Natuurlijk, de tomaat! Na het lezen van deze informatie zult u concluderen: "Laat ik stoppen met lezen over tomaten, ik kan er beter een paar gaan eten!" Van tomaten is bewezen dat ze erg gezond zijn.
De Gezondheidsvoordelen van Tomaten
Tomaten zijn verzadigd met vitamine C, zink, calcium en ijzer, maar belangrijker nog is dat tomaten zeer rijk zijn aan lycopeen. Deze stof heeft bewezen te werken tegen kanker.
Lycopeen: Een Krachtige Antioxidant
Tomaten zijn rijk aan lycopeen. Dit is een natuurlijk pigment waaraan tomaten hun rode kleur danken. Het wordt vooral tijdens het rijpingsproces in tomaten gevormd. Hoe roder de tomaten, hoe meer lycopeen ze bevatten. Tomaten die geler zijn bevatten minder lycopeen. Lycopeen behoort tot de groep van de carotenoïden en staat bekend als een krachtig antioxidant. Als gevolg van allerlei omzettingsprocessen komen in het lichaam vrije radicalen vrij. Vrije radicalen kunnen schade aanbrengen aan een cel en spelen een belangrijke rol in het verouderingsproces.
Tomaten tegen Huidveroudering
Onderzoek toont aan dat tomatenpuree werkt tegen rimpels en huidveroudering. Dat is nog eens een goedkoop alternatief voor dure antirimpelcrèmes! Let wel, het werkt pas effectief als je 10 eetlepels tomatenpuree per dag eet aangelengd met 10 gram olijfolie. De toevoeging van een beetje vet zorgt voor een nog betere opnamecapaciteit. Lycopeen is immers een vetoplosbaar antioxidant. Bij de proefpersonen uit het onderzoek was de aanmaak van de procollageenlaag in de huid sterk toegenomen. Procollageen is een eiwit dat de huidstructuur helpt verbeteren. Bovendien was de huid 30% beter bestand tegen het schadelijk effect van UV-stralen.
Koken of Rauw?
Bij de meeste groentes gaat koken meestal gepaard met enig verlies aan voedingsstoffen. Maar bij tomaten blijkt de beschikbaarheid van lycopeen uit een licht gestoofde tomaat groter dan uit een rauwe tomaat. Onder invloed van de verhitting worden de celwanden in de tomaat afgebroken waardoor meer lycopeen vrijkomt. Daarnaast wordt lycopeen onder invloed van hitte ook omgezet in een meer biologisch beschikbare vorm.
De toevoeging van een beetje vet, bij voorkeur olijfolie, aan de tomatenbereiding zorgt voor een nog betere opname via de darmwand. Lycopeen is immers een vet oplosbaar antioxidant.
Tomaten in Ketchup en Pizza
Als tomaten zo gezond zijn dan is ketchup dit ook…toch? Deels is dit waar. In ketchup zijn gekookte tomaten verwerkt. In ketchup zit dan ook veel lycopeen en dit is gezond. Maar in ketchup zit ook veel suiker, bijna 45 klontjes en dat is niet goed voor je. Dus laten we het zo stellen, ketchup is een gezond alternatief voor mayonaise. Maar let op de hoeveelheid suiker die in ketchup zit. Voor de saus op de pizza geldt hetzelfde. De tomaten in de saus zijn verwerkt en gekookt en daardoor bevatten ze meer lycopeen. Maar daarnaast bevat de saus ook suiker, zout en vetten en dat is minder gezond. Het zijn vooral die toevoegingen die de pizza minder gezond maken, zoals salami, kaas en de korst.
Bescherming tegen Kanker en Hart- en Vaatziekten
Van lycopeen (zoals hierboven vermeld) is aangetoond dat het bescherming biedt tegen kanker. De bewijzen zijn het sterkst bij prostaatkanker. Naast de beschermende werking van lycopeen is ook een therapeutische werking vastgesteld. Mannen met prostaatkanker kregen drie weken voordat de prostaatklier geheel of gedeeltelijk zou worden verwijderd tomatenlycopeen toegediend. Na analyse van het klierweefsel bleek dat de lycopeengebruikers kleinere tumoren hadden.
Het PSA (prostate specific antigen) in het lichaam bepaalt de kans op uitzaaiingen; een hoog gehalte verhoogt de kans. Uit een studie onder 725 mannen van middelbare leeftijd bleek dat de mensen met een laag gehalte lycopeen 330 % meer risico liepen op een hartaanval of beroerte dan mensen met een hoger lycopeengehalte in hun bloed. In een andere studie werd de dikte van de kransslagader van 520 gezonde mensen gemeten. Mannen met een laag lycopeengehalte in het bloed hadden gemiddeld een 18% dikkere kransslagader dan mannen met een hoger dan gemiddeld lycopeengehalte. Een dikkere kransslagader wijst op atherosclerose (aderverkalking). Lycopeen lijkt dus bescherming te bieden tegen hart- en vaatziekten.
Overige Voordelen
- Huidverjonging: Tomaten stimuleren de aanmaak van Procollageen. Dit is een eiwit dat de huidstructuur helpt te verbeteren en daarmee zorgt voor huidverjonging.
- Bescherming tegen UV-straling: Bovendien is van carotenoïden, waartoe lycopeen behoort, bekend dat ze een mate van bescherming bieden tegen de schadelijke effecten van UV straling van de zon. In onderzoeken van 12 weken kregen groepen personen drie doseringen lycopeen toegediend. De huid bleek tot 33 % beter beschermd tegen de zon bij de hoogste dosering.
- Bloeddrukverlagend: Een tomatenextract met o.a. lycopeen als werkzame bestanddeel, blijkt een gunstig effect te hebben op de bloeddruk. 40 personen met een matig verhoogde bloeddruk kregen eerst, gedurende 4 weken, een placebocapsule, daarna 8 weken het tomatenextract en daarna weer 4 weken de placebocapsules. De bovendruk daalde tijdens de inname van de lycopeen van gemiddeld 145mm naar 134mm kwikdruk en de onderdruk van 88mm naar 83mm kwikdruk. Na de tweede placeboperiode steeg de bovendruk weer naar de aanvangswaarde en de onderdruk naar 85mm.
- Verbeterde Spermakwaliteit: Alledaagse ongemakken als hoofdpijn, vermoeidheid en slapeloosheid hebben veelal als oorzaak de zuurheid van het lichaam. Omdat lycopeen in relatief hoge concentraties aanwezig is in de testikels en in spermavloeistof en lagere gehaltes zijn waargenomen bij onvruchtbare mannen werd het volgende onderzoek uitgevoerd. Dertig onvruchtbare mannen, in de leeftijd van 23 tot 45 jaar, kregen lycopeen toegediend. Na drie maanden was het spermagehalte in 66% van de gevallen aanmerkelijk gestegen en bij 53% was de beweeglijkheid van de spermatozoïden met een kwart verbeterd.
Tomatenteelt: Alternatieve Substraten
Steenwol is een vrijwel ideaal substraat voor vruchtgroenten. Maar door de gestegen energieprijzen groeien de kosten van aanschaf en recycling voor de teler. Bovendien klinkt er kritiek op het milieuprofiel. Reden om te kijken naar de teeltprestaties van alternatieve substraten.
De onderzoeken bij Proefcentrum Hoogstraten worden opgezet in nauwe samenspraak met de telers. “Zij zien dat de kosten van steenwol ieder jaar toenemen. Dat geldt ook voor de afvoer- en verwerkingskosten. In de eerste plaats moeten alternatieve substraten teelttechnisch goed presteren. Dat is het huidige aandachtspunt in het onderzoek. Het milieuprofiel van de verschillende grondstoffen is nog niet doorgerekend.
Uit energie-overwegingen werd de tomatenproef pas in maart geplant. Deze liep tot midden oktober. Het gewas (ras Marinice) op steenwol (Grodan GT Master) werd vergeleken met een kokossubstraat (Biogrow van Bart De Smet) en een houtsubstraat van Cultilene. Elk substraat lag in een ander kraanvak, zodat de watergift afgestemd kon worden op het verloop in watergehalte. Het vochtgehalte werd gevolgd met de GroSens sensor. “Dat was niet helemaal ideaal want die sensor is ontworpen voor steenwol, maar we konden wel een goede indicatie krijgen van stijging en daling van het vochtgehalte”, vertelt de onderzoekster.
Om goed generatief te kunnen sturen, is het noodzakelijk dat de mat ’s nachts een beetje uitdroogt. Dit heet interen. “We weten dat organische substraten wat lastiger interen. De watergift en drain bij kokos waren vergelijkbaar met die op steenwol. Houtsubstraat vergde een hogere watergift en gaf wat meer drain, vooral in het begin van de teelt. Vanaf begin juni was een avondbeurt nodig bij houtsubstraat om te vermijden dat het vochtgehalte te sterk daalde.
Resultaten van het Onderzoek
“We zagen geen enkel verschil in productie, aantal vruchten en vruchtgewicht tussen de verschillende substraten. Ook de brixwaarde was gelijk. Op kokos waren de vruchten op dag drie na de oogst iets harder dan de andere, maar op dag tien was er geen verschil meer”, vertelt Van Heghe. “Opvallend was wel dat de productie op houtsubstraat vroeger op gang kwam. In de eerste twee productieweken oogstten we 30 vruchten per vierkante meter, tegen 22 bij steenwol. Bij de zetting waren er geen verschillen. Op het oog waren de gewassen niet verschillend. Het gewas bleef op kokos ietsje korter, namelijk dertig centimeter.
Alternatieve Substraten voor Paprika
Bij paprika vergeleken de onderzoekers drie alternatieve substraten met steenwol, namelijk houtvezel + kokosgruis, houtvezel + veenmos (beiden van Klasmann-Deilmann) en perliet van Willems Perlite. Er werd geplant op 11 januari en de proef liep door tot eind oktober. “We bepaalden de watergift met hulp van sensoren. Op steenwol waren grotere en minder frequente beurten nodig dan op de alternatieve substraten. Als je de watergift gelijk houdt, teert perliet het meeste in en de houtvezelsoorten het minst. Daarom pasten we later de watergift aan de behoeften aan.
Ook bij paprika verschilden de organische substraten qua productie, vroegheid en aantal vruchten niet met steenwol. Perliet gaf een wat hoger vruchtgewicht. In zijn algemeenheid was de kwaliteit gelijk. Op perliet leek er half juli een wat hogere gevoeligheid voor binnenrot, terwijl dat bij de organische substraten in oktober zo leek te zijn.
Milieuaspecten
Zoals gezegd zijn de milieuaspecten van de verschillende opties niet doorgerekend. In zijn algemeenheid kan Van Heghe er wel wat over te zeggen: “Productie, afvoer en verwerking van steenwol kosten veel energie. De matten zijn voor 99 procent te recyclen tot bakstenen. Perliet kan bijna oneindig hergebruikt worden, maar vergt nogal wat energie voor de productie en het vervoer en dat geldt eveneens voor het stomen. Organische substraten kun je eenvoudig composteren of hergebruiken. Daar staat tegenover dat ze milieu-nadelen kunnen hebben. Dat geldt in de eerste plaats voor veen.
Nieuwe Proeven
Momenteel staan er weer nieuwe proeven in de kassen in Meerle. Bij tomaat testen de onderzoekers een mix van schors, compost en kokos van Agaris in teeltbakken, en een substraat van Lensli op basis van rijstkaf, schors, houtvezel en kokos. “Er komen steeds nieuwe alternatieven bij en wij testen die, zodat de telers een beeld van de mogelijkheden krijgen. Zo is een serie van steeds nieuwe proeven ontstaan. In 2022 vond een breed onderzoek plaats binnen het Zero Waste project met tomaat, paprika en komkommer. Toen was de conclusie dat op organische substraten goed te telen valt, mits je de watergift afstemt. Ze hebben allemaal wel hun specifieke vegetatieve en generatieve eigenschappen, maar er valt goed mee te werken.
Tomatenrassen en Bewaring
Lang te bewaren tomatenrassen
Naast al die mogelijkheden van drogen en konfijten, inmaken en wecken is er nog iets: er zijn ook tomaten(rassen) die je heel lang kunt bewaren. Rassen als Longkeeper (ook wel te vinden als Long Keeper), Garden Peach en Black Keeper zijn inderdaad wel een paar weken tot zelfs wel 2 maanden te bewaren. En ik teelde de gele en de rode Mount Vesuvius (Pomodorini del Piennolo del Vesuvio) en bewaarde die (in september geoogst) zelfs tot in januari van het nieuwe jaar. Dat bewaren ging best aardig, al moest ik zo af en toe wel een tomaatje weggooien.
Er zijn nog 2 tomaten die ik voor de bewaring moet noemen: Khutoskoy Zasolochny en Granny Smith; allebei tomaten die heel hard blijven en mede daardoor lang bewaren (tot zelfs in het nieuwe jaar). Ik las ergens dat je ze het best aan de tros bewaart. Ik dacht zelf aan het per stuk met kroontje bewaren in de vakjes van eierdoosjes want daar passen ze qua formaat precies in, liggend op een zacht kartonnen bedje. Ze kunnen elkaar dan ook niet aansteken als er toch één gaat schimmelen/rotten.
Bewaarmethoden
- Bewaar tomaten bij voorkeur ondersteboven om te voorkomen dat vocht naar de onderkant zakt.
- Zorg voor een droge, donkere en koele maar vorstvrije plaats (met zo min mogelijk temperatuurschommelingen, dus ook zeker niet in een kamer met zonlicht).
Over de smaak: nou, eigenlijk is er niks mis mee. Ze is zeker geen Vojlulsko Heart, Rebel Yell of Aunt Ginny’s Purple, om maar wat smaakbommen te noemen. Maar ik proef een fruitige tomatensmaak met een overwegend fris zuurtje maar gelukkig toch ook zeker genoeg zoet. Het vruchtvlees is stevig maar niet hard, en er is zelfs ook wat sap. Mocht je ook eens een tomaat willen telen die je heel lang kunt bewaren, dan zijn, naast de al eerder genoemde, dit nog rassen die je kunt proberen.
labels:
