De Mespilus germanica, in de volksmond bekend als de ‘mispel’, is een bijzondere vrucht met een rijke geschiedenis en unieke eigenschappen. De term ‘germanica’ is enigszins misleidend, aangezien de oorsprong van deze kleine boom in Iran (Perzië) ligt. Hoewel de boom in mei bloeit, zijn de vruchten pas eind oktober of begin november rijp.

De Mispel: Een Vergeten Vrucht met Potentie

De mispel (of ‘wilde mispel’) is een plant uit de rozenfamilie die ook wel tot het ‘vergeten fruit’ wordt gerekend. De vrucht is veel minder algemeen dan vroeger, maar wint momenteel weer iets aan populariteit. Het is namelijk een mooie plant met mooi hout en een interessante bloem die ook door bijen graag wordt bezocht.

Geschiedenis en Herkomst

Drieduizend jaar geleden werd de mispel al in de omgeving van de Kaspische Zee (Noord-Iran) aangeplant en kwam 700 v.Chr. naar Griekenland en 200 v.Chr. naar Rome. De mispel is door de Romeinen verder verspreid. De mispel werd in de Middeleeuwen vooral in Frankrijk en Duitsland aangeplant en in Nederland in kloostertuinen.

De Mispel kwam in Duitsland verwilderd veel voor in de bossen, waardoor men dacht dat de boom daar autochtoon was, hetgeen in de naam germanica nu nog tot uitdrukking komt. De meeste mispels zijn in ons land te vinden in Twente, de Achterhoek en Zuid-Limburg. Linnaeus heeft de mispel zijn Latijnse naam gegeven, maar het oorspronkelijke thuisfront van de boom is de Kaspische zee.

Lange tijd was deze exclusieve vruchtboom overal te vinden in klooster en kasteeltuinen en bij boerderijen. De mispels werden naast hun bijzondere smaak ook geteelt om hun goede werking voor de spijsvertering.

Eigenschappen van de Mispelboom

Een mispel groeit doorgaans uit tot een grote struik of kleine boom van maximaal 6 meter hoogte. Meestal is de groeiwijze eerder breed dan hoog. Een mispelboom heeft dikviltig blad die in de herfst verkleurd naar geeloranje tot goudbruin.

De takken van een mispel zijn grillig en sierlijk van groei en een mispel heeft ook een goede sierwaarde als de bladeren in de winter eraf zijn. Ze zijn ook zeer goed winterhard.

In mei/juni bloeit de mispel met grote witte bloesem. De mispel bloeit in West-Europa in mei en juni maar 1 week lang met circa 4 cm grote, crèmewitte bloemen. Deze bloeien allemaal met witte bloempjes met soms een roze gloed. Deze lijken het meeste op kleine, wilde roosjes.

De boom bloeit in mei, maar de vruchten zijn pas eind oktober of begin november rijp. Er worden droge kleine harde goudbruine vruchten gevormd, die in oktober rijp, maar dan nog ongenietbaar, melig en wrang, zijn.

Een mispelboom bloeit in de eerste week van mei met grote witte bloemen. Het is een langzaam groeiende boom die uiteindelijk vaak breder wordt dan de hoogte. Zeker op oudere leeftijd ontwikkeld het een prachtig grillige kroonvorm wat ook in de winter een prachtig gezicht is. Ook voor de kleinere tuin is een mispelboom een goede keus omdat de boom meestal niet groter wordt dan 3 tot 4 meter.

De Unieke Rijping van Mispels

Als mispels in het najaar rijp zijn en van de boom beginnen te vallen, zijn de vruchten echter niet te eten. Ze zijn keihard, zuur en rins. De meeste vallen trouwens niet van de boom, maar blijven gewoon hangen. En dan voltrekt zich een wonder van de natuur.

Door een fermentatieproces worden de mispels na verloop van tijd zacht, boterzacht zelfs. De kleur verandert naar donkerbruin, en de vruchten worden rimpelig. Dan pas zijn de mispels eetbaar, maar in weerwil van het gezegde zijn ze niet rot. Wacht je echter nog langer, dan gaan ze wel rotten en schimmelen.

Onrijpe vruchten bevatten met 2,6% veel tannine en zijn daardoor oneetbaar. Ze zijn dan hard en zuur. Om deze reden kunnen ze pas vanaf november worden gegeten.

Na de eerste nachtvorsten worden ze zacht en bruin, en dan kunnen ze na een poosje wel gegeten worden. Aanbevolen wordt ze in oktober of november na een nachtvorst te plukken en ze met de bovenkant naar onderen twee tot drie weken te bewaren op een koele plaats.

Als ik harde mispels pluk en ik wil ze snel verwerken, stop ik ze een halve dag in de vriezer. Daarna laat ik ze ontdooien en dan fermenteren ze sneller. Je kunt ze ook gewoon wegleggen op een plank nadat je ze geplukt hebt. Let goed op dat je ze niet te lang laat ‘rotten’! Als ze gaan fermenteren en dus zachter worden, moet je ze binnen drie dagen eten.

Smaak en Textuur

Het rijpe vruchtvlees is bruin van kleur een heeft en goede smaak. Het gezegde: "Zo rot als een mispel" slaat dus in feite op een lekkernij. De vrucht wordt 'beurs' waarbij de kleur via een fermentatieproces, het bletten, verandert van groen/wit naar donker bruin en de smaak zoet weeïg proeft. Voor sommigen is de mispel een lekkernij.

Vóór het fermentatieproces zijn ze keihard en trekt je mond samen van smaak. Na de fermentatie zijn de vruchten zachtzoet, met een typische, beetje weeïge smaak die aan rozen doet denken.

De smaak van deze exclusieve vrucht wordt omschreven als een combinatie van een appel en een peer met tonen van abrikoos. Een appeltje voor de dorst wordt zo nu en dan geplukt. Maar die mispels, ze hangen keihard aan de takken. Een beetje een rare vrucht.

Je eet een perfect rijpe mispel door hem open te breken en als het ware leeg te zuigen. Maar om heel eerlijk te zijn: als vruchten om zo te eten zijn ze niet heel erg lekker. Je kan er beter mee koken.

Gezondheidsvoordelen van Mispels

De mispel bevat kleine beetjes van de meeste vitamines en mineralen. Er zijn aanwijzingen dat mispels ontstekingen kunnen remmen en de insulinehuishouding kunnen verbeteren. De vruchten zitten boordevol vitamine C, wat bijdraagt aan de stevigheid van bindweefsels zoals huid en bloedvaten.

Een mispel is rijk aan vitamine C, voedingsvezels, anti-oxidanten en mineralen. Verder zou het bloedingen stelpen, helpen bij nierstenen en verschillende soorten pijnen. En alsof dit nog niet genoeg is, mispels bevatten pectine wat lood en kwik uit je lichaam haalt. In mispelvruchten zit veel vitamine C. Zij zijn geschikt voor het maken van gelei door hun hoge gehalte aan pectine.

Culinair Gebruik van Mispels

Je kunt mispel rauw eten, maar ook koken of verwerken tot een compote. Een compote van mispels wordt ook wel ‘mispelmoes’ genoemd. Verder kun je mispels ook gebruiken om jam, chutney, siroop of een likeur te maken. Wil graag vegetarisch eten, maar vindt bacon te onmisbaar in haar leven. Snijdt groentes stiekem het liefst met een aardappelschilmesje (lekker bot, lekker veilig). Eet elke dag mayonaise (alleen Zaanse!) en elke dag chips en combineert die twee ook graag.

Deze kun je gebruiken voor in de pap, op een boterham, bij een stuk kaas of verwerken in een appelmoes of appeltaart. Vanouds worden de vruchten aan de boom gelaten tot na de eerste nachtvorst maar tegenwoordig worden ze vaak eerder geplukt en enkele dagen in de diepvries gelegd.

Doordat mispels rijk zijn aan pectine, zijn ze ideaal om gelei van te maken. Stel nou dat je een mispelboom hebt gevonden en een paar kilo tot je beschikking hebt, dan kan je de gelei heel rustig verder in laten koken tot stroopdikte. Mispelstroop doet aan appelstroop denken, maar is kruidiger van smaak.

Heerlijk bij een kaasplankje, of smeer wat mispelstroop op een boterham met belegen kaas. Ook lekker is het om mispels met azijn en specerijen in te koken tot een chutney.

Om langer van je mispels te kunnen genieten kun je ze dus het beste verwerken in een compote, gelei of jam. Heerlijk voor op de boterham of bij de magere yoghurt.

Mispels bewaren en bereiden

Je kunt de mispel vrucht twee tot drie weken op een koele plaats bewaren. Ook kun je ze eerst enkele dagen in de vriezer leggen. Te zachte vruchten zijn alleen geschikt voor compote en jam.

Je kunt de vrucht van de mispel rauw eten, dit is een echte delicatesse en een vitaminebommetje. Helaas gaan mispels snel rotten en dan zijn ze niet meer te eten.

Mispel schoonmaken

Eerst even wassen voor gebruik. Bijt of prik een gaatje in de mispel (bij het kontje) en zuig vervolgens het vruchtvlees eruit.

Teelt en Verzorging

De mispel staat graag op een voedzame grond die kalkhoudend mag zijn. Ook houden ze van een niet te droge standplaats, dat zal voortijdige vruchtval geven. Een mispel is een rustige groeier en hoeft eigenlijk niet gesnoeid te worden.

Een mispel plant u het best in een voedselrijke vochtige grond. Een mispelboom hoeft bijna niet gesnoeid worden.

De mispel prefereert een voedingrijke, lemige, kalkhoudende grond in zon of halfschaduw en verdraagt zomerse hitte vrij goed. Snoei de mispel zo min mogelijk. Daar waar je snoeit, ontstaan verticale zijtakken en bevorder je de struikvorm.

Voor de rest vraagt de mispel, naast een regelmatige watergift in een droge periode, vrij weinig wat verzorging betreft.

Rassen van de Mispel

Er zijn vele variëteiten van de mispel op het Europese continent te vinden, waarbij de Nederlandse bekend staat om z’n grote vruchten. Deze heeft doorgaans een stuk of vijf grote oneetbare pitten.

Naast deze verwilderde mispels, die wat kleinere vruchten dragen dan de cultivars, zijn er verschillende rassen volop verkrijgbaar. Er zijn een aantal goede cultivars geselecteerd die extra grote vruchten leveren. De meest voorkomende soorten zijn de 'Bredase Reus' en de 'Westerveld'.

Ik heb voor het ras “Bredase Reus” gekozen vanwege zijn mooie dikke vruchten. De struiken groeien op alle grondsoorten en hebben weinig snoei nodig.

Waar Koop Je Mispels?

Mispels zijn niet in de supermarkten verkrijgbaar, maar kunnen wel in je eigen tuin groeien! De laatste jaren zie je ze wel eens op boerenmarkten, maar erg eenvoudig is het niet om eraan te komen. De beste manier is iemand kennen met een mispelboom, of weten waar ze groeien; wie het weet ziet ze regelmatig staan in de natuur.

Het is ook een zeer geschikte boom voor niet al te grote tuinen: mispelbomen worden niet groot. Daarbij bloeien ze prachtig in het voorjaar - het is tenslotte familie van de roos. Nu wordt de gecultiveerde mispel als perkstruik aangeplant. Er zijn voldoende adressen op het internet te vinden en bijna alle tuincentra hebben nu wel mispels op voorraad.

labels:

Zie ook: