Even een potje zout kopen is makkelijker gezegd dan gedaan, de keuze in de supermarkt is namelijk enorm. Maar zijn er eigenlijk grote verschillen als je bijvoorbeeld kijkt naar de smaak en het effect op je gezondheid? Het zout dat we gebruiken bij de voedselbereiding kun je grofweg in drie soorten indelen. Marianne Geleijnse is hoogleraar Voeding en hart- en vaatziekten aan de Wageningen University & Research en weet alles over zout.

Soorten Zout

Het zout dat we kennen en eten bestaat uit natrium en chloride, natriumchloride (NaCl). Aangezien natrium niet veel voor komt in voeding, is zout een belangrijke bron om voldoende binnen te krijgen.

Het zout dat we gebruiken bij de voedselbereiding kun je volgens haar grofweg in drie soorten indelen:

  • Zout met toegevoegd jodium. Dit is zout dat grotendeels bestaat uit natriumchloride, waar ook jodium aan toe is gevoegd. Dit is meestal je doorsnee tafelzout of keukenzout. Dus deze twee zit overigens qua samenstelling geen verschil.
  • Zout zonder toegevoegd jodium. Dit bestaat ook grotendeels uit natriumchloride, maar hier is geen jodium aan toegevoegd. Zeezout, Keltisch zeezout (fleur de sel), Himalayazout en Koosjerzout vallen hieronder. Deze soorten onderscheiden zich onderling met name door waar het zout gewonnen wordt. Zo ontstaat normaal zeezout door zeewater te laten verdampen, komt Keltisch zeezout uit zoutmoerassen in Frankrijk en wordt Himalayazout gewonnen in een van de grootste zoutmijnen ter wereld, in Pakistan.
  • Kaliumhoudende zouten. Dit is zout waarbij een deel van het natriumchloride is vervangen door kaliumchloride. Dit wordt ook wel lightzout genoemd.

Tafelzout

Tafelzout ook wel keukenzout genoemd is het meest gebruikte type onder de verschillende soorten zout. Tafelzout is zwaar bewerkt en vrijwel alle sporen van mineralen zijn uit het zout verwijderd. Het bestaat voor 97% uit natriumchloride met toevoegingen om te voorkomen dat zout gaat klonteren.

Aan tafelzout wordt jodium toegevoegd. Dit wordt gedaan omdat er in veel delen van de wereld problemen waren met de gezondheid door een jodiumtekort. Bij een jodiumtekort werkt de schilklier niet meer goed met alle gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid van dien.

Zeezout

Zeezout is een grove zoutsoort en wordt gewonnen door zeewater te dampen. Het heeft en krachtigere smaak dan zeezout. Hoe donker het zeezout, hoe gezonder het is. Zeezout wordt gewonnen door zeewater te laten verdampen en lijkt chemisch gezien erg op tafelzout. Het bestaat hoofdzakelijk uit natriumchloride.

Afhankelijk van het gebied waar zeetzout wordt gewonnen kan het sporen kalium, ijzer en zink bevatten. Vanwege de vervuiling van de zee kan zeezout ook minimale sporen zware metalen zoals lood bevatten.

Himalayazout

Himalayazout komt uit de zoutmijnen van Pakistan en is roze van kleur. Nadat Himalayaozout is gewonnen ondergaat het verder geen bewerkingen meer. Hierdoor is het een van de puurste zoutsoorten ter wereld. Himalaya zout bevat sporen van ijzeroxide wat het de roze kleur geeft. Daarnaast bevat het andere mineralen, deze zijn kalium, calcium, magnesium en ijzer.

Keltisch Zeezout

De duurste zoutsoort onder de soorten zout is de Fleur de sel, oftewel zoutbloem. Fleur de sel wordt ook wel verkocht onder de naam Keltisch zout. De oorspong van deze zoutsoort ligt in Frankrijk. Dat deze zout duur is komt door hoe het zout geoogst wordt. Dit kan alleen bij de juiste temperatuur van het water en weersomstandigheden.

Waarom wordt er jodium toegevoegd aan zout?

Voordat we ingaan op de vraag of een bepaalde zoutsoort gezonder is dan de ander en wat het verschil is qua smaak, leggen we eerst even uit waarom er een verschil is tussen zout met en zonder jodium. Jodium wordt namelijk aan producten toegevoegd omdat je lichaam hier uit zichzelf weinig van binnenkrijgt. 'Jodium is een spoorelement dat belangrijk is voor de productie van schildklierhormonen. Deze hormonen zijn nodig voor een goede groei, de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de stofwisseling', zegt het Voedingscentrum.

Toch hoef je je niet echt zorgen te maken om een jodiumtekort, de meeste Nederlanders krijgen hier voldoende van binnen. 'Alleen eters van brood zonder gejodeerd zout (zoals biologisch of zelfgebakken brood) en zwangere vrouwen lopen mogelijk risico om te weinig jodium binnen te krijgen', stelt het RIVM.

Is er een zoutsoort gezonder?

Eigenlijk zou je alleen het verschil tussen kaliumhoudende zouten en andere zouten moeten onthouden. 'Natrium verhoogt de bloeddruk, terwijl kalium de bloeddruk juist verlaagt. Hoe minder natriumchloride erin zit, hoe beter', stelt Geleijnse. Van alle zoutsoorten op basis van natriumchloride, met of zonder jodium, is er geen één echt gezonder dan de ander. Dus ook niet Himalayazout, Keltisch zeezout of Koosjerzout. 'Deze bestaan voor het overgrote deel uit natriumchloride en zijn niet gezonder dan gewoon keukenzout', zegt Geleijnse.

Er zitten wel iets meer mineralen in, maar vanwege de kleine hoeveelheden zal dit geen relevant gezondheidsvoordeel teweegbrengen. Overigens is kaliumhoudend zout niet voor iedereen een betere keuze. 'Deze zoutmengels zijn niet geschikt voor mensen met slechte nieren en mensen die bepaalde plaspillen of onstekingsremmers gebruiken', zegt het Voedingscentrum. Lees je medicijnbijsluiter en overleg met je arts als je kaliumhoudend zout wil eten.

Hoe zit het met de smaak?

Wat betreft de smaak kun je eigenlijk vooral hetzelfde onderscheid aanhouden tussen zout met kalium en zout op basis van natrium. 'Kalium heeft een andere smaak dan natrium, het is wat vlakker en bitterder', zegt Geleijnse. Tussen natriumzout met of zonder jodium is er qua smaak eigenlijk weinig verschil, aldus Geleijnse. Dus ook om die reden hoef je niet te kiezen voor Himalayazout of Keltisch zeezout; deze soorten lijken vooral gebruik te maken van goede marketing dan dat er daadwerkelijk een groot verschil is. Behalve natuurlijk de aparte, roze kleur van Himalayazout.

Als je het zout in z'n puurste vorm zou proeven, merk je volgens hem daadwerkelijk verschil. "Maar omdat er mineraalsoorten aan toegevoegd zijn, proef je het verschil minder."

Volgens Leonard Hofstra, hoogleraar cardiologie bij Amsterdam UMC, maakt het voor de smaak niet uit welk soort je eet. "Als je een blinde smaakproef doet, zou je er niet uitvissen of je keukenzout of zeezout eet. Himalayazout is gewoon keukenzout met extra mineralen", zegt hij tegen EditieNL.

De populariteit van zeezout

Wel merkt hij de afgelopen tijd een opmars in de populariteit van grove zeezout. "Het is nu hip om dat te kopen. Maar het is een marketingstunt. Met een molen kun je grof zout op je eten strooien en daarmee kun je het culinair laten ogen. Je geeft meer beleving aan je eten. Daar spelen ondernemers op in."

Het gevaar van grof zeezout is volgens Hofstra dat je er - voor dezelfde smaaksensatie - meer van strooit. "Omdat het grote brokken zijn, krijg je meer zout binnen. In tien grove brokken zit veel meer zout dan in duizend kleine zoutkorreltjes."

Verschillen in natriumgehalte

Verschillende soorten zouten hebben echter een verschillende hoeveelheid natrium. Door zout te gebruiken welke minder natrium bevat krijg je minder natrium binnen. De verschillen in hoeveelheid natrium tussen de verschillende zoutsoorten zijn niet erg groot. Maar alle beetjes helpen natuurlijk.

Hieronder de hoeveelheid natrium van verschillende zoutsoorten:

Zoutsoort Natriumgehalte
Tafelzout 39,1%
Zeezout 38,3%
Himalayazout 36,8%
Keltisch zout 33,8%

Let op etiketten

Over het algemeen is het verstandig om zo min mogelijk zout toe te voegen aan het eten. 'Bij het kopen van voedsel in de supermarkt is het lezen van etiketten belangrijk omdat er veel verschil in zoutgehalte zit tussen bewerkte producten van verschillende merken', zegt Geleijnse.

Is zout ongezond?

Welk zoutsoort je eet maakt volgens de hoogleraar voor de gezondheid niet uit. "Iedere zoutsoort zorgt voor een verhoogde bloeddruk. Dat is een van de grootste killers in de wereld. Het kan je bloedvaten beschadigen en vergroot het risico op hartfalen, Alzheimer, nierschade en beroertes. Een hoge bloeddruk leidt jaarlijks tot 7,5 miljoen doden per jaar."

Te veel zout eten verhoogt onder andere de kans op een hoge bloeddruk. Dat is niet goed voor je gezondheid. Dit geldt voor alle soorten zout, dus ook voor zeezout, Himalayazout en Keltisch zout. De ene soort zout is niet gezonder dan de andere. De nadelige effecten op de gezondheid worden vooral veroorzaakt door het natrium dat in zout zit.

Veel uit eten gaan en eten laten bezorgen verhoogt de kans op een te hoge zoutinname. "Daardoor weten we niet goed hoeveel zout er in ons eten zit. Als je zelf kookt heb je wel die controle."

labels:

Zie ook: