Steeds meer mensen worden zich bewust van wat ze eten en welke impact dit heeft op hun gezondheid en de rest van de wereld. Vlees is een van de heetste onderwerpen dat zorgt voor een grote tweestrijd tussen de klassieke vleeseters en de hippe vegetariërs en vegans. Over vlees valt zeker heel wat te zeggen, maar de waarheid ligt zoals gewoonlijk in het midden van de tafel.

Geen vlees eten kan verschillende redenen hebben. En elke reden is een aparte diepe discussie waard. Mocht je in zo’n discussie terechtkomen, probeer dan vooral ook te luisteren en te leren van de andere persoon, in plaats van enkel je eigen standpunt op te dringen. In de eerste plaats is er het dierenleed zelf. Een dier dat je opeet, geeft zijn leven voor jou. Daar is weinig discussie over. Hebben wij als mens het recht dat leven te nemen?

De impact van vleesconsumptie

Het eten van vlees zou ook een grote impact hebben op het klimaat. De vleesindustrie zorgt vast voor veel uitstoot en dergelijke. Maar dan moet je ook de uitstoot van het telen en transporteren van andere voedingsmiddelen in rekening brengen. Zoals je ziet, kan je over alles discussiëren. Ook over het derde argument van gezondheid.

Vlees is een goede bron van eiwitten. Ons lichaam heeft eiwitten nodig om goed te functioneren. Dat geldt zeker voor kinderen in de groei, maar ook voor volwassenen. Rood vlees is een goede bron van eiwitten, ijzer en zink. Rood vlees past in kleine porties in een gezond voedingspatroon. De aanbevolen hoeveelheid voor gezonde volwassenen is 0,83 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht. Iemand van 70 kilo heeft dus 58 gram eiwit per dag nodig. Extra eiwit is ook belangrijk voor zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en voor (duur/kracht)sporters. Bij sommige aandoeningen wordt ook een extra eiwitinname geadviseerd.

Bij vegetariërs en veganisten ligt die hoeveelheid respectievelijk 20 en 30 procent hoger. Zij nemen daartoe (veelal) plantaardige eiwitten. Het is nog niet bekend of plantaardig eiwit net zo gezond is als dierlijk eiwit. Eiwit is een belangrijke bouwstof voor de spieren. Plantaardig eiwit is opgebouwd uit andere aminozuren dan die in dierlijke producten. Onderzocht wordt wat het eten van uitsluitend plantaardige eiwitten betekent voor spiermassa en spierkwaliteit. In Nederland is de gemiddelde dagelijkse consumptie van eiwit 109 gram, waarvan zo’n 40 procent plantaardig. We consumeren gemiddeld dus meer eiwitten dan aanbevolen. De gezondheidseffecten daarvan onderzoeken we nog.

Een nadeel van het eten van dieren is in principe dat het geen efficiënte manier van voeden is. Voordat een dier voor consumptie geschikt is, heeft het erg veel plantaardig voedsel gegeten, dat de mens ook direct had kunnen eten. Wetenschappers hebben berekend dat - afhankelijk van diersoort en omstandigheden - 3 tot 10 kilo plantaardig eiwit nodig is om tot 1 kilo vleeseiwit te komen.

Nadelen van vleesconsumptie

Vlees belast de darmen omdat het moeilijk te verteren is. Vooral de stof haem in rood vlees is een belasting voor de darmen. Vlees bevat veel arachidonzuur dat een belangrijke rol bij ontstekingen speelt. Een overmaat aan arachidonzuur is ontstekingsbevorderend en ontsteking is een van de oorzakelijke factoren die een rol spelen bij kanker. Bovendien bevat ons vlees, van dieren uit de bio-industrie, ook veel linolzuur. Evenals arachidonzuur is ook linolzuur nodig voor de mens maar niet in de huidige hoeveelheden, dan blijkt linolzuur ook ontstekingsbevorderend. Dit hangt vooral samen met de verhouding tussen omega-3 vetzuren en omega-6 vetzuren (vooral linolzuur). Daarnaast bevat vlees van dieren die een onnatuurlijk en weinig bewegend leven hebben gekend meer verzadigd vet.

Bewerkt vlees zoals worst, gerookt of gepekeld vlees is nog minder gezond dan vlees in het algemeen al is. Aan bewerkt vlees zijn smaakstoffen en geur- en kleurstoffen toegevoegd en dit zijn zelden natuurlijke en gezonde stoffen, veelal juist chemische en niet-lichaamseigen stoffen. Er is geen veilige hoeveelheid bewerkt vlees. Je hebt bij elke hoeveelheid bewerkt vlees al meer kans op dikkedarmkanker.

Rood zoogdierenvlees bevat van nature het stofje Neu5Gc, dat kankerverwekkend zou zijn. Wetenschappers gaan ervan uit dat we vroeger als jagers en verzamelaars wel veel vis en gevogelte aten, maar dat we niet zomaar een wilde mammoet konden vangen. Nog erger is natuurlijk dat je bewerkte vleeswaren eet zoals salami en worst. Deze zitten vol nitraten en nitrieten als bewaarmiddel en voor het behoud van de kleur.

Alternatieven en overwegingen

Wild vlees, van wilde dieren die in een gezonde omgeving hebben geleefd, is waarschijnlijk veel gezonder dan industrieel geproduceerd vlees. Kip en ander gevogelte bevat geen haem en is over het algemeen mager vlees. Daarom is gevogelte vaak een goed alternatief. Echter, niet als dit afkomstig is uit de bio-industrie; met enige regelmaat worden we opgeschrikt door berichten over besmetting van mensen door het eten van kippenvlees met de salmonella bacterie of de aanwezigheid van antibiotica.

In principe bevatten biologische eieren geen dioxines en het is inmiddels alweer enkele jaren bekend dat de hoeveelheid cholesterol in eieren niet of nauwelijks bijdraagt aan een verhoogde cholesterolspiegel in het bloed. Eieren bevatten een bescheiden hoeveelheid eiwit, maar dat is wel nuttig eiwit voor mensen.

Adviezen en aanbevelingen

Matig het gebruik van vlees maar zorg voor voldoende eiwitten. Dit kan door het eten van vis en vooral vette vis, magere melk, yoghurt en kwark, biologische eieren en magere kaas of plantaardige eiwitten als bonen, noten, soja (tofu/tahoe of tempeh) en andere vleesvervangers (bv. Voor minder kans op kanker is het beter om rood vlees met mate te eten. Beperk het eten van rood en bewerkt vlees. Eet weinig rood vlees, zoals rund-, varkens- en lamsvlees.

Ons advies is om per week niet meer dan 350 tot 500 gram rood vlees te eten. Dat is het gewicht na het bereiden. Eet regelmatig een maaltijd zonder rood vlees. Kies als hartig beleg op brood bijvoorbeeld voor kaas, vis, groente- of fruitspread of hummus.

Het Voedingscentrum adviseert om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 300 gram rood vlees. Voor een duurzaam en gezond eetpatroon adviseren we om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 300 gram rood vlees. Dit is een maximum, minder of geen vlees eten kan ook. Onbewerkt mager vlees staat in de Schijf van Vijf.

De wetenschappelijke discussie

Volksgezondheidsdeskundige Jaap Seidell, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam, zegt: ‘Ik maak deze discussie nu al een kleine dertig jaar mee. De feiten blijven dezelfde, maar de manier van interpreteren hangt af van iemands belangen of idealen’. Seidell maakt allereerst een academische opmerking: de causale relatie tussen roodvlees en kanker geldt als minder zeker (probable), terwijl die voor vleeswaren convincing heet. ‘Daarom staat rood vlees wel in de Schijf van Vijf en vleeswaren niet.’

Voor Seidell is gezond leven eenvoudig samen te vatten: ‘Eet gevarieerd, matig, niet te veel bewerkt voedsel, beweeg, vermijd stress en slaap voldoende.’ Niet vlees, maar de onmatigheid is het probleem en die is weer niet tot op de gram precies te bepalen. De discussie lijkt op die over suiker. Suiker is schadelijk omdat ons eten er van vergeven is. We moeten er dringend veel minder van binnenkrijgen. Maar daarom is suiker nog geen vergif.

Conclusie

Vlees kun je op basis van precies dezelfde data gezond of gevaarlijk noemen. Dat kan omdat voedingsleer gedrag normeert vanuit motieven om het publiek houvast te geven en te motiveren. Dat kan doorschieten en mondt dan uit in een correctie. Wie zich niets van het gekrakeel aantrekt, mag concluderen dat vlees gezond voedsel is, maar beter met mate kan worden gegeten.

Tabel: Gemiddelde vleesconsumptie in Nederland (2022)

Soort vlees Consumptie per hoofd (kg)
Varkensvlees 36
Pluimveevlees 21
Rundvlees 15
Kalfsvlees 1
Schapen- en geitenvlees 1

labels: #Ei #Vlees

Zie ook: