IJzer is een spoorelement en een mineraal dat onder andere belangrijk is voor de vorming van hemoglobine, een onderdeel van rode bloedcellen. IJzer komt in ons eten voor in twee vormen: als heemijzer en als non-heemijzer.

Heemijzer en Non-Heemijzer

Heemijzer zit alleen in dierlijke producten, zoals vlees, vis en kip. Non-heemijzer zit zowel in dierlijke als plantaardige producten. Ongeveer 90% van het ijzer dat we eten is non-heemijzer.

IJzeropname in het Lichaam

De opname van ijzer vindt plaats in de dunne darm (het duodenum). Verschillende factoren beïnvloeden de hoeveelheid ijzer die het lichaam opneemt:

  1. De ijzervoorraad is de belangrijkste factor die bepaalt hoeveel ijzer wordt opgenomen. Als de voorraad afneemt, neemt de opname van ijzer door het lichaam uit de dunne darm toe.
  2. Van heemijzer neemt je lichaam uit voeding ongeveer 25% op. De hoeveelheid non-heemijzer die je lichaam opneemt kan variëren tussen de 1 en 10%. Dit hangt af van de oplosbaarheid van het non-heemijzer in de dunne darm.

Stoffen die de IJzeropname Beïnvloeden

Bepaalde stoffen in de voeding kunnen de opname van non-heemijzer beïnvloeden:

  • Vitamine C zorgt ervoor dat je non-heemijzer beter opneemt.
  • Calcium kan de opname van heemijzer en non-heemijzer verminderen, hoewel dit effect klein is en niet leidt tot ijzertekorten.

Wanneer je naar het totale voedingspatroon op de lange termijn kijkt, dan zijn er geen specifieke voedingsstoffen die je hoeft te vermijden vanwege een remmend effect op de ijzeropname. Met een gevarieerd eetpatroon krijg je ook voedingsmiddelen binnen die de opname stimuleren en het remmende effect weer op kunnen heffen. De opname van de totale hoeveelheid ijzer uit een gemiddeld voedingspatroon wordt geschat op ruim 15%. Bij een vegetarisch voedingspatroon wordt gemiddeld 10% ijzer opgenomen. Vegetariërs krijgen over het algemeen alleen non-heemijzer binnen. Dit neemt het lichaam minder goed op dan heemijzer dat alleen in dierlijke producten zit. Er is daarom geen reden om voor vegetariërs hogere hoeveelheden ijzer aan te bevelen. Bij het kiezen van vleesvervangers is het advies om varianten met voldoende ijzer te nemen.

Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH) van IJzer

In de tabel hieronder zie je de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) van ijzer voor verschillende groepen. De ADH is namelijk voor de meeste mensen meer dan ze nodig hebben. Het lichaam is namelijk in staat meer ijzer uit eten te halen als er een tekort dreigt. Vrouwen hebben over het algemeen meer ijzer nodig doordat ze bloed verliezen als ze ongesteld zijn.

Risicogroepen voor IJzertekort

Er zijn wel groepen die een grotere kans hebben op een ijzertekort:

  • Vrouwen in de vruchtbare leeftijd, doordat ze bloed verliezen als ze ongesteld zijn.
  • Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven.

Voeding levert voor de meeste mensen voldoende ijzer. Het is niet nodig om standaard multivitamines of andere supplementen met ijzer te nemen. Als je toch een supplement gebruikt, neem dan niet meer dan 100% van de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH). Neem niet meer dan de veilige bovengrens (vrouwen in de vruchtbare leeftijd, zwangeren en bij borstvoeding) per dag via een supplement. Op het etiket staat ook hoeveel procent dat is van de referentie-inname (RI) voor volwassenen.

IJzertekort en Bloedarmoede

De ernstigste vorm van ijzertekort is bloedarmoede, ook wel ijzergebreksanemie genoemd. Bloedarmoede door een laag hemoglobinegehalte in het bloed is niet altijd en alleen het gevolg van een ijzertekort. Een tekort aan foliumzuur of vitamine B12, of bloedverlies, bijvoorbeeld door een infectie, kan het hemoglobinegehalte van het bloed laag zijn. Een echt ijzertekort, met bloedarmoede als gevolg, komt bijna niet voor in Nederland. Bij ijzergebreksanemie gaat de voorkeur uit naar een vaste toedieningsvorm met een oraal ferro(Fe2+)-preparaat. Ferrofumaraat heeft de voorkeur boven ferrochloridedrank en ferrogluconaat bruistablet vanwege de kosten. Bruistabletten en dranken geven ook vaker tandverkleuring.

Symptomen van IJzertekort

Een ijzertekort is te herkennen aan:

  • Vermoeidheid
  • Bleke huid
  • Rusteloze benen
  • Snel buiten adem zijn

Een (forse) bloedarmoede kan echter ook zonder deze tekenen of klachten aanwezig zijn. Heb je deze klachten langere tijd? Ga dan goed. Bij een ernstig ijzertekort kunnen ook klachten ontstaan als aantasting van het denkvermogen en spiercoördinatie en leergedrag.

Behandeling van IJzergebreksanemie

Het doel van de behandeling is het vergroten van de hoeveelheid zuurstof die het bloed kan vervoeren, door het aantal erytrocyten en/of het hemoglobinegehalte in het bloed op peil te brengen. De behandeling van ijzergebreksanemie bestaat uit het opsporen van de oorzaak van de anemie en - indien mogelijk - behandeling van de onderliggende aandoening. In eerste instantie is geen aanvullend onderzoek nodig bij premenopauzale vrouwen met anemie door hevig menstrueel bloedverlies, of bij een kind met een lichte anemie en een infectieziekte in de voorafgaande maand. Als bij deze groep herstel uitblijft ondanks adequate suppletietherapie met een oraal ijzerpreparaat, verwijst de huisarts de patiënt naar een internist, geriater of kinderarts voor nadere diagnostiek.

IJzer en Voeding: Interacties

Veel medicijnen die we slikken, hebben een specifieke gebruiksaanwijzing. Soms wordt deze al aangegeven op de verpakking, maar meestal staat hij uitgebreid beschreven in de bijsluiter. Er staat dan bijvoorbeeld dat een medicijn een uur voor of twee uur na de maaltijd moet worden ingenomen of dat het medicijn niet gebruikt mag worden in combinatie met bijvoorbeeld grapefruitsap. Geneesmiddelen blijken in veel gevallen van invloed te zijn op ons voedsel en op onze spijsvertering, maar andersom kan voedsel ook een effect hebben op de werking van medicijnen, wat kan zorgen voor een verminderde werking of juist voor (ernstige) bijwerkingen.

  • Melk en melkproducten en mineraalwater: In melk, kaas, yoghurt en mineraalwater zit calcium. Calcium gaat een verbinding aan met bepaalde geneesmiddelen, waardoor deze medicijnen niet goed meer kunnen worden opgenomen en dus hun werking vermindert. Geneesmiddelen die zo’n verbinding aangaan, zijn met name antibiotica en het schildkierhormoon L-thyroxine.
  • Thee en koffie: Zowel groene en zwarte thee, als koffie, bevatten tannines. Tannines binden zich gemakkelijk aan werkzame stoffen in geneesmiddelen als antidepressiva en ijzertabletten. Hierdoor kan de darm de werkzame stoffen in de medicijnen niet meer goed doorlaten en vermindert de effectiviteit. Koffie, en met name cafeïne, kan daarnaast ook de werking van sommige middelen versterken.

Losferron

Losferron is een medicijn dat ijzer bevat. IJzer is belangrijk voor de aanmaak van rode bloedcellen, die zuurstof vervoeren in het lichaam. Losferron wordt gebruikt om bloedarmoede door ijzertekort te behandelen.

Gebruik van Losferron

Je moet dit medicijn innemen zoals voorgeschreven door je arts of apotheker. Los een bruistablet op in een glas water en drink het op. Je kunt het beste Losferron innemen op een lege maag, bijvoorbeeld een uur voor of twee uur na de maaltijd. Losferron kan bijwerkingen veroorzaken, zoals misselijkheid, buikpijn, verstopping of diarree. Deze klachten zijn meestal mild en gaan vanzelf over. Soms kan Losferron ook je tanden verkleuren. Dit kun je voorkomen door je tanden goed te poetsen of door een rietje te gebruiken. Losferron kan de werking van sommige andere medicijnen beïnvloeden, of andersom. Daarom moet je altijd aan je arts of apotheker vertellen welke medicijnen je nog meer gebruikt. Sommige medicijnen mag je niet tegelijk met Losferron innemen, of je moet er een paar uur tussen laten. Losferron is een effectief en veilig medicijn als je het op de juiste manier gebruikt.

Adviezen voor Inname van IJzerpreparaten

  • Oraal ijzer bij voorkeur 's ochtends op een nuchtere maag innemen, omdat bij toediening tijdens of vlak na een maaltijd de resorptie van ijzer afneemt.
  • Bij optreden van maag-darmklachten: innemen na de maaltijd of met een lagere dosis per inname. Verhoog daarna zo nodig geleidelijk de dosis.
  • Melkproducten, koffie en thee verminderen de resorptie van ijzer; neem ijzerpreparaten niet binnen 2 uur voor of 4 uur na melkproducten, koffie of thee in.
  • Vitamine C bevordert de aborptie door het zure milieu.
  • Orale ijzerpreparaten geven een zwarte verkleuring van de feces.

Informatie wordt bijgewerkt: NHG-Standaard Anemie. 2021, aanpassing september 2024.

labels:

Zie ook: