Max Havelaar, Fair Trade, UTZ; een beetje chocoladereep heeft een of meerdere keurmerken op zijn wikkel staan. Het keurmerk op je favoriete chocolade zegt iets over de manier waarop de grondstoffen verkregen zijn.

Het geeft bijvoorbeeld aan dat de cacaoteelt op een milieuvriendelijke manier heeft plaatsgevonden, of dat de ingrediënten biologisch geteeld zijn. Andere keurmerken zeggen iets over de samenwerking tussen de cacaoboeren en de producent, bijvoorbeeld dat de cacaoboeren een eerlijke prijs hebben gekregen voor hun oogst. Was de cacaoteelt vroeger een ver-van-mijn-bed-show, de laatste tijd willen we steeds meer weten over de herkomst van onze chocola.

De oogst wordt vaak voor extreem lage prijzen ingekocht door de grote, rijke chocoladefabrieken. Door deze oneerlijke handel gaat het op veel cacaoplantage niet goed. Kinderarbeid is geen uitzondering en volwassen arbeiders worden uitgebuit. Bovendien wordt er met het milieu nauwelijks rekening gehouden.

Inmiddels begrijpen de meeste mensen wel dat het anders moet. De vraag naar verantwoorde chocolade neemt dan ook in rap tempo toe. Keurmerken proberen verandering te brengen in de slechte arbeids- en milieuomstandigheden. De instanties achter de keurmerken zorgen er bijvoorbeeld voor dat de cacaoboeren beter betaald krijgen, als die zich tenminste aan bepaalde arbeids- en milieuregels houden.

Aan onze kant van de aarde spelen steeds meer chocoladeproducenten in op de vraag naar ‘eerlijke’ en duurzame chocola. Ze verbinden zich aan een keurmerk en mogen het logo alleen op de verpakking zetten als ze cacaobonen gebruiken van boeren die voldoen aan de keurmerkeisen. Er zijn een aantal internationale en nationale topkeurmerken. Daarnaast ontwikkelen steeds meer winkelketens en chocolademerken hun eigen keurmerk. Om het nog verwarrender te maken: naast keurmerken zijn er ook gewone merken en bedrijfslogo’s van instanties die zich bezighouden met eerlijke/duurzame cacao.

Belangrijke Keurmerken en Initiatieven

  • Fairtrade: een internationaal keurmerk dat in 1988 in Nederland begon als Max Havelaar. Fairtrade stelt eisen op het gebied van milieu (geen gevaarlijke bestrijdingsmiddelen, zo weinig mogelijk kunstmest en bestrijdingsmiddelen, degelijk water- en afvalbeheer). Daarnaast stimuleert Fairtrade langdurige handelsbetrekkingen tussen boeren en cacao-importeurs. Bovendien bieden ze cacaoboeren gegarandeerde prijzen en ontwikkelpremies. Veel chocoladerepen dragen inmiddels een Fairtrade-label.
  • UTZ Certified: een internationaal keurmerk dat een duurzame teelt en eerlijke handel nastreeft. De cacaoboeren die aan dit programma verbonden zijn, gebruiken bijvoorbeeld minder bestrijdingsmiddelen.
  • Rainforest Alliance: dit internationale keurmerk heeft vooral betrekking op natuurbehoud. De instantie garandeert de bescherming van bepaalde natuurgebieden. In die gebieden zijn er sinds 2005 geen bossen gekapt. Daarnaast probeert Rainforest Alliance de arbeidsomstandigheden te verbeteren.
  • Fair Trade Original: geen keurmerk, maar een stichting zonder winstoogmerk dat zich inzet voor eerlijke en transparante handel.
  • Samen maken we chocolade 100% slaafvrij: de echte chocoholics herkennen dit chocolade keurmerk direct.

Een keurmerklogo op de wikkel van je reep garandeert helaas niet altijd dat je te maken hebt met 100% duurzame of eerlijke chocola. Zo wordt de cacao-oogst van keurmerkboeren vaak in dezelfde hal gesorteerd als de oogst van ‘gewone’ boeren, waarbij de scheidslijn tussen de twee partijen heel erg dun is. Het mengen van gecertificeerde cacaobonen met niet-gecertificeerde cacaobonen (dus zonder keurmerk) is niet verboden, domweg omdat het gewoon niet mogelijk is om het te voorkomen. Dit proces wordt mass balance genoemd en is voor de grote chocoladefabrikanten - die hun cacao in bulk inkopen- niet te vermijden.

Volgens de keurmerken zelf, maar ook volgens veel andere partijen, helpen de fairtrade-initiatieven weldegelijk om de cacaowereld gezonder te maken. Miljoenen cacaoboeren zijn nog niet aangesloten bij een programma als Fair Trade of UTZ. Zo zou er in de praktijk weinig veranderen voor de cacaoboeren. En er zou teveel geld naar de keurmerkbedrijven gaan voor controles en promotie van hun label.

Bean to Bar Chocolade

Wil je als chocolademaker helemaal zeker zijn van de herkomst van de cacao? Dan moet je de cacaobonen rechtstreeks inkopen bij de boer en vervolgens het hele traject tot en met het verpakken van de chocolade zelf begeleiden. ‘Bean to bar’ wordt deze methode ook wel genoemd. Steeds meer ondernemers werken op deze maniere. Vanwege het intensieve bean to bar-procedé zijn dit geen grote merken, maar kleine chocolademakers die onbekendere, maar mooie, traceerbare chocolade maken.

Op veel bean to bar-chocolade ontbreekt trouwens ook een keurmerk op de verpakking. Dat betekent niet dat dit geen ‘eerlijke’ chocolade is. Integendeel zefs! De chocolademaker onderhandelt meestal rechtstreeks met de cacaoboer, buiten programma’s als Fairtrade om. ‘Direct trade’ noemen ze dat. Daarbij worden er doorgaans ook hogere bedragen betaald voor de cacao. Echte handgemaakte bean to bar-chocolade is (nog) niet bij de grote supermarkten verkrijgbaar. Het wordt verkocht in gespecialiseerde chocoladewinkels of via goede chocoladewebshops. Deze repen zijn wel een tikkie duurder dan die van de populaire chocolademerken, maar vaak proef je dat er ook aan af.

Natuurlijk haal ik het liefst eerlijke, slaafvrije, traceerbare en duurzame chocolade in huis. Kies dan zo vaak mogelijk voor chocoladerepen die voorzien zijn van een keurmerklogo, of ga voor bean to bar-chocolade van kleinere producenten. Fairtrade chocolade is geproduceerd volgens eerlijke handelsprincipes. Dit betekent dat cacaoboeren een eerlijke prijs krijgen voor hun oogst, waardoor ze een leefbaar inkomen verdienen. Daarnaast worden schadelijke pesticiden en ontbossing zoveel mogelijk vermeden, wat bijdraagt aan een duurzamer milieu.

Door te kiezen voor fairtrade chocolade steun je eerlijke handel en duurzame landbouw. Het is een kleine verandering in je koopgedrag, maar met een enorme impact op de levens van cacaoboeren en het milieu.

Waar Eerlijke Chocolade Kopen?

Voor eerlijke & duurzame chocolade moet je, in ieder geval momenteel, niet in de supermarkt zijn. De reden van dit onderscheid: de chocolades uit de supermarkt komen ongeveer allemaal van een paar dezelfde bedrijven. Bedrijven die met elkaar de wereldcacaomarkt in handen hebben. Met goedkope cacao uit Ivoorkust gemaakt. Daar waar het meeste misstanden zijn, en zelfs in 2017 nog kinderarbeid voorkomt.

Er zijn echt wel andere, eerlijke en goede chocolade. Van kleine bedrijven van hardwerkende en super ambitieuze mensen. Mensen met hart voor chocolade, mensen die de wereld willen veranderen, die willen laten zien dat het anders kan. Dan hebben we het oa over bean to bar chocolade, vanuit een filosofie waarbij directe handel (direct trade)en transparantie voorop staat.

Online in chocolade webwinkels, in de winkels van WAAR, Marqt en bij de Ekoplaza liggen bijvoorbeeld de chocoladerepen van het Amsterdamse Chocolatemakers, een merk dat het wel écht anders aanpakt. In de biowinkels vind je ook veel ‘raw’ chocolades en enkele andere merken.

Het Effect van Keurmerken

Keurmerken bestaan al sinds de jaren ‘80. En toch verdienen boeren nog altijd te weinig. Je kan je afvragen of het dan wel helpt. Daar is veel onderzoek naar gedaan. Het simpele antwoord lijkt: keurmerken lossen de problemen in de industrie niet op, maar iets doen is beter dan niets doen. Omdat veel keurmerken alleen op coöperatie niveau werken, dwingen ze boeren tot een betere samenwerking. Dat resulteert in vooruitgang op het gebied van kennis, opbrengst en inkomen.

Het Fairtrade-label is een internationaal keurmerk. Een minimumprijs betaalt, waarmee de boer de kosten van de productie zou moeten kunnen betalen. Een premie heeft betaald aan de coöperatie waar de boer lid van is. De boeren in de coöperatie beslissen samen hoe ze dat geld besteden, zoals het aanschaffen van machines of het bouwen van een school.

Kies voor chocola of cacao met een topkeurmerk. Je kunt chocola het beste bij kamertemperatuur en op een droge en donkere plaats bewaren. Cacao met een keurmerk is geproduceerd met aandacht voor mens en milieu. Bij chocola kun je letten op de volgende topkeurmerken: Fairtrade en Rainforest Alliance. Het ene keurmerk legt meer de nadruk op mens en werk, het andere op milieu.

Maar: “Dat is het absolute minimum. Liever zou Fairtrade zien dat chocoladefabrikanten cacaoboeren de ‘leefbaar-inkomen-referentieprijs’ betalen. Het keurmerk Fairtrade is al een tijd bezig om cacaoboeren een prijs te garanderen die daar wel voor zorgt. Die komt neer op 3 dollar per kilo. Dat bedrag is gebaseerd op de living income benchmark, een graadmeter van wat een boerenfamilie in een bepaalde regio moet verdienen om in de basisbehoeften te kunnen voorzien. Slechts een handjevol merken, waaronder Tony’s Chocolonely, betaalt nu al die referentieprijs. De rest van de merken met Fairtrade-logo betaalt te weinig om een leefbaar inkomen te kunnen verdienen.

labels:

Zie ook: