Waarom is de Zee Zout?

We vinden het heel normaal dat zeewater zout is, maar hoe ontstaat dit eigenlijk? En ons keukenzout, komt dit nou uit de zee of toch ergens anders vandaan? Laten we eens kijken naar alles wat je wilt weten over zout en of je van zeewater kunt leven.

Hoeveel water op aarde is er zout?

Van al het water op aarde, bestaat ongeveer 97 procent uit zout water. De overige 3 procent bestaat uit zoetwater. Zoetwater is te drinken voor mens en dier: zeewater is niet te drinken. Niet iedere oceaan of zee op aarde bevat evenveel zout: de ene meer dan de ander. Een zee of oceaan bestaat dus altijd uit een grote massa zoutwater.

In gesloten zeeën zoals de Dode Zee, is het zoutgehalte het grootst. De Dode Zee dankt zijn naam aan de hoge concentraties mineralen in het water, waardoor er geen zichtbaar leven aanwezig is in dit meer. Door het hoge zoutgehalte in de Dode Zee, blijft de mens makkelijk drijven in de Dode Zee.

In zeeën waar zoutwater wordt aangevoerd, is het zoutgehalte veel lager. Een 10-liter-emmer zeewater bevat ongeveer twee koppen zout: dat is enorm zout! De Oostzee bevat minder zout dan de Noordzee. Ondanks verdamping van zeewater, blijft de hoeveelheid zout zeewater evenveel op aarde. Dit komt door de gesloten circulatie op aarde en het ontstaan van zouten in het zeewater.

Hoe ontstaat zout?

Het zout dat zich in het zeewater bevindt, wordt gevormd door erosie. Regenwater dat neervalt is zurig en brokkelt langzaam gesteente af. Dit gesteente komt in het zeewater terecht, waardoor er chemische elementen vrijkomen die zout produceren. Vulkanen zijn hier ook verantwoordelijk voor. Vooral vulkanen die onder de waterspiegel liggen, zorgen voor een grote zoutvorming. Hierbij wordt er vanuit de zeebodem zout gevormd. Doordat er continue zoetwater de zeeën instroomt, vermengt het zoutwater zich met het zoetwater. Het zoutgehalte blijft daardoor gelijk en stijgt niet.

Het zout in de zee komt uit de grond. Sodium (een belangrijk bestanddeel van zout) komt uit de oceaanbodem. Chloride (een ander bestanddeel van zout) komt uit het binnenste van de aarde door middel van vulkanen. Samen vormen sodium en chloride zout. Wanneer zeewater verdampt, blijft het zout achter. Daardoor blijven de zeeën al vele miljoenen jaren even zout. Wanneer het verdampte water zich tot regen vormt, is het dus niet zout.

Zout winnen

Het keukenzout wat wij kennen, is niet het zeezout. Zeezout is overigens wel te koop in de supermarkt, maar is wat duurder. In een koud land als Nederland is het winnen van zeezout niet mogelijk. Hier wordt zout gewonnen op plaatsen waar zich steenzout in de grond bevindt. Door middel van diepe buizen in de grond wordt het zout opgelost door er zoetwater aan toe te voegen. Dit water, dat vermengd is met het steenzout, wordt naar boven gepompt. Het mengsel, pekel genoemd, wordt in de fabriek verdampt zodat alleen het zout overblijft.

Keukenzout is niet duur: een redelijke hoeveelheid keukenzout kost vaak rond de 30 cent. De meeste kosten zit hem in de verpakking: een kartonnen doosje zout is goedkoper dan een mooi rond plastic vaatje.

Zeezout wordt vooral in warmere landen gewonnen. Ze laten de zee gedeeltelijk overstromen. Het water wordt opgeslagen in ondiepe bakken. Door de warmte van de zon verdampt het water, waarna het zeezout overblijft.

Zeezout bevat iets meer mineralen dan het keukenzout. Wat men het beste kan gebruiken in de keuken is een persoonlijke keus. Teveel zout is nooit goed, de mens krijgt helaas een teveel aan zouten binnen.

Kan je zeewater drinken?

Of je zeewater kan drinken: ja. Of het gezond is: nee. Door de grote hoeveelheid zout in het zeewater, droogt het lichaam snel uit. Het lichaam zal hierdoor een seintje geven aan de hersenen: drink water! Wie hier vervolgens aan toe geeft, en dat gebeurt vaak automatisch, zal nog sneller uitdrogen. Een uitgedroogd lichaam kan het zout uit het water niet meer voldoende verwerken, waardoor er een zoutvergiftiging ontstaat. Hierdoor kunnen er waandenkbeelden voorkomen. Het drinken van zeewater verkleint de overlevingskansen enorm. Alleen het drinken van zoetwater kan een leven redden: de eerste dag hoeft er niks gedronken te worden. De tweede dag 400 ml, en de daaropvolgende dagen 55 tot 220 ml water. Dit lijkt weinig, maar een lichaam kan het hier mee redden.

Het laten verdampen van zeewater en weer opvangen werkt niet voldoende: er blijven teveel zouten in het zeewater achter. Om dit mogelijk te maken, moet het zeewater onder hoge druk door een vlies geperst. Overigens is het drinken van de eigen urine ook geen optie: alleen tijdens de eerste dag is dit goed te doen omdat de urine dan nog waterig is.

Wat is saliniteit?

Saliniteit (‰) is gedefinieerd als het gewicht in grammen van de opgeloste anorganische zouten in 1 kilogram zeewater nadat alle bromide en chloride ionen zijn vervangen door het equivalent van chloride ionen en alle bicarbonaat en carbonaat ionen omgezet zijn naar de oxide vorm (Stumm en Morgan, Aquatic Chemistry). Dit is een hele mond vol en geen gemakkelijke opgave als je wilt kijken hoe zout zeewater is. Tellen we alles bij elkaar op dan komen we op 35 gram zouten per kilogram zeewater, dus 35‰ saliniteit. Dit is grofweg het zoutgehalte van de oceaan. Het zoutgehalte is niet constant en de saliniteit kan dan ook per plek verschillen.

Het opvallende in zee is dat de verhouding van de opgeloste zouten constant is, ongeacht de saliniteit, plaats, druk of temperatuur.

Wanneer is water zout?

Alle water soorten, zowel zoet als zout, bevatten zouten. Het hangt van het promillage af of we het zoet, zout of brak noemen en van wie je spreekt. Pekel is een verzadigde of bijna verzadigde oplossing van zout in water.

Wat zijn de eigenschappen van zoutwater?

De ionen van de zouten die in water zijn opgelost zijn over het algemeen zwaarder dan het waterstof en het zuurstof molekuul. Hierdoor is de totale oplossing van zoutwater zwaarder dan van zoetwater. We zeggen dat zoutwater en groter soortelijkgewicht heeft dan zoetwater.

Opgeloste zouten verlagen het vriespunt van water. Zuiver water bevriest bij 0°C, oceaanwater bevriest pas bij -1.9°C.

Osmose

Osmose is het vermengen van twee vloeistoffen door een poreuze wand heen. De poreuze wand is de lichaamswand van plant of dier en de vloeistoffen zijn de lichaamsvloeistoffen en de vloeistof waarin het lichaam leeft. Voor het zoutgehalte waarin bijvoorbeeld een vis zwemt betekent dit dat als het water zouter is dan de vis dat er water ontrokken wordt aan de vis. De natuur wil proberen om een evenwicht te vinden tussen binnen en buiten. De vis droogt dus uit, ondanks dat hij in water zwemt.

Het omgekeerde gebeurt ook, een vis uit zee de rivier op zwemt zal hij water opnemen omdat zijn lichaamsvloeistof zouter is dan het omliggende water. Het trekt dus water aan. Zalm, paling, bot en steur zijn voorbeelden van vissen die kunnen migreren tussen zoet en zout.

Hoe meten we saliniteit?

Met de hiervoor beschreven hoeveelheid verschillende stoffen in water is het de vraag hoe we de saliniteit van het zeewater vaststellen. Een manier om de hoeveelheid vaste stof te meten is het indampen van zeewater. Als we het water verdampt hebben kunnen we wegen hoeveel vaste stof er over gebleven is. Het nadeel van deze methode is dat sommige stoffen watermoleculen in zich opsluiten, alleen sterke verhitting kan deze watermoleculen doen verdampen.

Helaas verbreken we sommige andere verbindingen door die sterke verhitting en verdampen er ook bepaalde zouten. De meting van het soortelijk gewicht gebeurt ten opzichte van gedestilleerd water waarbij 1,000 liter gelijk is aan 1,000 kilogram. Als er zouten opgelost zijn in water dan zal een liter water zwaarder worden. Wegen we een liter zeewater dan is het gewicht ongeveer 1,023 kg. Met zoveel cijfertjes achter de komma mag duidelijk zijn dat het meten van het zout gehalte in water door gebruik te maken van het soortelijk gewicht een redelijk onnauwkeurige bezigheid is.

Het bepalen van het zout gehalte van een aquarium thuis met een moderne nauwkeurige digitale huishoudweegschaal zal misschien gaan, maar op zee met golfslag wordt het al moeilijk en op 3 kilometer onder het oceaanoppervlakte wordt het nog lastiger. Of je moet steeds een bepaalde hoeveelheid zeewater meenemen en in een laboratorium wegen.

Voor aquaria zijn er zogenaamde zoutdobbers, deze drijven in het water en door de hoeveelheid water verplaatsing geven zij een indicatie van het zoutgehalte. Dat is mooi voor aan de oppervlakte, maar onder de oppervlakte gaat dit niet werken. Een variant op deze techniek is de Hydrometer of dompel zoutmeter. Dit apparaat heeft een arm die iets nauwkeuriger dan de zoutdobber aangeeft wat het zout gehalte van het water is, bovendien kan hij ook onderwater gebruikt worden.

Een nauwkeurige manier om het zoutgehalte te bepalen is door gebruik te maken van een refractometer. Zoals de naam al aangeeft berust het principe van deze meter op de refractie index, ofwel lichtbrekingsindex, welke direct gerelateerd is aan het zoutgehalte in het water.

De meest moderne techniek is gebaseerd op de electrische geleiding van water. Hoe meer zouten er in water opgelost zijn, hoe meer ionen het water bevat, hoe beter de geleiding van water is. De mate waarin een stof geleidend is is omgekeerd evenredig met de weerstand, G=1/R waarbij R de weerstand is in Ω (Ohm) en G de geleidbaarheid in S (Siemens). De geleidbaarheid hangt af van het materiaal, de lengte en de doorsnede.

Om verschillende materialen onderling te kunnen vergelijken is het begrip specifieke geleidbaarheid ingevoerd. Specifieke geleidbaarheid (EC) is de geleidbaarheid van een stof met een lengte van 1 m en een doorsnede van 1 vierkante meter. 1 EC is gelijk aan 1 S/m (Siemens per meter). De geleidbaarheid meten we voor zeewater in mS/cm (milliSiemens/centimeter). Ook de temperatuur heeft natuurlijk zijn invloed op de geleidbaarheid van een stof. De standaard gaat uit van 25°C, maar zeewater zal bij ons zelden deze temperatuur hebben. Veel saliniteitsmeters worden aangeduid als TDS-meters. TDS is de afkortig van Total Dissolved Solids en is dus de hoeveelheid vaste stof die opgelost is.

Electrical Conductivity (EC) kan worden omgerekend naar een TDS waarde. Electrische geleiding wordt gemeten in deciSiemens per meter (dS/m of µS/cm).

Gezondheidsaspecten van zout

Te veel zout eten verhoogt onder andere de kans op een hoge bloeddruk. Dat is niet goed voor je gezondheid. Dit geldt voor alle soorten zout, dus ook voor zeezout, Himalayazout en Keltisch zout. De ene soort zout is niet gezonder dan de andere. De nadelige effecten op de gezondheid worden vooral veroorzaakt door het natrium dat in zout zit.

Zeezout bevat vergeleken met gewoon keukenzout een klein beetje meer mineralen, zoals bijvoorbeeld magnesium en calcium. Dit is zo weinig dat het (bij normaal gebruik) niet bijdraagt aan het halen van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden. Ook andere zouten zoals Himalayazout of Keltisch zout bevatten naast natrium een beetje andere mineralen en spoorelementen, maar dit levert bij normaal gebruik geen relevante bijdrage. Bovendien is zout geen goede bron voor het leveren van voedingsstoffen, zoals mineralen.

Het is belangrijk om niet alleen naar één product te kijken om te bepalen of het gezond is, maar te kijken naar de hoeveelheid en hoe vaak je het eet of drinkt. Het gaat erom of een product past in een gezonde voeding.

Keltisch Zeezout

Van alle zouten heeft Keltisch zout het laagste gehalte aan natriumchloride en is daarmee het zachtste en ‘vriendelijkste’ zeezout ter wereld. Keltisch zeezout wordt handmatig gewonnen volgens een traditionele, meer dan 2000 jaar oude Keltische methode in de Guérande-streek in Bretagne, Frankrijk. Keltische zeezout met een natriumchloride gehalte van ca 90 procent is een van het meest natriumarme zeezout ter wereld.

Bovendien vermengt het zeezout zich met de kleimineralen waardoor het een grijze kleur krijgt. De kleimoerassen hebben daarnaast ook een zuiverende werking. Het zeewater wordt via kanalen van het ene moeras naar het andere geleid, waarbij de moerassen fungeren als een soort natuurlijke zuiveringsmethode, doordat microben in de klei onzuiverheden in het zeewater neutraliseren.

Het gehele proces duurt zo’n twee weken, waarna het zoute water verzameld wordt in een bassin waar het verdampt door de zon, zodat alleen de zoutkristallen overblijven. De zoutwinner (‘paludier’) schept het zout dan handmatig op. Het zout wordt niet gewassen, niet gedroogd en niet geraffineerd, dus de mineralenbalans blijft volledig intact. Bovendien tonen tests aan dat het zout 100 procent vervuilingsvrij is door deze aloude zuiveringsmethode. Keltisch zeezout bevat veel mineralen en spoorelementen die allemaal in de perfecte verhouding, samenstelling en balans ten opzichte van elkaar staan.

Zeewater heeft een gemiddelde zoutheid van 3,5%. Dat betekent dat er 35 gram zout zit in elke liter zeewater. Zeewater is echter niet overal even zout.

Tabel: Samenstelling van normaal zeewater

Normaal zeewater, met een zoutgehalte van 33,34 g/kg, bestaat hoofdzakelijk uit de volgende elementen:

labels: #Kip

Zie ook:

• Ontbijtkoek bij Stoofvlees: Waarom is dat zo Lekker?
• Waarom Knakworsten Niet Koken: De Beste Bereidingswijze
• Peperkoek in stoofvlees: Het geheime ingrediënt!
• Ontdek Hoe Je Zelf Mayonaise Maakt met Eigeel: Heerlijk, Gezond en Supersimpel!
• Ontdek het Ultieme Biefstuk Stroganoff Recept met Verse Groenten voor een Smaaksensatie!