Ratten hebben een onwijs goed reukvermogen. Dat moet ook wel, want ze kunnen slecht zien. Ze gebruiken dan ook vooral hun neus om te zoeken naar voedsel en om de wereld te ontdekken. Daarnaast gebruiken ze hun sterke neus voor vele andere dingen. Wist je bijvoorbeeld dat ratten ook kunnen communiceren met geuren? Ze laten geursporen achter met behulp van feromonen.

Bij het bestrijden van ratten denken mensen vaak meteen aan een rattenval, of zelfs aan gif. Dit komt vooral door tekenfilms en hoe je het waarschijnlijk van je ouders hebt geleerd. Maar ratten bestrijden kan ook op veel diervriendelijkere manieren.

De reden dat je de ratten moet verjagen is omdat ratten onhygiënische dieren zijn. Hun vacht en uitwerpselen kunnen allerlei ziektes bevatten waar ook mensen en andere dieren ziek van kunnen worden. Daarnaast zijn ratten knaagdieren. Dat houdt in dat ze de hele dag moeten knagen om hun tanden kort te houden. Ze kunnen knagen aan je meubels, isolatiemateriaal, houten schuurtje, maar ook andere objecten zoals stroomkabels knagen ratten met gemak door.

Ratten verjagen met geuren

Je vraagt je vast af hoe je ratten dan kunt verjagen? Dat kan op verschillende manieren. Zo kun je ratten verjagen met geluid. Hier zijn speciale apparaten voor die je in je woning kunt ophangen. Met de geurzuilen van Shield Up kunnen ratten op afstand worden gehouden. De geurzuilen zijn gemaakt van 100% biologisch vloeistof. Het mengsel van gedistilleerd water, zeep, kruiden, kruidnagel en etherische oliën heeft een afschrikkende werking op ratten. Het doet ze namelijk geloven dat er natuurlijke vijanden in de buurt zijn. De geurzuilen van Shield Up zijn diervriendelijk en onschadelijk voor het milieu. Bovendien is de vloeistof niet gevaarlijk voor mensen en/of huisdieren.

Geuren kunnen uitstekend werken bij het verjagen van ratten. Ratten hebben namelijk een erg goed reukvermogen. Die sterke neus helpt ze bij het zoeken naar voedsel, maar je kunt deze sterke neus ook in je voordeel gebruiken. Net als mensen en andere dieren hebben ratten zo hun voorkeur. De ene rat houdt minder van de ene geur, en de andere rat houdt minder van de andere geur. Toch zijn er geuren waarvan het algemeen bekend is dat de meeste ratten er niet van houden.

Er zijn verschillende geuren waar ratten niet van houden. We raden je aan om met verschillende geuren te proberen de ratten te verjagen. Niet iedere rat heeft namelijk dezelfde smaak en niet elke rat heeft een hekel aan dezelfde geur.

Voorbeelden van geuren die ratten niet prettig vinden:

  • Peper: De sterke neus van ratten merkt dit ook en vinden dit zeker niet prettig. Om peper te gebruiken tegen ratten, kun je de peper strooien op de plekken waar de ratten vaak komen. Dus waar je de ratten ziet lopen of knaagsporen of uitwerpselen hebt gevonden. Ratten willen deze plekken nu liever vermijden.
  • Munt: De frisse geur zorgt ervoor dat de ratten de omgeving zullen verlaten. Het makkelijkste is om een peperpunt olie te gebruiken. Dit kun je gewoon kant-en-klaar kopen. Deze olie gebruik je vervolgens om wat watjes in te drenken en deze op plekken te leggen waar de ratten vaak komen. Ook kun je gewoon pepermuntjes gebruiken.
  • Eucalyptus: Om ratten te verjagen met eucalyptus, kun je wat olie gebruiken en hierin wat watjes deppen. Deze watjes leg je vervolgens op de plekken waar je vaak last hebt van ratten. Bijvoorbeeld waar je knaagsporen hebt gevonden of regelmatig uitwerpselen vindt.
  • Chloor: Ratten hebben echter een hekel aan de geur van chloor. Dit maakt chloor uitermate geschikt om ratten te verjagen uit je woning of je tuin.
  • Azijn: De heftige geur van azijn is voor ratten ondragelijk. Ze haten deze geur. Door azijn slim in te zetten kun je het uitstekend gebruiken om ratten weg te jagen. Vooral schoonmaakazijn werkt hier goed bij. Breng in kaart waar de ratten vaak komen of verblijven. Dit doe je door op zoek te gaan naar uitwerpselen of knaagsporen. De juiste plekken gevonden?
  • Uien: Door wat uien te snijden en deze stukjes te strooien in de leefomgeving van de rat, zorg je ervoor dat de rat zijn biezen pakt. Het nadeel is echter dat een ui al snel zijn geur verliest en de ratten zich er steeds minder aan zullen storen.
  • Koffie: Meng deze koffie vervolgens met wat water zodat er een prutje ontstaat. Met het prutje kun je strooien op de plekken waarvan je denkt dat de ratten zich bevinden.

Ratten lokken

Geuren kunnen uitstekend worden ingezet om ratten te lokken. Het sterke reukvermogen van ratten herkent lekkere geuren met gemak en zal ze lokken naar de plek waar je ze wil hebben. Als je zeker wil zijn dat je de juiste geur gebruikt, raden we je aan om professioneel lokmiddel te gebruiken. Deze geuren zijn getest bij het lokken van ratten. Door professioneel lokmiddel te gebruiken weet je zeker dat het aantrekkelijk is voor deze dieren. Ook kun je aan de slag met voedsel, zoals pindakaas. Het voordeel hiervan is, is dat je het waarschijnlijk gewoon in huis hebt. Het nadeel is echter dat dit soort voeding snel zijn geur verliest.

Nadelen van geuren

Geuren zijn erg effectief om ratten te verjagen. Toch heeft het gebruik van geuren ook nadelen. Zo verliezen de meeste producten al snel hun geur, waardoor ze minder effectief zullen zijn. Zo dien je elke keer opnieuw de geuren aan te brengen. Daarnaast heeft niet alles een prettige geur. Je zou bijvoorbeeld binnenshuis niet zomaar ratten willen verjagen met ui of azijn.

Alternatieven voor geuren: rattenverjagers

Zo kun je ratten ook verjagen met een rattenverjager. Dit is een apparaat dat werkt door middel van ultrasoon geluid of elektromagnetisme (of een combinatie van deze 2). Ultrasoon geluid is geluid op een dermate hoge toon dat het voor vrijwel alle mensen onhoorbaar is. Ratten storen zich echter mateloos aan dit geluid en zullen na verloop van tijd een andere plek gaan zoeken om te leven. Elektromagnetisme zorgt ervoor dat er elektromagnetische pulsen door het stroomnetwerk van je huis wordt gestuurd. Daar merk je zelf niets van, maar ratten in muren en plafonds hebben hier last van. Het verstoort hun leefomgeving.

Wat te doen bij rattenoverlast?

Heb je last van ratten in de tuin, in je woning of bedrijfspand? Wacht dan niet langer en grijp snel in. Ratten planten zich namelijk erg snel voort en voordat je het weet heb je last van een hele rattenplaag. In onze webshop vind je allerlei producten om zelf ratten te bestrijden. Je profiteert bij ons van snelle levering en uitstekende retourvoorwaarden. Wil je graag nog even geadviseerd worden in je keuze? Geen probleem.

Ratten in de tuin kunnen voor veel onrust zorgen. Soms gaat het om een toevallige voorbijganger die zich maar één keer laat zien, maar helaas komt het regelmatig voor dat de rattenoverlast toeneemt. Wanneer u voor het eerst een rat in de tuin ziet, dan is dit niet direct reden tot paniek. Het kan incidenteel voorkomen dat uw tuin opeens bezocht wordt door een rat die op zoek is naar voedsel of een geschikte leefomgeving. Valt het echter op dat de rat zich steeds minder schuw gaat gedragen of wordt hij zelfs brutaal? Goede kans dat de rat uw tuin dan heeft gekozen als verblijfplaats. Het is dan noodzakelijk om maatregelen te treffen voordat de populatie toeneemt.

Met de juiste instelling en een beetje geduld kunt u de ratten dus zelf vangen. Betrouwbaar materiaal kunt u aanschaffen middels ons bestrijdingspakket. Gif strooien is verboden en werkt averechts i.v.m. resistentie en andere ratten of muizen die erop af komen. Het probleem kan daardoor juist groter worden. Ook gaan andere dieren dood aan gif. Het gif is gevaarlijk voor vogels, katten en honden. Helaas is het via dubieze kanalen nog steeds via een omweg verkrijgbaar. Rattengif wordt dan verkocht onder het mom van muizengif.

Waar komen ratten vandaan?

Waar komen die ratten nu eigenlijk vandaan? Een prangende vraag welke de gemoederen vaak bezighoudt. De verantwoordelijkheid van de rattenoverlast wordt ook regelmatig aan andere partijen toegekend. In plaats van de vraag waar de ratten precies vandaan komen speelt de 'waarom-vraag' een grotere rol. Vooral tijdens de aanvang van een bestrijdingsproces. Meestal heeft dit te maken met het aanbod van diervoeding zoals vogelvoer of andere diervoeding.

De grootste populaties ratten zitten nu vooral in de stadsriolering. Door het grote aanbod aan voedsel in het riool nemen de populaties ook in rap tempo toe. Om diverse redenen kunnen ratten vanuit het riool in het straatbeeld terecht komen. Meestal komt dit door een breuk, een verzakking of door werkzaamheden aan het riool. Dit kan door een groot project komen binnen de publieke voorziening, maar ook door werkzaamheden onder uw eigen woning of van de buren waarmee de kruipruimte gedeeld wordt. Wanneer de rat op straat of in uw kruipruimte terecht komt dan kan er overlast ondervonden worden in de vorm van geluidsoverlast, stankoverlast of activiteit in de tuin.

Signaleert u echter ratten en heeft u een kruipruimte? Open dan de toegang en bekijk deze met een goede zaklamp. Hangt er een penetrante lucht of ziet u veel uitwerpselen? Breuken en werkzaamheden aan het riool zijn niet altijd te voorkomen, maar het dient wel snel opgespoord en gerepareerd te worden. Dit kunt u het beste door een loodgieter laten doen. Als u vermoed dat er een mankement bestaat buiten de grenzen van uw eigen perceel, dan kunt u de gemeente onderzoek laten doen. Het is dan wel verstandig om eerst geheel uit te sluiten dat het geen probleem aan uw eigen riool is of van de directe buren. Als u rattenoverlast ervaart door toedoen van een mankement aan het riool en het betreft een huurwoning, dan is de verhuurder verantwoordleijk voor een oplossing. U kunt dan contact met ze opnemen voor een onderzoek. Geven ze geen gehoor hieraan?

In Nederland hebben veel inwoners een tuin waar diervoeding te vinden is. We houden kippen, konijnen en voeren graag de vogels. Ratten eten dolgraag pitten, zaden en knaagdiervoer. Als wij als mens de overlast van ratten in de tuin willen terugdringen, dan moeten we er vooral voor zorgen dat het voedsel voor ratten ontoegankelijk is. Scherm het voedsel goed af en voer de dieren vooral niet teveel. Zorg dat alles opgegeten wordt. Voorkom ook schuilplaatsen zoals begroeiing of tuinafval rondom het kippenhok, het konijnenhok of de voerplaats.

Soms moet het probleem gezamenlijk aangepakt worden en vergt de bestrijding van ratten goede communicatie. Verschillende belangen spelen een rol. Zoals gezegd wordt de overlast van ratten meestal veroorzaakt door vogelvoer of andere diervoeding in de tuin.

Constateert u ratten, maar heeft u het vermoeden dat de oorzaak bij de buren ligt? Ga dan in gesprek. Soms hebben de buren zelf niet in de gaten dat de ratten voedsel vinden in hun tuin. De beste oplossing om de vrede te bewaren en dus ook produktief te werk te gaan is om gezamenlijk de ratten in beide tuinen te bestrijden.

Wanneer de situatie erger lijkt te worden en u komt er samen niet uit, dan moet er een andere strategie gehanteerd worden.

Schade en hygiëne

Ratten zijn knaagdieren. De tanden blijven hun hele leven doorgroeien. Om de snijtanden te onderhouden zal een rat aan allerlei zaken gaan knagen, niet alleen aan voedselverpakkingen. In huis betekent dit dat er schade kan ontstaan aan leidingen en kabels. Dit kan kortsluiting of lekkage tot gevolg hebben. Naast knaagschade is de hygiëne het grootste probleem. Dit is vooral het geval wanneer de ratten in huis zitten, maar ook in de tuin laten ze natuurlijk overal keutels en urine achter.

In de uitwerpselen van ratten kunnen ook ziektekiemen voorkomen die slecht zijn voor uw gezondheid. In de ontlasting zitten veel bacteriën en door besmetting met speeksel of urine kan de Ziekte van Weil verspreid worden. Het risico op besmetting is het grootst wanneer men in contact komt met stilstaand lauw water of modder waar rattenurine in zit. Wondjes op de handen of het lichaam maken het de bacteriën gemakkelijk binnen te dringen. De ziekte van Weil uit zich meestal in griepverschijnselen die na enkele weken weer verdwijnen. In sommige gevallen treden er risicovolle complicaties op.

Wat eten ratten?

Ratten, bekend als omnivoren, eten alles van granen tot vlees. Bruine ratten geven de voorkeur aan granen, fruit en vlees, terwijl zwarte ratten fruit, zaden en noten prefereren. Voor het vangen van ratten is lokaas zoals pindakaas effectief, maar ze vermijden dit als ze wantrouwig zijn of andere voedselbronnen hebben. Onveilige voedingsmiddelen voor ratten zijn rauwe bonen en citrusvruchten.

De bruine rat is een omnivoor en geeft de voorkeur aan granen, fruit en vlees. Als opportunistische eters passen ze zich aan verschillende omgevingen aan en consumeren wat beschikbaar is, van restjes tot planten. Dit type rat komt wereldwijd voor en is herkenbaar aan zijn bruine vacht en stompe snuit. De zwarte rat heeft een voorkeur voor fruit, zaden en noten, maar eten ook insecten en andere kleine dieren als de kans zich voordoet. Net als andere ratten, knagen zwarte ratten ook aan kabels en leidingen. Zwarte ratten herkennen we aan hun slanke bouw en lange staart. Ze zijn vaak te vinden in hoge structuren zoals zolders en bomen.

Lokaas zoals pindakaas, chocolade, spek of gedroogd fruit plaats je in een rattenval om ratten te vangen. Deze voedingsmiddelen zijn effectief door hun sterke geur en smaak die ratten aantrekken. Zet de val op een plek waar ratten vaak komen of in de buurt van hun nest. Ratten eten soms het lokaas niet omdat ze wantrouwig zijn tegenover nieuwe objecten, menselijke geur detecteren op het lokaas, of genoeg alternatieve voedselbronnen hebben.

Voedingsmiddelen die schadelijk zijn voor ratten

Voedingsmiddelen die onveilig zijn voor ratten omvatten rauwe bonen, ongekookte aardappelen, groene bananenschillen, citrusvruchten, en grote hoeveelheden rauwe rode kool of spruitjes. Ook chocolade, cafeïnehoudende dranken en voedsel met veel suiker of vet kunnen schadelijk zijn. Ratten kunnen ziek worden van deze voedingsmiddelen, wat belangrijk is om te overwegen gezien ratten ziektes kunnen verspreiden.

Ratten verdragen geen extreme temperatuurschommelingen; ze overleven niet goed in zeer koude of hete omstandigheden. Ze zijn uiterst gevoelig voor giftige stoffen zoals rattengif, die vaak gebruikt worden in bestrijdingsmiddelen. Bepaalde sterke geuren, zoals die van pepermuntolie, ammoniak en azijn, staan bekend om hun afwerende effect op ratten.

Ratten komen bijna overal ter wereld voor. Ze komen af op warmte en voedsel. Het is belangrijk om te voorkomen dat ratten in de woonomgeving een plaag worden. Zie je ratten rond je huis? Kom dan snel in actie, want ze planten zich heel snel voort. Bovendien kunnen ze ziektes overdragen op mensen en dieren. Het is verboden om ratten met gif te doden. Dat geldt voor buiten én binnen. Sommige klemmen of vangkooien mag je wel gebruiken. Maar ratten zijn slim en wantrouwig en daarom werken deze middelen niet altijd. Bovendien is er een kans dat je de klem of val verkeerd neerzet en dat de rat daardoor onnodig lijdt.

Als je rattenoverlast hebt, is het het beste om een professionele ongediertebestrijder om hulp te vragen. Als je een rattenplaag hebt, is hulp van een professionele bestrijder sowieso noodzakelijk. Een professionele bestrijder geeft je ook altijd advies over hoe je nieuwe overlast kunt voorkomen. Dat is belangrijk, want zonder die maatregelen heeft bestrijden eigenlijk geen zin. Je hebt dan snel opnieuw overlast.

Preventie van rattenoverlast

Het is het beste om te voorkómen dat je last krijgt van ratten. Ze voelen zich goed op plaatsen waar voedsel, water en beschutting is. Zorg dat een rat niet kan binnenkomen via openingen in buitenmuren of deuren. Maak gaten die groter zijn dan een halve centimeter dicht met stevig materiaal, zoals staalwol. Zorg wel voor genoeg ventilatie. Plaats een rooster voor ventilatieopeningen. Zorg ook dat er geen gaten in het riool zitten. Sluit dierenhokken (bijvoorbeeld van kippen of konijnen) af voor ratten met fijn gaas. Zorg dat ratten niet bij het eten van de dieren kunnen. Bewaar afval in goed afsluitbare bakken totdat de vuilnisdienst het ophaalt. Zet vuilniszakken nooit naast de container, doe ze er altijd direct ín. Wil je in de winter de vogels voeren? Voer ze in de ochtend en geef ze niet te veel, zodat ze het per keer op kunnen eten. Zorg voor een opgeruimde en schone omgeving in en rond je huis. Laat rommel niet lang liggen.

Heb je (meerdere) ratten gezien in de openbare ruimte, bijvoorbeeld op straat of in een park? Dan kun je dat melden bij je gemeente.

Gezondheidsrisico's

Ratten kunnen dragers zijn van ziektes. Voor mensen in Nederland is vooral de ziekte van Weil (leptospirose) een risico. De bacterie kan via wondjes op de huid het lichaam binnenkomen. De kans dat je de ziekte van Weil in Nederland krijgt, is erg klein. De laatste jaren lijkt het aantal mensen dat de ziekte van Weil krijgt wel toe te nemen. Mogelijk komt dat doordat er steeds meer ratten voorkomen in en om steden.

Zorg dat je niet in contact komt met ratten en rattenurine. Draag handschoenen en een mondkapje als je ratten uit een val haalt. Draag ook handschoenen als je uitwerpselen van ratten opruimt. Zwem alleen in zwembaden en veilige zwemplassen. Laat geen voedsel of afval achter bij zwemplassen. Strooi ook geen brood buiten voor eendjes of andere dieren.

Meestal duurt het een week tot twaalf dagen na de besmetting voordat je klachten krijgt. Later kunnen geelzucht, bloedingen, rode vlekken en problemen met de nieren optreden. Er is een behandeling voor leptospirose. Als je geen goede behandeling krijgt, kun je aan de ziekte van Weil overlijden. Denk je dat je misschien leptospirose hebt?

Herkennen van ratten

Ratten zijn schuwe dieren en ze zijn meestal ’s nachts actief. Soms kun je ze ook overdag zien. Ze houden van vochtige plekjes. Riolen vormen dan ook de perfecte omgeving. Vanuit dit ondergrondse netwerk trekken ze eropuit. Op zoek naar eten: in huizen en restaurants, op stortplaatsen, maar ook in schuren, velden en langs sloten.

Aan de uitwerpselen kun je zien of je last hebt van muizen of van ratten. Vind je spitse losse keutels van kleiner dan een halve centimeter? Dan heb je last van muizen. Rattenkeutels zitten vaak in hoopjes aan elkaar geplakt en zijn groter, tot 2 centimeter lang. Twijfel je of het om ratten of om muizen gaat? Neem dan contact op met het KAD. Het KAD kan je helpen om te bepalen om welk dier het gaat en geeft ook bestrijdingstips. Dat is belangrijk, want sommige dieren zijn lastig te bestrijden. Bijvoorbeeld de zwarte rat. Je hebt dan echt deskundig advies nodig.

De bruine en de zwarte rat zijn de belangrijkste rattensoorten in Nederland. De bruine rat komt verreweg het meeste voor. De bruine rat wordt ook wel de rioolrat genoemd. De zwarte rat is een stuk minder algemeen en komt vooral voor in havengebieden.

Ratten planten zich razendsnel voort. Bruine ratten kunnen wel 15 nesten per jaar werpen. Uit elk nest kunnen 7-10 jongen komen. Als je voor het eerst een rat in de tuin ziet, dan is dit niet direct reden tot paniek. Dat kan een toevallige voorbijganger zijn, op zoek naar eten. Zie je de rat vaker en gaat hij zich steeds minder schuw gedragen? Dan is er goede kans dat de rat je tuin heeft gekozen als nieuw thuis. Het is dan zaak om snel actie te ondernemen.

Iedereen die in contact komt met ratten, rattenurine en besmet water, kan de ziekte krijgen. Mensen die werken met rioolwater, grondwater of oppervlaktewater hebben een grotere kans.

Huismiddeltjes tegen ratten die niet werken

Ratten hebben een gevoelig reukvermogen en sommigen denken dat ze zich door bepaalde geuren, zoals:

  • Pepermuntolie: Wattenbolletjes in pepermuntolie weken en deze op plekken leggen waar ratten actief zijn, kan ze tijdelijk afschrikken. Deze methode is echter meestal niet voldoende om een hele plaag te elimineren.
  • Mottenballen: Mottenballen bevatten naftaleen, dat bekend staat om zijn sterke geur. Sommige mensen geloven dat het plaatsen van mottenballen in de buurt van door ratten aangetaste gebieden ze kan verjagen. Mottenballen zijn echter niet specifiek ontworpen om ratten te bestrijden en de effectiviteit van deze methode is twijfelachtig.
  • Ammoniak: Het mengen van een oplossing van ammoniak en water en dit sproeien in door ratten aangetaste ruimtes kan ze tijdelijk afschrikken. Het is echter onwaarschijnlijk dat deze methode een oplossing op lange termijn biedt.

Rattengif

Als u besluit om vergif te gebruiken om van ratten af te komen, moet u prioriteit geven aan veiligheid, de instructies nauwgezet opvolgen en maatregelen nemen om mogelijke schade aan niet-doeldieren te minimaliseren.

Rattengif moet in veilige lokaasstations worden geplaatst waar kinderen, huisdieren en niet-doeldieren niet bij kunnen. Bij het gebruik van rattengif bestaat het risico op secundaire vergiftiging. Als een vergiftigde rat wordt opgegeten door een roofdier of aaseter, zoals een huisdier of wilde dieren, kan het dier gedood worden.

Als iets niet zeker is of als u te maken hebt met een ernstige plaag, kunt u het beste een professionele ongediertebestrijder raadplegen voor begeleiding en hulp.

Wanneer moet u een ongediertebestrijdingsbedrijf bellen?

Als u een aantal van deze huismiddeltjes heeft geprobeerd, maar nog steeds vermoedt dat er ratten in uw huis of tuin zitten, moet u een ongediertebestrijdingsbedrijf bellen.

Er zijn te veel factoren waarmee rekening moet worden gehouden om van een rattenplaag af te komen, die alleen professionals goed kunnen beheersen. Het is belangrijk om te weten welke rattensoorten er zijn en wat hun gedrag is, zodat de gekozen bestrijdingsmethoden werken.

Bovendien is het gebruik van veel huismiddeltjes zoals lijm, zuiveringszout of glassplinters erg onvriendelijk voor de dieren en zelfs gevaarlijk voor huisdieren, kinderen en andere wilde dieren. Daarom raden wij het gebruik ervan sterk af.

Risico's van ratten

Ratten vormen een bedreiging voor de gezondheid. Ze kunnen ernstige ziekten overbrengen, zoals salmonella, tyfus of hondsdolheid. Sommige van deze ziekten zijn erg gevaarlijk omdat de bacterie die ze veroorzaakt resistent is tegen antibiotica, zoals E.Coli.

Deze ziekten worden overgedragen via direct contact met ratten of met hun uitwerpselen en urine, of door beten.

Ratten kunnen ook enorme imago- en financiële schade veroorzaken, maar ook ernstige veiligheidsrisico's veroorzaken door schade aan te richten aan voedselvoorraden, meubilair, infrastructuur, elektrische bedrading, voertuigen of isolatiemateriaal.

Wettelijke verplichtingen voor bedrijven

De meeste bedrijven zijn wettelijk verplicht om een ongediertepreventieprogramma te hebben in samenwerking met een ongediertebestrijdingsbedrijf.

labels:

Zie ook: