Wolven zijn vaste inwoners geworden van Nederland en België. Een wolf eet 3 tot 4 kilo vlees, merg en ingewanden per dag. Wolven kunnen ook 10 kilo voedsel in één keer eten en daar dagenlang van leven. Indien nodig kunnen wolven zelfs twee weken zonder voedsel.

Wat eten de wolven nu in Nederland? De wolf is immers een goed bestudeerde soort met betrekking tot zijn voedselecologie. Hieruit blijkt dat het dieet in hoofdzaak wordt bepaald door de combinatie van prooibeschikbaarheid en prooikwetsbaarheid. Daarnaast kunnen individuele voorkeuren, leerprocessen en de status van de wolf de samenstelling verder beïnvloeden.

Voor het gematigd klimaatgebied van Europa worden ree, edelhert en zwijn aangeduid als de belangrijkste prooisoorten, maar ook andere regionaal aanwezige hoefdieren, bijvoorbeeld damhert en moeflon, kunnen een belangrijke voedselbron vormen. In waterrijke gebieden kunnen bevers daarentegen ook een zeer belangrijk deel van het dieet uitmaken. Wanneer de beschikbaarheid van wilde prooien ontoereikend blijkt, al dan niet tijdelijk, kan predatie van vee worden aangewend als adaptieve tot zelfs dominante foerageerstrategie.

Het Dieet van de Wolf in Nederland

Wolven in Nederland eten vooral wilde hoefdieren zoals reeën, wilde zwijnen en edelherten. De in Nederland voorkomende inheemse hoefdieren zijn ree, wildzwijn, damhert en edelhert. Deze hoefdieren maken allemaal onderdeel uit van het dieet van wolven. Het is waarschijnlijk dat het dieet van Nederlandse wolven overeenkomt met hetgeen is vastgesteld in Duitsland en Vlaanderen. Ree vormt daarin het belangrijkste aandeel van het dieet.

Dit wordt aangevuld met andere wilde hoefdieren, zoals wildzwijn en edel-/damherten, afhankelijk wat er in het territorium van wolven voorkomt. Vee, met name schapen, vormt een klein aandeel in het dieet van gevestigde wolven. Zwervende wolven daarentegen kunnen overal opduiken en betreffen veelal jonge onervaren wolven die op zoek zijn naar een eigen territorium.

Het dieet van de wolf wordt meestal afgeleid door identificatie van prooiresten in uitwerpselen. Traditioneel gebeurt dit mechanisch, namelijk micro- en macroscopische determinatie van haren en verificatie van tand- en botfragmenten. Recentelijk kan hier ook de genetische analyse aan toegevoegd worden.

Onderzoek naar het Wolvenmenu

Het Instituut Natuur- en Bosonderzoek (INBO) in België deed onderzoek naar het wolvenmenu. Het INBO analyseerde 105 wolvenuitwerpselen. Deze werden ingezameld tussen mei 2018 en december 2020. 89,5% van de uitwerpselen bevatte wilde hoefdieren zoals ree en everzwijn. 65,7% bevatte ree, de belangrijkste prooisoort. In ruim een kwart (25,7%) van de uitwerpselen zat everzwijn. Op de tweede plaats staat vee, met 14,3%.

Deze cijfers uit België verschillen met een eerder onderzoek uit 2000, gedaan in Duitsland. Toen werden tweeduizend wolvenkeutels in Lausitz onderzocht. De uitkomst: ree 52,1%, edelhert 24,7%, wild zwijn 16,3% haas 3,4%, moeflon 0,7%, damhert 1,5%, vee 0,8%, overig 0,5%.

In 2023 zijn 735 uitwerpselen van wolven onderzocht. De studie combineert DNA-analyses met microscopisch onderzoek van haren, botresten en andere prooiresten die gevonden werden in de wolvenuitwerpselen. De Zoogdiervereniging is, in samenwerking met de Universiteit Antwerpen en de stichting Leo, reeds een onderzoek naar het dieet van wolven in Nederland gestart, gebruikmakend van beide methodes.

Uit de resultaten blijkt dat het voedingspatroon van wolven sterk varieert per regio, maar ook per seizoen. ‘De dieetvariatie per regio en per seizoen laat zien dat wolven opportunistische dieren zijn met een groot aanpassingsvermogen’, vertelt Kevin Groen, onderzoeker aan de Universiteit Leiden.

Regionale Verschillen in het Dieet

Het onderzoek, uitgevoerd door het Centrum voor Milieuwetenschappen van de Universiteit Leiden, Stichting Leo, Universiteit Antwerpen en de Zoogdiervereniging, bracht het voedingspatroon van wolven in 2023 gedetailleerd in kaart. Uit de resultaten blijkt dat op de Veluwe, wilde zwijnen (aanwezig in 62% van de onderzochte uitwerpselen), reeën (56%) en edelherten (32%) de voornaamste prooidieren zijn. In Drenthe, waar vrijwel alleen reeën in het wild voorkomen, voeden wolven zich naast reeën (aangetoond in 63% van de uitwerpselen) ook met natuurrunderen (43%) die ingezet worden voor natuurbeheer, en schapen (10%).

Een opvallende bevinding is het relatief hoge aandeel natuurrunderen in het dieet van wolven in Drenthe. In deze regio zijn minder wilde hoefdieren beschikbaar. Het onderzoek wijst erop dat veel van de gegeten runderen afkomstig zijn uit kuddes die worden ingezet voor natuurbeheer, zoals Galloway- en Sayaguesa-runderen, die vrij in natuurgebieden grazen. Deze dieren hebben lange tijd zonder wilde roofdieren geleefd.

Uit de wolvenontlasting is niet af te lezen of de wolven deze dieren zelf doden of zich voeden met karkassen van natuurlijk gestorven dieren. Het onderzoek naar het voedingspatroon van de wolven in Nederland is een langdurige studie die in ieder geval loopt tot en met 2025.

Waar de wolf momenteel gevestigd is in Nederland, kunnen twee situaties onderscheiden worden. Op de Veluwe (Gelderland) wordt de prooidiergemeenschap gekenmerkt door een duurzame aanwezigheid van edelhert, zwijn, ree en damhert. In Noord-Brabant ontbreekt tot op heden een vitale populatie van edelhert en damhert en lokaal wildzwijn.

Regio Belangrijkste prooidieren Percentage in uitwerpselen
Veluwe Wilde zwijnen 62%
Veluwe Reeën 56%
Veluwe Edelherten 32%
Drenthe Reeën 63%
Drenthe Natuurrunderen 43%
Drenthe Schapen 10%

Invloed van de Wolf op de Natuur

De komst van de wolf heeft invloed op de natuur. Een wolf jaagt vooral op zieke en zwakke dieren en helpt daardoor de populaties van prooidieren gezond te houden. De resten van een prooi bieden voedsel aan aaseters, zoals raaf en zeearend maar ook allerlei insecten. Door de aanwezigheid van een wolf kunnen hoefdieren bepaalde gebieden mijden.

De wetenschappelijke bevindingen kunnen bijdragen aan het maatschappelijk debat, maar ook aan de onderbouwing van een beter beleid voor wolven in Nederland. Er is nu voor het eerst objectieve informatie over het wolvendieet in Nederland.

Het Gedrag van Zwervende Wolven

Zwervende wolven daarentegen kunnen overal opduiken. Dit zijn vaak jonge onervaren wolven die op zoek zijn naar een eigen territorium. De meeste jonge wolven verlaten als jaarling in het 2e levensjaar de roedel om zelf een territorium te vinden en zich voort te planten. Een territorium wordt vaak gezocht in de buurt van de ouderlijke roedel, maar wolven kunnen ook honderden kilometers afleggen op zoek naar eigen territorium.

Dergelijke wolven die op zoek zijn naar nieuw leefgebied, worden ook wel gezien als ‘zwervende wolven’. Afhankelijk van de geschiktheid van een gebied en of deze nog vrij is van andere wolven, kan deze door een zwervende wolf ingenomen worden als leefgebied. Zwervende wolven zijn lastig in beeld te krijgen omdat het dier geen zichtbare sporen achterlaat.

Regionale Verschillen in Europa

In Europa vertoont het dieet van de wolf duidelijke regionale verschillen. In bosrijke gebieden van Oost-Europa, zoals het oerbos van Białowieża en de Beskiden, wordt bijvoorbeeld edelhert als belangrijkste prooisoort aangeduid. In zuidelijke regio’s zoals de Apennijnen (Italië) en Roemenië blijkt wildzwijn regelmatig de favoriete prooi te zijn. Waar ree echter in voldoende hoge aantallen aanwezig is, vormt het meestal de bulk van het dieet.

Bescherming van Vee

Ondanks dat wilde prooien inderdaad de voorkeur genieten, sluit dit predatie van vee niet uit. Wolven zijn immers opportunistisch en risicomijdend en gaan daarom bij voorkeur op zoek naar makkelijk te bemachtigen en ongevaarlijke prooien. Kleinvee, i.e. schaap en geit, wordt door de kleinere lichaamsgrootte aangeduid als een zeer kwetsbare prooicategorie indien niet afdoende beschermd.

Bij Arfman begrijpen we de zorgen van boeren en veehouders en bieden we praktische oplossingen om je dieren veilig te houden. Een wolfwerende omheining is een van de meest effectieve manieren om aanvallen te voorkomen. Om boeren te helpen bij het beschermen van hun vee, biedt de overheid subsidies aan voor preventieve maatregelen tegen wolfaanvallen. Bij Arfman kunnen we je niet alleen voorzien van de juiste omheining, maar ook adviseren over het aanvragen van subsidies.

labels:

Zie ook: