Waarom wordt jodium aan zout toegevoegd?

In Nederland zit er van nature niet veel jodium in de voeding. Daarom wordt jodium toegevoegd aan gejodeerd keuken-, tafel- en dieetzout (zout dat aan tafel of tijdens het koken toegevoegd kan worden) of aan bakkerszout voor het bakken van brood en broodvervangers. Maar waarom zit er eigenlijk jodium in zout? En waarom is het belangrijk om juist voor zout met jodium te kiezen?

De geschiedenis van jodium in zout

Het toevoegen van jodium in zout begon in de jaren ’20. Destijds werd het gezien als een publieke gezondheidsmaatregel om jodiumtekorten tegen te gaan. Jodiumtekorten waren op dat moment een ernstig probleem in veel delen van de wereld, wat leidde tot diverse gezondheidsproblemen en stoornissen in ontwikkeling en groei. De meest eenvoudige en effectieve manier om dit tekort aan te pakken was door jodium toe te voegen aan een basisvoedingsmiddel dat iedereen dagelijks consumeert. Zout is zo’n middel en daardoor werd het de standaard om tafelzout te verrijken met jodium.

Waarom is jodium essentieel?

Jodium is een spoorelement dat belangrijk is voor de productie van schildklierhormonen. Deze hormonen spelen een cruciale rol bij de regulering van de stofwisseling, de groei en de ontwikkeling van het lichaam. Een tekort aan jodium kan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen (denk aan hypothyreoïdie, waarbij de schildklier niet genoeg hormonen produceert) en bij kinderen kan het zelfs groeistoornissen en leerproblemen veroorzaken. Omdat het lichaam zelf geen jodium kan aanmaken, moet het dus via de voeding worden opgenomen.

Jodium is belangrijk voor de productie van de schildklierhormonen. Het toevoegen van zout aan jodium draagt echter ook bij aan een goed functionerend zenuwstelsel en daarnaast ondersteunt het cognitieve functies.

Natuurlijke bronnen van jodium

Van nature zit jodium in zeevis, eieren, zuivelproducten en zeewier. De hoeveelheid jodium die van nature in voeding zit, is onvoldoende om aan de jodiumbehoefte te kunnen voldoen.

Waarom specifiek zout?

Maar waarom is specifiek het product zout gekozen voor het toevoegen van jodium? Het antwoord ligt in de toegankelijkheid en het gebruiksgemak. Zoals eerder al vermeld is zout een veelgebruikt ingrediënt in vrijwel iedere keuken. Door hier jodium aan toe te voegen, krijgt gegarandeerd een grote hoeveelheid mensen regelmatig de noodzakelijke hoeveelheid jodium binnen. Jodiumtekorten worden zo op grote schaal voorkomen, zonder dat mensen hun dieet hier drastisch op hoeven aan te passen.

Bakkerszout

Vanwege een overheidsbeslissing uit 1942 om het jodiumtekort onder de Nederlandse bevolking terug te dringen, gebruikt vrijwel iedere bakker vandaag de dag zogenaamd bakkerszout: zout waaraan jodium is toegevoegd.

Vanaf die tijd gebruikte de bakkerijsector gewoon keukenzout (natriumchloride) waaraan 70 tot 85 milligram jodium per kilogram zout is toegevoegd voor de productie van brood, beschuit en crackers, dat bekend is komen te staan als broodzout. Sinds oktober 2008 zijn bakkers gestart met het vervangen van dit broodzout door bakkerszout. Het gehalte jodium van deze zoutsoort is wettelijk bepaald en ligt lager, namelijk maximaal 65 milligram jodium per kilogram zout. In de praktijk ligt het gehalte jodium in bakkerszout tussen de 50 en 65 milligram per kilogram zout.

In 2008 is ook het Convenant gebruik bakkerszout ondertekend door de NVB, NBOV en het ministerie van VWS. Het convenant is alleen van toepassing op Nederlandse bakkerijen die producten maken voor de Nederlandse markt, en is niet van toepassing op biologisch brood, broodvervangers en andere bakkerijproducten.

Jodiumtekort en de gevolgen

Mensen lopen risico op een jodiumtekort als ze weinig brood eten (of brood zonder gejodeerd zout) of geen zout gebruiken waar jodium in zit. Door een jodiumtekort kan de schildklier trager gaan werken en opzwellen. Dit heet ook wel struma of krop. Een jodiumtekort kan bij kinderen leiden tot een groeiachterstand en een verminderd leervermogen.

Bij kinderen leidt een tekort aan jodium tot een groeiachterstand en een verminderd leervermogen.

Als je (bijna) geen brood eet of brood eet zonder gejodeerd zout heb je kans op een jodiumtekort. Bij een jodiumtekort gaat de schildklier trager werken en opzwellen (krop). Bij kinderen leidt een tekort aan jodium tot een groeiachterstand en een verminderd leervermogen.

Vier sneetjes brood leveren al meer dan de helft van de jodium die je dagelijks nodig hebt. Voor die hoeveelheid jodium moet je 6 eieren, meer dan een halve kilo kaas of 200 gram vette zeevis eten. Zonder brood (of brood zonder gejodeerd zout) te eten is het lastig om voldoende jodium binnen te krijgen.

Volgens de Wereldgezondheid Organisatie is er bij ongeveer 1 op de 3 burgers een onvoldoende jodiumstatus.

Symptomen van een jodiumtekort:

• Telkens terugkerende ontstekingen (door bacteriële-, virale- of schimmel organismen)

De primaire taak van jodium is namelijk zijn antimicrobiële taak. Bij een tekort kan het deze eigenschap niet meer uitvoeren. Uiteraard kunnen bovenstaande symptomen ook andere oorzaken hebben.

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) jodium

De Gezondheidsraad adviseert onderstaande aanbevolen dagelijkse hoeveelheid jodium. Daarnaast heeft de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) een aanvaardbare bovengrens vastgesteld. Want niet alleen bij een tekort aan jodium, maar ook een bij een dagelijkse overconsumptie van jodium kunnen ongewenste gezondheidseffecten optreden.

De minimale dagdosering (ADH) voor jodium is vastgesteld op 150 mcg per dag. Soms zit de dagdosering al in een multivitamine. Het maximum (of volgens veel wetenschappers de adequate dosering) is 600 mcg. voor zwangere vrouwen en volwassenen.

Als je zwanger bent of borstvoeding geeft heb je meer jodium nodig. Het is daarom extra belangrijk om te eten volgens de Schijf van Vijf met voldoende jodiumrijke producten. Als je zwanger bent, en het lukt je structureel niet om voldoende jodium binnen te krijgen, dan is het advies jodium aan te vullen met een supplement.

Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven hebben meer jodium nodig. Het is daarom extra belangrijk voor vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven dat zij de aanbevolen hoeveelheid brood volgens de Schijf van Vijf eten. Als je zwanger bent, en het lukt je structureel niet om voldoende jodium binnen te krijgen, dan is het advies jodium aan te vullen met een supplement.

Te veel jodium

Een teveel aan jodium in het voedsel kunnen de meeste mensen zonder problemen verdragen. Alleen bij mensen met een jodiumtekort of een schildklierafwijking kan een te hoge jodiuminname de werking van de schildklier verstoren. Een te hoge jodiuminname komt slechts bij hoge uitzondering voor bij mensen die veel zeewier eten.

Alternatieven voor jodium

We kunnen jodium uit tafelzout namelijk niet zo goed opnemen. Je zou dus wel heel veel tafelzout moeten eten om in je dagelijkse behoefte te voorzien. We eten simpelweg veel te weinig jodium. De beste bronnen zijn zeevis en zeegroenten.

Mensen die kiezen voor gezonder zout als zeezout denken vaak dat dit ruim voldoende jodium bevat.

Jodium in andere producten

Dit rijtje geeft een beeld van de hoeveelheid jodium in andere producten. Natuurlijk eet je nooit 450 gram kaas op een dag, maar dit rijtje laat zien dat het moeilijk is om iedere dag voldoende jodium binnen te krijgen als je geen brood eet.

Hoeveelheid jodium in verschillende producten:

* Op het etiket van zout staat altijd of er jodium is toegevoegd. Let wel op; in zee-/Himalayazout zit nauwelijks jodium.

labels:

Zie ook:

• Ontdek Hoe Je Je Neus Veilig en Effectief Spoelt met Zout Zonder Jodium!
• Ontbijtkoek bij Stoofvlees: Waarom is dat zo Lekker?
• Waarom Knakworsten Niet Koken: De Beste Bereidingswijze
• Griekse Gehaktballetjes Recept: Heerlijke Keftedes Maken!
• Koken Met Hugo Kennis Vandaag: Makkelijke & Lekkere Recepten