Iedereen heeft wel een pakje rijst in hun voorraadkast. Van welke soort dan ook. Maar die past niet zomaar bij elk gerecht. Ieder type rijstkorrel heeft namelijk een eigen smaak, textuur en unieke voedingswaarden die samen zorgen voor een lekkere, gezonde en gevarieerde maaltijd op je bord. Maar welke verschillende soorten rijst heb je dan allemaal? En waar kun je die het best voor gebruiken? Maar eerst even iets algemeens.

Rijst is een van oorsprong Oosterse graansoort die inmiddels over de hele wereld verbouwd en gegeten wordt. Een rijstkorrel bestaat altijd uit het kaf (een niet-eetbaar schilletje die altijd verwijderd wordt), een vliesje (ook wel de zemel genoemd) en de kiem. Ongeacht of je nu een kleine, ronde of lange korrel hebt. De verschillende soorten rijst wijken vooral qua textuur en smaak van elkaar af. De ene soort bevat meer zetmeel dan het andere, waardoor de ene korrel na het koken licht en luchtig blijft en een andere juist zacht en plakkerig. Ook het aroma van de verschillende types wil variëren van fris en bloemig tot een wat meer nootachtige tint.

Vandaag hebben we het over pandanrijst, iets wat je waarschijnlijk weleens hebt gekookt. Kook je thuis Thais, dan pak je een pak pandan uit de kast. Bijzonder geurige rijst, helemaal van ver. Toch rijst de vraag wat pandanrijst nou precies is? Want naast pandan wordt er op alle pakken ook gerept over ene jasmijn.

Hoewel er duizenden soorten rijst bestaan, is pandanrijst er geen een van. En toch eten we in Nederland maar al te graag een rijstsoort die niet blijkt te bestaan. Je leest het goed, officieel bestaat pandanrijst helemaal niet. Tenminste: er bestaat geen rijstakker ter wereld waar ze pandanrijst verbouwen. Bovendien: van alle 3500 verschillende soorten rijst is pandan daar niet één van.

Pandanrijst versus Jasmijnrijst

Om te begrijpen wat pandanrijst is, moeten we eerst kijken naar een andere bekende rijstsoort: jasmijnrijst. Dit is een aromatische rijstsoort die voornamelijk in het noorden van Thailand wordt geteeld. Jasmijnrijst mag pas zo genoemd worden als minimaal 80% van de inhoud van de verpakking bestaat uit echte jasmijnrijst. Jasmijnrijst is erg geliefd door zijn karakteristieke aroma.

Pandanrijst is eigenlijk geen echte rijstsoort. Pandan is namelijk een plant waarvan de bladeren een bepaalde stof bevatten. Pandan is namelijk een plant waarvan de bladeren een bepaalde stof bevatten: 2-acetyl-1-pyrroline. Dat is exact hetzelfde goedje dat jasmijnrijst een heerlijke geur geeft, waardoor pandanbladeren wel eens gebruikt worden om die lekkere aroma’s te versterken.

Dit aroma ontstaat doordat de rijstplant zeer veel van het stofje 2-acetyl-1pyrroline aanmaakt. Het stofje komt in mindere mate ook in andere rijstsoorten voor, maar ook in pandanbladeren. En dat is ook de enige manier om “pandanrijst” te creëren: door pandanbladeren mee te koken met de rijst. Zo krijgt de rijst dat lekkere aroma.

Daarom wordt jasmijnrijst in Nederland ook wel pandanrijst genoemd. Sterker nog, het is de meest gebruikte naam! Fabrikanten bedoelen met pandanrijst dus ook eigenlijk jasmijnrijst, dat zoals gezegd eenzelfde aroma heeft als pandanblad.

De Marketing Achter Pandanrijst

Pandan is een soort merknaam, vooral bekend in Nederland. Merken gaan soms zelfs zo ver dat ze zeggen dat de rijst de smaak van de pandanplant heeft opgenomen via de wortels. Dat is een fabeltje: pandanrijst heeft helemaal niets met de pandanplant te maken. De naam ‘pandanrijst’ op de verpakking zetten, lijkt dan ook vooral een slimme marketing-truc om goedkopere rijst als een duurder product te verkopen. En dat wordt nóg bonter: veel van die rijst bevat maar een klein percentage échte jasmijnrijst.

Het consumentenprogramma Keuringsdienst van Waarde deed onlangs namelijk een onderzoek naar verschillende huismerken pandanrijst. En wat blijkt? In twee van de negen onderzochte huismerken zit slechts 5% van de duurdere jasmijnrijst, de rest is allemaal goedkopere witte rijst.

Jasmijnrijst (andere soorten dan Thai Hom Mali) mag zo genoemd worden als het voor minimaal 80 procent uit jasmijnrijst (met het juiste DNA) bestaat. De rest van het percentage kan en mag andere rijst zijn. Dit omdat er een kans bestaat dat er een andere rijst tussen groeit of dat de rijst vermengd wordt in de verwerkingsfabriek na de oogst. Een beetje bijmenging schijnt dus normaal te zijn, maar zes van de in totaal negen onderzochte merken zitten onder de grens van 80 procent.

Hoe Herken je Echte Jasmijnrijst?

Kijk dus de volgende keer als je pandanrijst wil kopen eerst goed op de achterkant van de verpakking. De oplossing: ga naar de Aziatische supermarkt en speur naar échte, eerlijke jasmijnrijst, uit Thailand. Die herken je aan het groene, ronde keurmerk (Thai Hom Mali) op de verpakking. Deze rijst groeit alleen in het noordoosten van Thailand. Het mag alleen Thai Hom Mali rijst heten als de rijst voor 92 procent uit Thai Hom Mali bestaat. De overige 8 procent rijst kan per ongeluk in de Thai Hom mali terecht komen, om dezelfde redenen als bij de 'gewone' jasmijnrijst. Ook kan rijst muteren in het veld, waardoor de rijst net geen Thai Hom Mali meer is.

Kenmerken van Jasmijnrijst

Jasmijnrijst is een geurige, aromatische rijst die voornamelijk wordt geteeld in het noorden van Thailand. Met zijn lange korrel, parelwitte kleur en unieke zoete geur wordt jasmijnrijst ook wel de parel van Thailand genoemd. Jasmijnrijst lijkt soms op basmatirijst, omdat ook deze rijst erg aromatisch is. Ook de voedingswaarde en structuur zijn vergelijkbaar. De Thaise rijstkorrel is wel wat steviger. Het verschil zit hem voornamelijk in de sterkere smaak.

In 1950 kreeg jasmijnrijst zijn officiële naam: kao kao malin. Betekenis: witte jasmijnbloesem rijst. Deze naam verwijst naar de kleur van de geslepen witte rijstkorrel. In de volksmond werd deze naam afgekort naar ‘hom mali’ wat weer ‘geurige jasmijn’ betekend. En zo ontstond de naam jasmijnrijst.

Het Belang van 2-acetyl-1pyrroline

Dit is de werkbare stof die jasmijnrijst zijn heerlijke geur geeft. Dezelfde stof zit in veel mindere mate ook in andere rijstsoorten (zoals Basmati) maar bijvoorbeeld ook in het geurige pandanblad. De geur van het pandanblad lijkt vanwege dezelfde werkzame stof dus heel sterk op de geur van jasmijnrijst. Daarnaast wordt jasmijnrijst vaak gestoomd ín pandanbladeren om de geur nog eens te versterken.

Waar jasmijnrijst dus vanwege de werkzame stof 2-acetyl-1pyrroline heerlijk geurt, is pandanrijst geen officiële rijstsoort. Pandanrijst is vaak een mix van gewone rijst met ‘mindere’ kwaliteit jasmijnrijst, óf gewone rijst die gearomatiseerd is met de geur of het extract van het pandanblad. Voor chefs is het belangrijk om te weten dat deze benamingen op de aroma-associatie zijn gebaseerd, en niet op een botanisch verschil of specifieke verwerking. Pandanrijst en ook jasmijnrijst is altijd langgraanrijst.

Teelt en Verwerking van Jasmijnrijst

Jasmijnrijst wordt uitsluitend geteeld in tropische klimaten, met een voorkeur voor de zandige, goed doorlatende gronden van het Thaise hoogland. De rijst wordt meestal één keer per jaar geplant (rond mei/juni) en geoogst tussen oktober en december. De kwaliteit van jasmijnrijst hangt sterk samen met neerslagpatronen, bodemgesteldheid en oogsttijdstip. Rijst van de eerste oogst (new crop) heeft een iets steviger textuur en een frissere geur.

Na de oogst wordt de rijst mechanisch gedorst, gepeld en gepolijst. Voor hoogwaardige jasmijnrijst is een minimale breukgraad van belang (bij voorkeur <5%). De geur is van nature aanwezig en neemt af naarmate de rijst ouder wordt. Daarom wordt topkwaliteit vaak vacuüm verpakt en gekoeld bewaard voor behoud van aroma.

Culinaire Toepassingen

Wat jasmijnrijst onderscheidt is de subtiele balans tussen geur en bite: het blijft vochtig maar luchtig, met een zachte, boterige consistentie die uitstekend samengaat met pittige currysauzen, kokos, citrus en umami-rijke geroosterde groenten.

Pandan rijst, geworteld in Zuidoost-Azië, vormt de perfecte basis voor smaakvolle curry's, roerbakgerechten, zeevruchten en gegrild vlees. Combineer het met exotische sauzen, verse groenten en kruiden voor een onvergetelijke maaltijd. Een echte aanvulling op elk Thais gerecht. Verpakt met een natuurlijk en subtiel aroma, biedt het de perfecte aanvulling op zowel traditionele als eigentijdse gerechten.

Klassieke Zuidoost-Aziatische Gerechten:

  • Pad Krapow (Thaise basilicumkip) - vraagt om rijst met geur en vochtopnamevermogen
  • Massaman curry - waarbij de rijst fungeert als aromatisch contrast met de diepe specerijen
  • Gebakken rijst (Khao Pad) - waarbij ouder rijst juist de voorkeur heeft voor structuurbehoud

Moderne Toepassingen:

  • Rijstcrackers van gekookte jasmijnrijst die worden gedroogd en gefrituurd - subtiele pandanachtige tonen blijven behouden
  • Rijstessenties voor sauzen, bijvoorbeeld infusies van gekookte rijstwaterreductie met citroengras
  • Fermentaties met koji op basis van jasmijnrijst - interessante toepassing voor eigen garums, amazakes of azijnen
  • Risotto van jasmijnrijst - geen klassieke bereiding, maar door de semi-kleverige structuur mogelijk met goede binding

Tips voor de Perfecte Bereiding

Jasmijn- of pandanrijst koken is heel simpel. Je kunt er gewoon een rijstkoker voor gebruiken. Het is echter vaak lekkerder wanneer je de verhouding tussen rijst en water precies afmeet, zodat je de rijst niet hoeft af te gieten.

Zo doe je dat: spoel de rijst af met koud water totdat het water niet meer troebel is. Breng een pan met de rijst en 1,5 keer zoveel water aan de kook. Draai vervolgens het vuur lager en houd een kooktijd van 10 minuten aan (12 voor builtjes). Als de korrels gaar zijn draai je het vuur uit en laat je de rijst nog even een paar minuten stomen met de deksel op de pan, zodat echt al het water opgenomen is.

Praktische Tips:

  • Spoelen of niet? Spoelen verwijdert zetmeel en maakt de rijst luchtiger, maar kan bij jasmijnrijst ook aroma verliezen veroorzaken. Spoelen is optioneel, afhankelijk van gewenste textuur.
  • Koken met bouillon: Kan, maar gebruik lichte bouillon; krachtige fonds overstemmen het aroma
  • Bewaren: Bewaar vacuüm en koel (max 15°C) voor behoud van geur.

Voedingswaarde en Gezondheidsvoordelen

Zeker! Jasmijnrijst is hartstikke gezond. Het zit namelijk boordevol belangrijke voedingsstoffen als vitamine B1, B3 en ijzer. Die heb je nodig om de koolhydraten in energie om te zetten en om genoeg zuurstof door het bloed te vervoeren. Bij Lassie voegen we daar graag nog wat aan toe: extra vezels!

Recept Inspiratie

Het zal je niet verbazen, maar jasmijn- en pandenrijst worden voornamelijk gebruikt in recepten uit de Aziatische keuken. Met name in Thaise curry’s en diverse roerbakschotels vormt deze rijst een fijne tegenhanger voor de relatief sterke smaken. De roerbak van garnalen, paksoi en pinda’s zit propvol smaakmakers als knoflook, gember, chilipeper, limoensap en vissaus. Samen met zachte pandanrijst, verse groenten en een lekkere crunch dankzij de nootjes vormen zij een feestje op je bord.

Pandanrijst en curry: een goddelijke combi. is ook nog eens laag in calorieën, makkelijk te maken en staat snel op tafel. Eigenlijk alles wat je nodig wilt na een lange dag werken. Geroosterde cashewnoten, knapperige paprika en malse kipfilet in een lekkere sojasaus en op een bedje van geurige rijst. Kan het nog beter? Wij denken van niet.

Pandanrijst wordt natuurlijk in veel Aziatische gerechten gebruikt, maar het past ook perfect bij sommige Mediterrane maaltijden! Gebruik de rijst bijvoorbeeld eens in combinatie met shoarma, aubergine reepjes en tahini-yoghurt. Rendang is één van de populairste gerechten ter wereld. En terecht, want het zit ook echt boordevol smaakmakers die hun smaak door het stoven optimaal afgeven aan de saus. Doe er een paar gehaktballetjes bij (altijd een succes!) en je hebt een heerlijk bordje waar iedereen blij van wordt.

labels:

Zie ook: