Met Pasen eet heel Nederland zo'n 35 miljoen eieren. Dat is ongeveer 2 eitjes per persoon en ál deze eitjes komen uit Nederland. Maar hoe weet de boer nou of er een bevrucht eitje tussen zit? Want als de boer elk eitje moet opbreken, blijft er geen ei meer over om op te eten. En dat kan natuurlijk niet.

Hoe maakt de kip een ei?

Laten we beginnen bij het begin. Een kip kan vanaf 17 tot 20 weken oud haar eerste eitje leggen en kan daarbij wel 300 eieren per jaar leggen. Dat zijn behoorlijk wat eieren, máár niet elk ei is bevrucht. In 25 uur maakt de kip één ei en daarvoor heeft een kip niet per se een haan nodig. Maar de haan is wél nodig om kuikens te laten groeien in een ei. Op de meeste kippenboerderijen vindt je dus ook geen haan, zo loop je nooit het risico op een onverwachte verrassing in je ei.

Ei-inspectie: bevrucht ei of niet

Eén van de manieren waarop boeren dat kunnen doen, is door een methode te gebruiken die 'candling' of 'ei schouwen' wordt genoemd. Dit is het oudste en bekendste trucje van de boerderij. Hoe werkt dat? Nou, dat is heel eenvoudig: dit is eigenlijk gewoon het bekijken van het ei door er licht doorheen te schijnen. Dit kan op verschillende manieren gedaan worden. Er zijn speciale apparaten voor, maar je kunt ook met de zaklamp tegen de stompe kant van het eitje schijnen. Je kunt het beste kijken wanneer je in een donkere ruimte staat.

Als er een kuiken in het ei zit, zal de boer een web van bloedvaten en aderen zien vanuit een kleine witte vlek genaamd het kiemvlekje. Dit is waar het kippenembryo zich bevindt. Iedere dag kijken hoeft niet, want in de eerste paar dagen is het eitje niet goed ontwikkeld. De eieren moeten daarom op de juiste temperatuur worden bewaard en pas op dag 7 worden gecheckt. Twijfel je? Dan kun je op dag 14 weer checken om er écht zeker van te zijn. Zit er geen kuiken in? Dan zullen ze alleen een geelachtige dooier en een helderwit eiwit zien.

Broedplaatsgeheimen

Nu weet je dus hoe een boer kan zien of er een kuiken in een ei zit door middel van candling. Maar er zijn nog een paar andere dingen waar een boer naar moet kijken om er zeker van te zijn dat het ei gezond is en klaar om uit te komen. Ten eerste moet de schaal van het ei stevig en sterk zijn. Als het ei gebarsten is, kan het ei niet uitkomen en zal het kuiken sterven. Ten tweede moet het ei groot genoeg zijn. Een te klein ei zal waarschijnlijk geen gezond kuiken opleveren, terwijl een te groot ei moeilijk uit te komen kan zijn. Tot slot moet het ei ook op de juiste manier worden bewaard. Als het ei te warm of te koud wordt bewaard, kan het bederven en zal er geen kuiken uitkomen.

Dus nu weet je hoe een boer kan zien of er een kuiken in een ei zit. Best cool, toch? Wil je het nu zelf eens testen? Het enige wat je nodig hebt, is een wc-rol en een zaklamp (én natuurlijk een eitje). Hou de wc-rol tegen de puntige kant van het ei. Vervolgens hou je de zaklamp tegen de stompe kant en zó kun je door de wc-rol een kijkje nemen. Zie jij adertjes lopen of misschien zelfs een teken van leven?

Nog wat feitjes over eitjes:

  • Wist je dat een kip alleen een ei kan bevruchten als ze broeds is? Op dat moment is haar eicel klaar voor bevruchting, maar daar is natuurlijk wel een haan voor nodig!
  • Van een klein stipje tot een schattig pluizenbolletje: een kuiken heeft ongeveer 21 dagen nodig om in een ei te groeien. Een magisch proces dat zich helemaal binnen die kleine schaal afspeelt.
  • Een ei zit vol met piepkleine gaatjes. Die zie je met het blote oog niet, maar ze zorgen ervoor dat zuurstof naar binnen kan en koolstofdioxide naar buiten. Zo kan het kuikentje gewoon ademhalen!
  • Om een kuiken in een ei te laten groeien, moet het ei goed warm blijven, rond de 37 graden Celsius. De moederkip houdt van de eieren warm door erop te zitten. Dit heet broeden.
  • In het ei heeft het kuikentje trouwens geen voeding van buitenaf nodig. Het leeft namelijk van de dooier - het gele deel van het ei. Een handig voorraadje energie!
  • Eieren komen in allerlei kleuren: wit, bruin, en zelfs blauw of groen!

Uit welk houderijsysteem komt een ei?

Het ene ei is het andere niet. Dat heeft te maken met de verschillende manieren waarop je kippen kunt houden, de houderijsystemen.

  • Een scharrelstal mag maximaal negen legkippen per m² bevatten. Er ligt strooisel op de vloer waar ze kunnen scharrelen en er staan plateauetages met zitstokken op verschillende hoogten. Op deze niveaus kunnen de kippen eten en drinken en leggen ze eieren in de legnesten.
  • De stallen van de vrije-uitloophouderij zijn gelijk aan de scharrelstal. De dieren kunnen overdag naar buiten, waar iedere leghen minimaal 4 m² oppervlak voor zichzelf heeft. Een buitenverblijf dat grotendeels begroeid is met gras en bomen.
  • Biologische kippen worden meestal in dezelfde stallen gehouden als scharrel- of vrije-uitloopkippen, alleen is het er wat minder druk: maximaal zes kippen op 1 m².
  • Kolonie-eieren, ook nog vaak kooi-eieren genoemd, komen van kippen die worden gehouden in stallen met daarin groepshokken, de kolonies. Elke groepsaccomodatie bevat volgens de eisen een legnest, zitstokken op verschillende niveau´s, een scharrelruimte en een voer- en drinkgelegenheid.

De regels voor deze systemen zijn binnen de Europese Unie wettelijk vastgelegd. Zij gelden dus voor elk EU-land. Ruim 70 % van de eieren die in Nederlandse winkels worden verkocht, zijn scharreleieren inclusief de 1 ster Beter Leven eieren. Ongeveer 20 % is van kippen met vrije uitloop, 10 % is biologisch.

In alle houderijsystemen krijgen de kippen grofweg hetzelfde voer: een mengsel van granen, maïs, soja, tapioca, vitaminen en kalksteentjes. Bij kippen in de biologische houderij is dit biologisch geteeld voer.

De eieren die gelegd worden rollen vanuit het legnest op een band, die ze transporteert naar de inpakmachine.

Anatomie van een ei

Een ei bestaat van buitenaf uit een harde, calciumrijke schaal die het volledige ei beschermt tegen vallen, krassen en ingeduwd worden door broeden, of breken bij het draaien. De schaal beschermt ook tegen het binnendringen van schadelijke micro-organismen die ziektes zouden kunnen veroorzaken in het ei, of later in de vogel.

Om te voorkomen dat er in het ei zelf allemaal water komt, zit er een schaalvlies, of chorion, aan de binnenkant van de eischaal. Binnenin het ei zit o.a. het eiwit, wat water en voeding verzorgd en het embryo zelf tegen beweging binnen de schaal beschermt.

Het eiwit is rijk in de belangrijke voedingsstof albumine, een proteïne opgebouwd uit aminozuren (proteïnen worden ook wel eiwitten genoemd, omdat het eiwit er zoveel van bevat). De overige voedingsstoffen die nodig zijn voor de ontwikkeling van het kuiken-nog meer proteïnen, maar ook vetten, mineralen, en vitaminen-zitten in het eigeel.

Op het dooier bevindt zich ook de kiemschijf: een klompje cellen dat zich ontwikkelt tot een embryo en erna tot het kuiken. Om de kiemschijf heen zit een beetje vruchtwater, omsloten door een dun vel wat het amnion heet. Er zit ook een soort van blaas in het ei: het allontoïs, hier worden afvalstoffen opgeslagen.

De ontwikkeling van een kuiken in het ei

De slechtvalken broeden rond de 30 dagen, waarbij de kiemschijf zich langzaam ontwikkelt tot een kuikentje. In het begin is het een klein klompje cellen. Na ongeveer 10 dagen broeden heeft het embryo een kloppend hart, een brein, ogen, en grotere structuren zoals botten, vleugels, en pootjes.

Vervolgens ontwikkelen de kleinere details, zoals de snavel, de tenen, en de follikels waar veren uit gaan komen. Ook beginnen de proporties recht te trekken. Na ongeveer 3 weken broeden is het embryo goed ontwikkeld, en herkenbaar als kuiken-als je door de eischaal heen zou kunnen kijken.

Het kuiken ontwikkelt en groeit nog eens ongeveer tien dagen lang verder tot er weinig ruimte over is in het ei. Één á twee dagen voor uitkomen pikt het kuiken alvast een gaatje door het eischaal heen zodat ze kunnen ademen: de gaswisseling door de eierschaal is dan namelijk niet meer genoeg, en de longen nemen het over.

De moedervogel zal vervolgens het uitkomen aanmoedigen doormiddel van een 'chirp'-geluid. Wanneer dat is gelukt worden de ouders begeroet door een wit, donzig kuiken van ongeveer 40 gram.

labels: #Ei

Zie ook: