Frikandellen zijn onlosmakelijk verbonden met de Nederlandse eetcultuur. De frikandel is een bekende klassieker op ieder Hollands snackfeestje. Maar waar komt de frikandel eigenlijk vandaan en waarom zijn we eigenlijk zo dol op deze diep-gefrituurde vleesstaaf?

De frikandel is een lange vleesstaaf (don’t knock it, till you try it) gemaakt van fijngemalen vlees(resten) en kruiden die vlak voor consumptie wordt gefrituurd.

De Samenstelling van een Frikandel

De exacte samenstelling van een frikandel is iets wat de gemoederen al jaren bezig houdt. Het horrorgehalte van de snack valt reuze mee. De frikandel bevat gewoon vlees: kippenvlees, varkensvlees en heel soms wat paardenvlees.

Het grootste deel van het vlees dat in de snack wordt verwerkt is zogeheten separatorvlees. Dat zijn kleine restjes die aan de botten blijven zitten nadat de filet, borst en andere grotere stukken van de kip zijn afgesneden. Onder hoge druk worden die vleesrestjes van het bot geperst.

Andere ingrediënten van de frikandel zijn water, paneermeel en kruiden. Maar ogen, uiers of stukjes darm? Zulke horroringrediënten ontbreken.

Recept van de frikandel: de belangrijkste ingrediënten:

  • Mechanisch gesepareerd kippenvlees
  • Water
  • Varkensvlees
  • Paneermeel
  • Varkensvet
  • Ui
  • Zout, kruiden en specerijen
  • Smaakversterker E621
  • Dextrose
  • Glucosestroop
  • Emulgatoren E450 en E452
  • Maltodextrine
  • Antioxidanten: citroenzuur en ascorbinezuur
  • Tarwe-eiwit
  • Natuurlijk aroma
  • Kippenei-eiwit

De Geschiedenis van de Frikandel

De allereerste frikandel werd in 1954 gelanceerd in Dordrecht. In 1954 produceerde ondernemer Gerrit de Vries gehaktballen, die in zijn stad Dordrecht bijzonder populair waren. Gerrit de Vries, een slagersknecht, maakte toentertijd gehaktballen die hij vervolgens verkocht aan de horeca. Niet alleen de horeca maar ook velen anderen waren dol op Gerrit’s gehaktballen.

Toen de Warenwet veranderde moest hij noodgedwongen zijn gehaktbal veranderen. Een wijziging in de Warenwet dwong Gerrit zijn recept aan te passen, maar dat zag hij niet zitten. Hij ging ‘zijn gehaktbal’ daarom aanbieden in de vorm van een staaf.

Gerrit bedacht de naam voor zijn “hernieuwde” gehaktbal niet zelf. Een vrouwelijke snackbarhouder van Duitse afkomst fluisterde hem de naam frikadelle in. In Duitsland bestond namelijk de frikadelle (platte gehaktbal) al. Een van afkomst Duitse snackbarhoudster, gaf Gerrit de tip deze noviteit ‘frikadel’ te noemen. Zij had zich laten inspireren door de benaming ‘fricadelle’.

Gerrit heeft zijn vinding nooit geclaimd, waardoor Jan Bekker van Beckersnacks er met het idee vandoor kon gaan. Jaren later was het de familie Beckers - die van de snacks - die na die na jarenlang experimenteren de frikandel zoals wij deze nu kennen in het leven riepen.

Jan Beckers liet zich inspireren door de Amerikanen, waar de snacks al in populariteit toenamen. Hij verving het gehakt met fijngemalen vlees. Hij heeft de vinding van De Vries op grote schaal kunnen vermarkten onder de naam ‘frikandel’. Met de naamswijziging voerde hij ook een aantal veranderingen door: het gehakt werd gemalen vlees, de textuur werd glad en de kruiden werden aangepast. Deze kruidenmix, die Bekker zelf bedacht, geeft de frikandel zijn kenmerkende smaak.

Consumptie en Populariteit

Wij Nederlanders werken samen gemiddeld zo’n 600 miljoen frikandellen per jaar weg. Dat zijn grofweg 37 frikandellen per persoon. Joe! Elk jaar eten we er gezamenlijk zo'n 600 miljoen. Dat komt neer op 35 frikandellen per persoon.

Uiteraard eten we onze dellekes niet kaal. De frikandel is verreweg de populairste snack in Nederland.

Variaties en Innovaties

Hoewel de frikandel al jaren bovenaan de snacklijst staat wil dit niet zeggen dat er niet meer geëxperimenteerd wordt. Meesterkok Ron Blaauw transformeerde in 2020 Tapperij de Eeuwige Jeugd om tot een echte ‘haute friture’. De liefhebber kon aanschuiven voor een heus frikandellendiner.

Een frikandel speciaal hoefden zijn gasten niet te verwachten. Hij serveerde de Frikandel Vive la France met Foie Gras, Frikandel Gado Gado, Frikandel Rendang en Frikandel Garnaal met wasabi, sesam en bonito flakes.

Taiko X Febo brachten een mega decadente frikandel uit: een langoustine frikandel. Je kon hem gewoon bij de Febo uit de muur trekken. Op de frikandel lagen blokjes gelei gemaakt van Ketel One wodka, curry, saffraan-mayonaise, kaviaar en om het geheel af te toppen: eetbaar bladgoud!

Vegetarische Frikandel

Denk je na het zien van bovenstaande lijstje ‘doe mij toch maar een vega frikandel’, dan biedt het schap van de supermarkt ook veel keuze. Bijna elk merk heeft wel een vegetarische frikandel in het assortiment.

Een vegetarische frikandel is vaak bereid op basis van soja-eiwitten. Daarnaast zijn de ingrediënten van een vegetarische frikandel niet heel anders dan van een vleesfrikandel. Ook aan de vegetarische variant zijn water, kruiden en smaakversterkers toegevoegd.

Gezondheidsoverwegingen

Al bevat een frikandel dus geen koeienogen, voor je gezondheid moet je wel uitkijken. De snack bestaat uit verwerkt vlees, dat veel verzadigde vetten bevat. Ook met de saus moet je oppassen. Een frikandel speciaal bevat uitjes (gezond hoor!), maar toch ook vooral veel mayo en curry. En dikke kans dat je er ook nog een frietje (ook weer met saus) bij eet ook.

Fabels en Feiten

Over de ingrediënten van een frikandel doen de gekste verhalen de ronde, zo zouden er stierenballen, koeienogen, uiers, paardenpiemels en slachtafval in worden verwerkt. Dat blijkt gelukkig niet het geval.

We kunnen opgelucht ademhalen, het antwoord is namelijk nee! Dit is absoluut een fabeltje. Frikandellen worden gemaakt van voornamelijk kippenvlees (soms seperatorvlees, dit is het vlees wat aan de karkassen blijft zitten als de grote stukken er af zijn gesneden), varkensvlees en in sommige gevallen een klein beetje paardenvlees.

Een bekende snackfabrikant vermoedt dat ze zijn verzonnen door de ambachtelijke slagers, bang als ze waren voor de opkomende concurrentie van snackfabrieken in de jaren vijftig. Maar helemaal onjuist was de beschuldiging zeker niet.

Eind jaren zeventig bevatten sommige frikandellen nog kippenmagen, slokdarmen en koeienuiers, bleek uit onderzoek van de Universiteit Utrecht. Dat was destijds gewoon toegestaan als veilig restproduct van de slacht. Ogen en oren waren wel verboden en ontbraken dus.

Dankzij separatorvlees is ook het veilige orgaanvlees inmiddels uit je frikandel verdwenen.

Varianten van de Frikandel

Er zijn verschillende varianten en smaakcombinaties beschikbaar. Hier zijn enkele populaire soorten frikandellen die je kunt tegenkomen met de ingrediënten van deze frikandellen:

  • Kipfrikandel: een kipfrikandel wordt gemaakt met kippenvlees in plaats van gehakt. Het heeft een lichtere smaak en is vaak magerder dan de traditionele variant.
  • Vega(n) frikandel: voor vegetariërs en veganisten zijn er vega(n) frikandellen beschikbaar. De ingrediënten van vega(n) frikandellen zijn plantaardige eiwitten, zoals soja, tarwe of groenten, en zijn vrij van dierlijke ingrediënten in combinatie met kruiden en specerijen om ze zo veel mogelijk te laten lijken op vleesfrikandellen.
  • Chilifrikandel: een chilifrikandel heeft een pittige twist. Naast de standaard ingrediënten van een frikandel worden er chilipepers of chilipoeder toegevoegd voor extra pit en smaak.
  • Cheesy frikandel: voor de kaasliefhebbers is er de cheesy frikandel. Deze variant bevat gesmolten kaas in de vulling, wat zorgt voor een heerlijke romige smaak.
  • Mexicaanse frikandel: de Mexicaanse frikandel is geïnspireerd door de Mexicaanse keuken en bevat kruiden zoals komijn, paprika en jalapeño voor een pittige en smaakvolle ervaring.

Het is belangrijk op te merken dat de ingrediënten en smaak van frikandellen kunnen variëren tussen verschillende merken en producenten. Het is altijd raadzaam om de ingrediëntenlijst op de verpakking te controleren voor specifieke informatie.

Hoe Wordt een Frikandel Geserveerd?

In elke snackbar zijn frikandellen te koop. Vaak liggen ze op een koper te wachten in de automatiek. Je kan ze dus ‘uit de muur trekken’. Op bestelling worden ze ook ‘vers’ afgebakken. Dit duurt zo’n 4 minuten bij een optimale temperatuur van 180° Celsius.

Frikandellen zijn in de supermarkt ook bevroren te koop. Steeds vaker zijn er ook frikandellen verkrijgbaar voor in de airfryer of de oven.

De frikandel wordt vaak gegeten met verschillende sausen, vaak mayonaise of een currysaus. Wanneer je de frikandel bestelt met curry, mayonaise en uitjes wordt deze een frikandel speciaal genoemd.

Voedingswaarde

Eén frikandel weegt gemiddeld 70 à 80 gram en levert 150 à 170 kcal.

Hieronder een overzicht van de gemiddelde voedingswaarde van een frikandel:

Voedingswaarde Hoeveelheid (per 100g)
Energie Ongeveer 214 kcal
Vetten Ongeveer 15g
Verzadigde vetten Ongeveer 5g
Koolhydraten Ongeveer 9g
Eiwitten Ongeveer 10g
Zout Ongeveer 2g

labels: #Vlees

Zie ook: