Van de week viel mijn oog op een krantenbericht dat 1 op de 3 mensen kampt met leververvetting. Waar een vervette lever vroeger enkel geassocieerd werd met langdurig overmatig alcoholgebruik, treft dit nu steeds vaker mensen die zelfs geen druppel drinken. We hebben het hier over de niet-alcoholische leververvetting, en dat die vreselijk om zich heen grijpt en steeds meer mensen pakt, dat is een feit.

Leververvetting (steatose of steatosis hepatis) is een verstoring van de vetstofwisseling (en/of suikerstofwisseling) in de lever. Er is dan sprake van een te groot aanbod van vetzuren aan de lever. De lever is dan niet in staat om deze vetzuren allemaal te verwerken. Je lever slaat dan vet op in de levercellen. De lever kan een kleine hoeveelheid vet in de lever opslaan, ongeveer 5% van het gewicht van de lever. Leververvetting is de meest voorkomende aandoening aan de lever in de westerse wereld.

Leververvetting leidt niet direct tot klachten. Het wordt dan ook vaak bij toeval ontdekt. Bijvoorbeeld tijdens een echo van de bovenbuik. Ook afwijkende leverwaarden in het bloed kunnen een aanwijzing zijn. Dit kan ontstaan als door veelvuldig en langdurig alcoholgebruik vet in de lever ophoopt. Een gezonde lever breekt alcohol af waarna het uit je lichaam wordt verwijderd. Hoe meer en hoe langer je drinkt, hoe zwaarder je lever belast wordt.

Leververvetting die niet wordt veroorzaakt door overmatig alcoholgebruik wordt niet-alcoholische leververvetting genoemd. NAFLD is een afkorting van de Engelse naam ‘non alcoholic fatty liver disease’. Dit gaat dus níet over alcohol drinken maar over vetstapeling in de lever die wordt veroorzaakt door iets anders dan alcohol. Er is geen eenduidige oorzaak aan te wijzen voor niet-alcoholische leververvetting. Het is sterk verbonden aan metabool syndroom.

Omdat leververvetting de eerste jaren vaak geen klachten geeft, wordt het niet meteen ontdekt. Naar schatting heeft 20% van de Nederlanders niet-alcoholische leververvetting, waarbij het iets meer voorkomt bij mannen dan bij vrouwen. Maar ook bij kinderen komt het steeds vaker voor. NAFLD is een serieuze dreiging in westerse landen. NAFLD begint met leververvetting maar kan leiden tot leverontsteking (NASH, ofwel non-alcoholic steatohepatitis). Zo’n 1 op de 5 mensen met NAFLD krijgt op termijn een ontstoken lever.

Leververvetting komt niet uitsluitend voor bij mensen met overgewicht, het komt ook voor bij slanke mensen. Het is niet het gewicht dat de risicofactor is voor vervetting, maar de leefstijl. Als een leefstijl ongezond is, dan leidt dat niet bij iedereen tot overgewicht. Slanke mensen hebben dan wel een gunstiger stofwisselings- en histologisch profiel en een ander scala aan darmbacteriën dan mensen met overgewicht. Dat maakt dat slanke mensen minder snel aankomen van een ongezonde leefstijl.

We hebben geluk dat onze lever zo’n sterk orgaan is. Leververvetting is een omkeerbaar proces. Het kan (gedeeltelijk) herstellen als de oorzaak van de vervetting wordt weggenomen. Als er niets wordt ondernomen, vervet de lever steeds verder. Dat kan leiden tot een ontsteking van de lever (hepatitis). Leverontsteking kan littekenvorming in de lever veroorzaken (leverfibrose) en uiteindelijk leiden tot levercirrose (afsterving van levercellen). De schade aan de lever is dan zo ernstig dat het tot leverfalen kan leiden. Of leverkanker.

Leververvetting is -wanneer tijdig gesignaleerd- om te keren door je leefstijl te veranderen. Dat betekent in elk geval: meer bewegen, gezonde voeding en een gezond gewicht. Zodra de oorzaak van de leververvetting weg is, kan de vetstapeling in de lever afnemen en soms zelfs helemaal verdwijnen. Ook eventuele leverontstekingen kunnen afnemen. Er is geen medicijn tegen NAFLD. Het wordt wel behandeld, maar de basis van de behandeling is een verandering in leefstijl. Een extra fijne bijkomstigheid is dat de lever een enorm groot herstelvermogen heeft. Als er nog geen levercirrose is opgetreden (want dan gaat het om permanente beschadiging en littekenweefsel) dan kan de vervetting verminderen of verdwijnen door een verandering in leefstijl.

Wat te Eten bij Leververvetting: Voedingsadviezen

Eet gezond en gevarieerd: eet zoveel mogelijk onbewerkte producten, eet voldoende groente en fruit, noten, zaden en pitten, vette vis, olijfolie. Beperk rood vlees. Stop met het eten van snacks, chips, koek, snoep en fast food. Drink geen alcohol of beperk je alcoholgebruik: alcohol is belastend voor de lever, ook wanneer je niet-alcoholische leververvetting hebt. Zorg dagelijks voor voldoende beweging: door intensiever te bewegen, verbrand je meer lichaamsvet wat kan leiden tot de afname van buikvet. Buikvet is een risicofactor voor het ontstaan van leververvetting. Lichaamsbeweging verbetert bovendien de insulinegevoeligheid en verkleint daarmee de kans op leververvetting.

Voeding licht ik graag iets meer uit. Een van de grootste bijdragers aan leververvetting in ons westerse voedingspatroon is de inname van suiker. En dan in het bijzonder van fructose. Dat geldt zowel voor volwassenen als kinderen met leververvetting. In tegenstelling tot glucose wordt fructose door de lever verwerkt. Bij een hoge consumptie kan fructose worden omgezet in vet, wat kan leiden tot leververvetting. Dat is dus de reden waarom bij behandeling bewerkte voeding en frisdranken direct uit de voeding moeten worden geschrapt. Eet maximaal 25 gram fructose per dag. Haal deze absoluut niet uit bewerkte voedingsmiddelen met toegevoegde fructose, maar haal deze uit volledig fruit. Met volledig fruit bedoel ik fruit waarop je kauwt en geen vruchtensap.

Aanbevolen voedingsmiddelen:

  • Vezelrijke voedingsmiddelen, zoals groente, fruit, volkoren granen en peulvruchten.
  • Onverzadigde vetten, zoals olijfolie, noten, zaden, avocado en vette vis. Onverzadigde vetten hebben een ontstekingsremmende werking en kunnen de levergezondheid bevorderen.
  • Omega-3, zoals in vette vis.
  • Antioxidanten, zoals uit bosbessen, veenbessen, druiven, artisjokken, boerenkool, spinazie, broccoli en groene thee.
  • Choline, zoals uit eieren, vlees, vis en zuivelproducten.
  • Koffie, mogelijk door de bitterstoffen. Koffie lijkt te kunnen helpen om de opbouw van vet en afzetting van collageen in de lever te voorkomen.

De Rol van Alcohol bij Leververvetting

Chronisch alcoholgebruik: langere periodes van veel alcohol kunnen leiden tot leververvetting.

Alcohol De lever kan alcohol niet meer onschadelijk maken en de cirrose verergeren. Gebruik daarom geen alcohol.

Maar liefst 90% van de mensen die 6 of meer standaardglazen alcohol per dag drinken heeft een vervette lever. Om deze vorm van leververvetting weer ongedaan te maken dient u volledig te stoppen met drinken! Iedere week dat u niet drinkt, zal het levervet afnemen. Niet veel, maar beetje bij beetje. Alcoholmisbruik tegengaan, is complexer dan slechts adviseren gezonder te leven; verslavingszorg is dan eerst aan zet om de verslaving onder controle te krijgen.

Beweging en Levergezondheid

Zorg dagelijks voor voldoende beweging: door intensiever te bewegen, verbrand je meer lichaamsvet wat kan leiden tot de afname van buikvet. Buikvet is een risicofactor voor het ontstaan van leververvetting. Lichaamsbeweging verbetert bovendien de insulinegevoeligheid en verkleint daarmee de kans op leververvetting.

Naast gezonde voeding is ook beweging belangrijk. Probeer dagelijks te bewegen. Zo houdt u uw conditie en spiermassa op peil. Spieren zijn heel belangrijk voor onze gezondheid. De Nederlandse beweegrichtlijn adviseert om minimaal 2.5 uur per week, matig intensief bewegen te bewegen. Denk hierbij aan activiteiten die u hartslag en ademhaling verhogen, zoals; wandelen, fietsen of tuinieren. Het is belangrijk om op uw eigen niveau in beweging te blijven. Alle vormen van beweging zijn zinvol.

Complicaties van Leververvetting

Pak je de oorzaak niet aan? Dan gaat leververvetting gewoon door. Het gevolg is dat er (chronische) leverontsteking ontstaat. Dat leidt tot leverfibrose (beschadigde levercellen) en dat leidt tot levercirrose (afsterving van levercellen). Uiteindelijk kan het leiden tot leverfalen en leverkanker. Vanaf chronische leverontsteking is leververvetting niet meer omkeerbaar.

Bij levercirrose is het leverweefsel zo ernstig beschadigd dat het niet meer kan herstellen. De lever gaat hierdoor steeds minder goed werken.

Als de levercirrose al langer bestaat, kunnen er complicaties optreden. Voorbeelden hiervan zijn slokdarmspataderen (varices), ophoping van vocht in de buikholte (ascites) en vocht in de enkels of traagheid door ophoping van afvalstoffen in het bloed (encefalopathie).

Adviezen bij Levercirrose

Hier leest u adviezen over het gebruik van voeding bij levercirrose. Het is belangrijk om regelmatig en gevarieerd te eten, zodat het lichaam alle voedingsstoffen krijgt die het nodig heeft om goed te kunnen werken. Een gezonde lever heeft genoeg suikers op voorraad om deze te kunnen gebruiken wanneer dat nodig is, ook als u lange tijd niet eet, zoals in de nacht. Maar bij levercirrose kan de lever minder suikers opslaan, zodat er 's nachts een tekort kan ontstaan. Het lichaam gaat dan eiwitten gebruiken als brandstof, in plaats van als bouwstof voor de spieren.

Onderzoek laat zien dat mensen met levercirrose al een voedingstekort kunnen krijgen als ze acht tot tien uur niets eten. Bij mensen met een gezonde lever gebeurt dit pas na 36 uur. Een ‘bedtime snack’ is een maaltijd vlak voor het slapen. Ook als u diabetes heeft, is een ‘bedtime snack’ van belang.

Om geen spiermassa en spierkracht te verliezen is het belangrijk dat u bij iedere maaltijd voldoende eiwitten met de voeding gebruikt en dagelijks beweegt. Eiwitten in de voeding zijn nodig voor de opbouw, het onderhoud en het herstel van onder andere de spieren. Eiwitten komen vooral voor in melk en melkproducten, kaas, vlees, vis, kip, ei, sojaproducten, noten en pinda's en ook in peulvruchten, zoals bruine bonen. Hieronder staan enkele voorbeelden hoe u kunt zorgen voor voldoende eiwitten in uw voeding. een ruime portie vis, kip/kalkoen, vegetarische vleesvervangers, ei of peulvruchten.

Dagelijks voldoende bewegen zorgt voor behoud van kracht en conditie. Beweging zorgt ervoor dat de eiwitten in de voeding zich optimaal kunnen inbouwen in de spieren. U kunt bijvoorbeeld gaan wandelen, traplopen, fietsen, zwemmen en in de tuin werken. Het is ook mogelijk om oefeningen te doen, waarbij de spierkracht in armen en benen toeneemt. U kunt halve literflesjes water gebruiken en hiermee uw armen bewegen. Uw benen kunt u trainen door bijvoorbeeld enkele keren achter elkaar vanuit een stoel op te staan.

Bij levercirrose is er een grotere kans op tekorten aan vitamines en mineralen in uw lichaam. Botontkalking komt geregeld voor bij patiënten met levercirrose. Hiervoor kan het nodig zijn om extra calcium en vitamine D te gebruiken. Bij levercirrose door overmatig alcoholgebruik komen vaak tekorten aan B-vitamines voor.

Praktische tips bij voedingstekort

Verdeel het eten over de dag en gebruik vijf tot zeven keer per dag een maaltijd en/of een tussendoortje. Beperk het gebruik van bouillon, water, thee en koffie. Deze dranken vullen wel de maag, maar leveren geen voedingsstoffen. Soms is het nodig om de gewone voeding aan te vullen met speciale dieetproducten. Deze zijn niet te koop in de supermarkt, maar worden op recept voorgeschreven door uw diëtist. De apotheek of speciale bedrijven kunnen deze producten leveren. De ziektekostenverzekeraar vergoed meestal de kosten.

Als de levercirrose lang bestaat en verergert, stroomt het bloed steeds moeilijker door de lever. Hierdoor ontstaat er een hoge druk in de ader die het bloed naar de lever voert. Door de hoge bloeddruk in de poortader komt er vocht vanuit de bloedvaten in de buikholte. Zo ontstaat ascites.

De arts schrijft hierbij vochtafdrijvende medicatie voor (plastabletten/diuretica). Deze medicijnen doen hun werk beter als de hoeveelheid zout in de voeding wordt beperkt. Gemiddeld gebruikt een persoon ongeveer 9 gram zout per dag. Het meeste zout in de voeding wordt toegevoegd bij de bereiding van de maaltijden thuis (20 procent) en in de voedingsmiddelenindustrie (80 procent). Daardoor krijgt u dus onbewust al veel zout binnen.

Het volgen van een zoutbeperkt dieet vinden mensen soms een grote belasting vanwege de smaak en het bereiden van vooral de warme maaltijd. Uw diëtist kan u meer informatie en praktische adviezen geven. In elk geval moet worden voorkomen dat u minder gaat eten, omdat u de voeding te flauw van smaak vindt. Voldoende voeding blijft van groot belang om te voorkomen dat u gewicht en spierkracht verliest. Maak gebruik van speciale producten die geschikt zijn voor het zoutarme (natriumarme) dieet. Deze zijn bij de wat grotere supermarkten te koop.

Wanneer u plastabletten gebruikt, is het verstandig om maximaal 2 liter te drinken. Soms adviseert de arts de hoeveelheid vochtinname tijdelijk te beperken tot 1á1½ liter per dag. Dit wordt geadviseerd wanneer de plastabletten samen met het zoutbeperkte dieet niet leiden tot een afname van de hoeveelheid vocht in de buikholte. Ook komt het voor dat de hoeveelheid natrium (zout) in het bloed te laag is. Om dit te laten stijgen, is het nodig om de hoeveelheid drinkvocht in de voeding tijdelijk sterk te beperken.

Hoe minder u mag drinken, hoe groter het risico op een tekort aan energie en eiwit uit de voeding en hoe hoger het risico op ondervoeding. Door de verhoogde druk in de poortader kunnen spataderen in de slokdarm ontstaan. Het weefsel van de slokdarm is hierdoor kwetsbaarder, waardoor makkelijker bloedingen kunnen ontstaan. Wanneer u slokdarmspataderen heeft, is het niet nodig uw voeding aan te passen en anders te gaan eten, omdat voeding niet de oorzaak is van een bloeding.

Als de werking van de lever verder achteruit gaat, kan de lever de afvalstoffen moeilijker onschadelijk maken. Hierdoor komt er teveel van een bepaalde stof (ammoniak) in het bloed. Ook is het van belang om de hoeveelheid spieren in het lichaam zoveel mogelijk op peil te houden, door te zorgen voor een regelmatige, gevarieerde voeding met veel eiwitten in combinatie met beweging. Bij de afbraak van spieren wordt namelijk ook ammoniak afgebroken, wat de hoeveelheid ammoniak in het bloed verhoogt.

Het ammoniak komt via de bloedbaan ook in de hersenen, waardoor u traag of verward kunt raken. Uw arts schrijft u dan bepaalde medicijnen voor. Deze lactulose dranken of lactulose klysma’s zorgen ervoor dat de ontlasting dun wordt en het lichaam goed kan verlaten. De hoeveelheid ammoniak in het bloed daalt hierdoor.

Hepatitis E Preventie

Mensen met een chronische leveraandoening (zoals levercirrose) lopen een groter risico op het ontstaan van hepatitis E. Dit een ontsteking van de lever door het hepatitis E-virus. Het hepatitis E-virus kan voorkomen in het vlees van varkens of wild zwijn en edelhert. Het is belangrijk om dit vlees goed te doorbakken, zodat dit virus niet kan overleven. Worsten of vleeswaren, waarin rauw of onvoldoende verhit varkensvlees zijn verwerkt, kunt u beter niet eten.

Oorzaken van leververvetting

De oorzaken: te veel alcohol, te ongezond eten en te weinig beweging. Mensen met overgewicht en obesitas hebben de grootste kans op leververvetting.

Symptomen van leververvetting

De meeste mensen merken niet dat hun lever aan het vervetten is. Er zijn geen directe, specifieke aanwijzingen, meestal is het een heel scala aan vage klachten die ook op andere aandoeningen kunnen wijzen.

Als uw vervette lever nog verder achteruit en ontwikkelt cirrose, dan kunt u nog meer nadelige bijeffecten ontwikkelen. De lever moet hard werken om van die overtollige vetten af te komen.

Herken jij je in een van deze symptomen van leververvetting?

  • Vermoeidheid/lusteloosheid
  • Misselijkheid
  • Buikpijn
  • Opgeblazen gevoel
  • Onregelmatige/moeilijke stoelgang

Wat kun je zelf doen?

Probeer dan je leefstijl in positieve zin aan te passen. Of breng een bezoekje aan je huisarts en laat de leverwaarden in je bloed doormeten. Echt, denk niet dat het jou niet kan overkomen. Of denk niet dat het wel meevalt als je geen klachten hebt. Dat is nu net het hele euvel met een stille sloper: dat je erachter komt als het te laat is.

Je helpt je lever door veel groenten te eten, zo gekleurd mogelijk. Denk aan bieten, wortel, aubergine, paprika, broccoli, boerenkool, artisjok. Alle groenten zijn goed. Varieer maximaal, elk soort groenten levert andere goede (bouw)stoffen. Daarnaast zijn gunstig: zwarte koffie, groene thee, blauwe bessen, knoflook, ui, bladgroenten en vette vis. En kruiden zoals rozemarijn, kurkuma en munt. Kortom, eet zo onbewerkt en gevarieerd mogelijk! En vergeet beweging niet, ook dit helpt de lever op te schonen.

De hersteltijd van een vette lever

De hersteltijd van een vette lever hangt af van de ernst van de aandoening en de aanpassingen in levensstijl. Bij ernstige vervetting of NASH (niet-alcoholische steatohepatitis) kan het maanden tot jaren duren voordat de lever zich herstelt. Dit hangt af van de mate van schade en hoe snel je ingrijpt.

Drink zo veel mogelijk water en kruiden thee.

11 Gezonde Voedingsmiddelen voor de Lever

Hier is een lijst met 11 gezonde voedingsmiddelen voor de lever die mensen aan hun dieet kunnen toevoegen om de leverfunctie te verbeteren en het risico op leverbeschadiging te verminderen.

  • Koffie: De cafeïne en antioxidanten in koffie kunnen het risico op leverkanker helpen verminderen en de leverfunctie verbeteren.
  • Groene thee: net als koffie is groene thee rijk aan antioxidanten die de lever kunnen helpen beschermen tegen schade veroorzaakt door vrije radicalen.
  • Druiven: Druiven bevatten een stof genaamd resveratrol, waarvan is aangetoond dat het de lever beschermt tegen schade en ontsteking.
  • Bosbessen: De antioxidanten in bosbessen kunnen ontstekingen en oxidatieve stress in de lever helpen verminderen.
  • Vette vis: Vis zoals zalm, makreel en sardines zijn rijk aan omega-3-vetzuren, die ontstekingen kunnen verminderen en de leverfunctie kunnen verbeteren.
  • Noten: Noten zoals amandelen en walnoten zijn rijk aan vitamine E en andere voedingsstoffen die de lever kunnen beschermen tegen schade.
  • Olijfolie: De enkelvoudig onverzadigde vetten in olijfolie kunnen het risico op niet-alcoholische leververvetting (NAFLD) helpen verminderen en de leverfunctie verbeteren.
  • Knoflook: Knoflook bevat verbindingen die kunnen helpen ontstekingen te verminderen en de leverfunctie te verbeteren.
  • Kurkuma: Kurkuma bevat een stof genaamd curcumine, waarvan is aangetoond dat het de lever beschermt tegen schade en ontstekingen.
  • Bladgroenten: Groenten zoals spinazie en boerenkool zijn rijk aan vitamines en antioxidanten die de leverfunctie kunnen helpen verbeteren.
  • Citrusvruchten: Vruchten zoals sinaasappels en grapefruits zijn rijk aan vitamine C, wat ontstekingen en oxidatieve stress in de lever kan helpen verminderen.

Deze voedingsmiddelen in uw dieet kunnen aanzienlijke voordelen hebben voor uw levergezondheid. Het is echter ook essentieel om voedingsmiddelen en dranken te vermijden die de lever kunnen beschadigen, zoals alcohol, bewerkte voedingsmiddelen en suikerhoudende dranken.

Adviezen voor gezonde levensstijl

  • Neem voldoende voedingsstoffen
  • Voorkom ondervoeding
  • Neem voldoende eiwitrijke voeding
  • Beweeg voldoende
  • Neem vitamines en mineralen
  • Gebruik geen alcohol
  • Neem, zo nodig, dieetpreparaten

Heb je diabetes? Als de oorzaak van de vervette lever wordt aangepakt, neemt de vetstapeling meestal af of verdwijnt deze. Met een gezonde leefstijl zorg je ervoor dat de lever weer gezonder wordt. Het is belangrijk om gezond en vezelrijk te eten. Dagelijks heb je 30 tot 40 gram vezels nodig. Vezels zitten in groenten, fruit, volkorengraanproducten zoals brood of pasta, maar ook in peulvruchten, aardappelen en noten en zaden. Beperkt daarnaast het aantal verzadigde vetten, zoals snacks, en koek en snoep. Vermijd toegevoegde suikers en frisdranken en kies voor magere eiwitten, zoals kip, vis, peulvruchten of zuivel. Door meer vezels te eten kan je in het begin last krijgen van een opgeblazen gevoel. Bouw het daarom rustig op. Deze klachten verdwijnen snel weer als je darmen gewend is aan de verandering. Weten hoe je vezelrijk kan eten?

Probeer geleidelijk af te vallen door gezond te eten en meer te bewegen. Doe dit liever niet met crashdiëten. Zoek naar een gezond eetpatroon wat bij jou past. Heb je hierbij hulp nodig?

Organisaties voor leverpatiënten

De Nederlandse Leverpatiënten Vereniging (NLV) is een actieve patiëntenorganisatie voor iedereen die met een leverziekte te maken heeft: patiënten, familieleden, zorgverleners en andere betrokkenen.

MDL Fonds is er voor hen en werkt aan een betere kwaliteit van leven voor patiënten. Wij zetten ons in om levercirrose en leververvetting te voorkomen en te bestrijden.

Samenvatting

Heb je een ongezonde leefstijl en herken jij jezelf in het profiel van de oorzaken dat ik hierboven heb geschetst? Zorg dan dat dit niet over gaat in levercirrose, maar verander je leefstijl en eetgewoontes. Ik help je hierbij graag!

Echt, denk niet dat het jou niet kan overkomen. Of denk niet dat het wel meevalt als je geen klachten hebt. Dat is nu net het hele euvel met een stille sloper: dat je erachter komt als het te laat is.

labels:

Zie ook: