moeten bepalen hoeveel hun product waard is. Ze moeten minimaal een leefbaar inkomen verdienen.

Wanneer dat in orde is en de koffie smaakt ook goed, dan zijn wij bereid de prijs te betalen die de boer nodig heeft om te voorzien in zijn of haar levensonderhoud.

Boerderijwinkels als alternatief

In Nederland is een beweging zichtbaar: een groeiend aantal consumenten maakt de bewuste keuze om hun boodschappen direct bij boerderijwinkels te doen. Deze verschuiving van traditionele winkelervaringen (zoals supermarkten) naar een meer persoonlijke en duurzame benadering van voedselconsumptie duidt op een verandering in het koopgedrag.

Lekkerder bij de Boer concludeert: "De Lekkerder Boerderijwinkel Verkiezing 2024 laat een duidelijke waardering zien voor boerderijwinkels die dieper gaat dan alleen het winkelen zelf; het is onderdeel van een grotere culturele en ecologische beweging.

Als je op zoek bent naar een manier om geld te besparen op je boodschappen, overweeg dan eens om bij een boerderijwinkel te shoppen. Hoewel het niet altijd goedkoper is dan de supermarkt, zijn er verschillende redenen waarom boerderijwinkels vaak wel voordeliger zijn.

Waarom boerderijwinkels vaak goedkoper zijn:

  • Minder tussenpersonen: De boer verkoopt rechtstreeks aan de consument.
  • Lagere overheadkosten: Geen dure winkelpanden of groot personeelsbestand.
  • Seizoensgebonden aanbod: Producten zijn in overvloed beschikbaar.
  • Minder verspilling: Producten worden direct na de oogst verkocht.

Hoewel boerderijwinkels vaak goedkoper zijn dan supermarkten, zijn er enkele gevallen waarin dit niet het geval is. Zo kunnen biologische of bijzondere producten bij boerderijwinkels soms duurder zijn dan vergelijkbare producten in de supermarkt.

Simon Lévelt: Een voorbeeld van een duurzame handelsketen

Als het gaat om een duurzame handelsketen, laat Simon Lévelt niks links liggen. In 1826 begint Simon in de Amsterdamse havens met het verkopen van koloniale koffie en thee aan particulieren in de buurt.

In 1978 staat Hans Lévelt aan het hoofd van de koffie- en theeretailer. En bij hem begint het te knagen. Een reis naar koffieplantages in Kaapverdië inspireert hem om de relatie met zijn producenten directer op te pakken.

Om de toekomst van koffie te waarborgen, gelooft Simon Lévelt sterk in een biologische aanpak. ‘Ons huidige project in Colombia helpt een groep boeren met de overstap van reguliere naar biologische landbouw,’ vertelt Hendriksen.

labels:

Zie ook: