Nederlanders zijn van nature echte aardappel- en broodeters, maar rijst staat ook met enige regelmaat op het menu. Rijst is een grassoort en behoort net als alle andere granen tot de grassenfamilie. De Latijnse naam is Oryza Sativa. Rijst is een van de bekendste voedingsmiddelen wereldwijd. Rijst wordt dan ook op grote schaal verbouwd en geëxporteerd.

Voedingsstoffen in Rijst

Rijst is rijk aan gezonde voedingsstoffen zoals vezels. Daarnaast is rijst een bron van meervoudige koolhydraten en bevat rijst eiwitten, B-vitamines en mineralen zoals kalium en fosfor. Rijst bevat vooral koolhydraten. Koolhydraten zijn een belangrijke bron van energie voor het lichaam. Verder bevat rijst eiwitten, B- vitamines en mineralen, zoals fosfor en kalium. Bijna alle rijstsoorten bevatten dus een aantal goede macro- en micronutriënten en kunnen bijdragen aan een gezond voedingspatroon. Maar er zit gemiddeld ook zo’n 7 tot 8 gram eiwitten in per 100 gram. Je vindt er ook belangrijke vitamines en mineralen in terug.

Wereldwijd eet men 235 gram rijst per persoon per dag, maar in Nederland is dat slechts 11 gram. We eten vooral langkorrelige rijst (indica). Terwijl in Nederland veel traditionele gerechten gebaseerd zijn op aardappelen, gebruikt men in Azië juist vaak rijst als basis. Rijst is een prima bron van energie. Het bevat geen gluten en is enorm veelzijdig. En die kleurrijke rijstschotels met talloze kruidenmixen en aroma’s zijn ook hier erg in trek.

Rijst is een graan dat al duizenden jaren wordt geconsumeerd en een belangrijk onderdeel vormt van de voeding in veel culturen. Het is een uitstekende bron van energie, vooral door het hoge gehalte aan koolhydraten. Bruine rijst wordt vaak als gezonder gezien omdat het meer vezels en voedingsstoffen bevat dan witte rijst. De vezels helpen bij een langzamere vertering en geven je langer een verzadigd gevoel, wat kan helpen bij gewichtsbeheersing. Witte rijst daarentegen is gepolijst en mist veel van de voedingsstoffen die in de zemelen en kiemen van de rijstkorrel zitten. Echter bevat witte rijst wel minder calorieën dan bruine rijst en is dat het meest voorkomend.

Een groot voordeel van rijst is dat het van nature glutenvrij is, waardoor het een uitstekende keuze is voor mensen met coeliakie of een glutenintolerantie. Of je nu witte, bruine of basmatirijst kiest, je hoeft je geen zorgen te maken over gluten in je dieet.

Voedingswaarden van Zilvervliesrijst

Zilvervliesrijst bevat ongeveer dezelfde macronutriënten als witte rijst, maar wel meer vezels.

  • 352 kcal
  • 8,3 gram eiwit
  • 73,5 gram koolhydraten
  • 250 mg kalium
  • 300 mg fosfor
  • 157 mg magnesium
  • 0,34 mg vitamine B1
  • 0,250 mg vitamine B6

Soorten Rijst

Er zijn echt enorm veel rijstsoorten in de wereld, dus laten we het simpel houden. Niet alle rijst is even gezond. Er zijn grote verschillen in de soorten rijst die in de winkel liggen. Er worden wereldwijd rond de 8000 soorten geteeld. De bekendste hiervan zijn jasmijnrijst, basmatirijst, wilde rijst, kleefrijst en risottorijst.

  • Zilvervliesrijst: Het zilvervlies om de rijst geeft de zilvervliesrijst een lekkere volle smaak. Het is een bron van vezels en is daardoor de volkoren en dus gezonde variant van rijst. Zilvervliesrijst wordt ook wel bruine rijst genoemd.
  • Witte rijst: Als je zilvervliesrijst ontdoet van het vezelrijke vliesje dan houd je witte rijst over. Witte rijst wordt vaak nog verder bewerkt.
  • Pandanrijst: Pandan komt uit Thailand. De langkorrelrijst heeft de nootachtige geur van de pandanpalm en heeft een zachte, volle smaak.
  • Basmatirijst: De basmatirijst wordt in India verbouwd. Het is een langkorrelrijst met een volle, verfijnde smaak. Basmatirijst ken je misschien enkel als witte rijst, maar deze is ook verkrijgbaar als ongeslepen volkoren rijst.
  • Gele rijst: Een witte rijst die gekleurd is met kurkuma, ook wel bekend als geelwortel of koenjit, noemen we gele rijst.
  • Dessertrijst: Over het algemeen wordt dessertrijst gemaakt van gebroken witte rijst. Soms wordt voor dessertrijst ook rondkorrelige kleefrijst gebruikt. Ook deze rijstkorrel wordt na het koken zacht en plakkerig: ze neemt veel vocht op.
  • Risottorijst: In Nederland eten we ook rijst met een korte korrel: de japonico, beter bekend als risottorijst. In Europa wordt deze rijst verbouwd in Italië, Spanje en Griekenland. Deze rondkorrelige rijst neemt veel vocht op tijdens het koken.
  • Jasmijnrijst: Jasmijnrijst is zowel verkrijgbaar als witte rijst en als zilvervliesrijst.
  • Instant rijst: Instant rijst is geen rijstsoort, maar is al voorgekookt zodat je deze enkel nog hoeft op te warmen.
  • Rode rijst: Rode rijst is echt een andere rijstsoort met een kenmerkende rode kleur. De rode kleur zit in het vliesje van de volkoren versie. Deze is qua voedingswaarde vergelijkbaar met rode rijst en zilvervliesrijst, maar heeft een onderscheidende smaak.
  • Wilde rijst: Wilde rijst is geen rijst maar een heel andere graansoort. Deze rijst bevat opvallend meer eiwitten: ongeveer 15 gram per 100 gram.

Gezondste Keuze

De gezondste rijst is de volkoren versie van een rijstsoort. Wanneer de rijstkorrel namelijk nog intact is en het vliesje eromheen bewaard blijft, dan bevat de rijst meer voedingsstoffen. Biologische zilvervliesrijst is zowat de gezondste rijst die je kan eten. Als je witte rijst gebruikt geldt daarom het advies om dat te vervangen door zilvervliesrijst. Het vervangen van witte producten zoals witte rijst, witbrood en witte pasta door zilvervliesrijst, volkorenbrood en volkoren pasta geeft winst voor de gezondheid. Het verkleint bijvoorbeeld de kans op hart- en vaatziekten. Zilvervliesrijst past in een gezond voedingspatroon. Zilvervliesrijst staat in de Schijf van Vijf. De gezondheidseffecten van zilvervliesrijst gelden niet voor witte rijst. We kunnen dus niet concluderen dat rijst op zichzelf gezond of ongezond is, maar wel kunnen we zeggen dat het past in een gevarieerd en gezond voedingspatroon. Zilvervliesrijst is een volkorenproduct. Volkorenproducten zijn goed voor de gezondheid, bijvoorbeeld omdat ze het risico op bepaalde hartziekten verlagen.

Verwerking en Bewerking van Rijst

Na de oogst worden de rijstkorrels uit de planten gehaald. Dit wordt ‘dorsen’ genoemd. Op dat moment bevindt het kaf zich nog om de korrel. In een rijstmolen wordt het graan gemalen, waarbij het kaf wordt verwijderd. Grote zeven zorgen ervoor dat vuiligheid achterblijft. Aan het einde van dit proces ontstaat zilvervliesrijst. In de verdere productie wordt naast het kaf, ook het vezelrijke vlies verwijderd. Vaak worden de korrels hierna nog verder bewerkt. Bijvoorbeeld door ze voor te koken, te stomen of de rijst in kleinere stukjes te breken. Parboiled rijst ondergaat een apart verwerkingsproces. Het graan wordt ongepeld gestoomd, vervolgens gedroogd en hierna pas gepeld en geslepen. Parboiled rijst is ongepeld geweekt, gestoomd, vervolgens gedroogd, gepeld en geslepen. Daardoor behoudt het meer vitamines en mineralen.

Naast rijst als heel graan wordt het ook verwerkt in allerlei producten. Rijstvlokken zijn gestoomde, geplette rijstkorrels die na afloop geroosterd worden. Mihoen is een vermicelli gemaakt van rijstebloem. Mihoen wordt vaak gebruikt in loempia’s, soepen en roerbakgerechten. Denk aan rijstvermicelli, rijstwafels, rijstnoodles, Japanse zoutjes en rijstbloem.

Bewaren van Rijst

Bewaar rijst koel, donker en droog. Dan is het een jaar houdbaar. Aangebroken pakken rijst kun je het beste bewaren in afgesloten voorraadbussen. Rijst is lange tijd houdbaar wanneer je het koel, donker en droog bewaart. Gekookte rijst is 2 dagen houdbaar in de koelkast en 3 maanden in de vriezer. Koel de gekookte rijst snel af en zet het goed afgesloten in de koelkast. in goed sluitende voorraadbussen te bewaren. Zilvervliesrijst kan onder invloed van licht en zuurstof bederven. Dit komt doordat zilvervliesrijst vetter is dan witte rijst. Als vetten bederven zeggen we dat iets ranzig wordt.

Bereiding van Rijst

Reken ongeveer 75 gram ongekookte zilvervliesrijst per persoon. Een koffiekopje is een goede maat per persoon of gebruik het Eetmaatje. Het koken in water maakt de zilvervliesrijst ongeveer tweeënhalf keer zo zwaar. 75 gram ongekookte rijst wordt dus 200 gram gekookte rijst. Kijk op de verpakking voor de exacte bereidingstijd.

Rijst kan na het koken op 3 manieren uitpakken: droog, nat of kleverig. Dat hangt van het type rijst en de bereiding af. Basmati rijst, Pandan rijst en Surinaamse rijst zijn droogkokende rijstsoorten met een lange, stevige korrel. Kleefrijst verliest na het koken zijn stevigheid.

Duurzame Manier van Rijst Koken

Er is een minder bekende maar duurzame manier is om rijst te koken, de hooikistmethode. Er is weinig energie voor nodig en kan met alle soorten rijst. Breng de rijst in een pan met afgepast water aan de kook. Volg hiervoor de instructies op de verpakking. Zet vervolgens de pan met inhoud in een houten kist met hooi, of in een slaapzak. De temperatuur in de pan blijft hoog. Na 15 tot 30 minuten is de rijst gaar. Met de Ecostoof bereik je hetzelfde effect. In het boek ‘De Ecokeuken’ van Pierre Wind vind je ook tips over een duurzamere manier van rijst koken.

Risico's en Aandachtspunten

In rijst kan arseen voorkomen. Arseen valt onder de zware metalen. Het komt voornamelijk door milieuvervuiling in voedingsmiddelen terecht. Planten zoals rijst nemen arseen op uit de bodem en het water. Dit is niet te voorkomen. De hoeveelheid arseen in voedingsmiddelen moet zo laag mogelijk zijn. Daarom is het advies om gevarieerd te eten. En geef in ieder geval kinderen niet elke dag rijst of producten met rijst zoals rijstwafels. Verder kun je er uit voorzorg nog voor kiezen de rijst voor gebruik te wassen en de rijst te koken in ruim voldoende water. In bereide rijst kunnen bacteriën zoals Bacillus cereus gaan groeien. Zet het binnen 2 uur in de koelkast of vriezer. Voor zwangeren en kinderen tot 7 jaar die wonen in een huis met loden leidingen geldt het advies om geen kraanwater te gebruiken om rijst te koken. Via de leidingen kan namelijk lood in het kraanwater terechtkomen.

Milieu-impact

Rijst groeit in water, daardoor ontstaat weinig onkruid. Bestrijdingsmiddelen zijn daarom nauwelijks nodig. Insecticiden en ontsmettingsmiddelen worden wel gebruikt tijdens de opslag van rijst. Zo worden de opslagcontainers ontsmet met methylbromide. Hiervan kunnen resten achterblijven in de rijst. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) controleert hier streng op en haalt besmette rijst van de markt. Voor de Amerikaanse en de meeste Italiaanse rijstteelt is veel energie nodig. De teelt is namelijk helemaal gemechaniseerd. Denk aan het pompen van water, machines voor de oogst, droogmachines, pelmachines en sorteermachines. In Thailand wordt nog traditioneel met de hand en met een buffel gewerkt. Vrijwel alle rijst komt per schip naar Nederland. Vervoer per schip is een van de minst milieubelastende vormen van transport. De rijst die wij eten groeit meestal in natte rijstvelden. Door bacteriën die in de velden groeien, ontstaat het gas methaan. Dit is naar schatting een vijfde van alle methaanuitstoot in de wereld. Methaan draagt voor een groot deel bij aan het broeikaseffect. Hoe warmer het klimaat en hoe langer de rijst op het land staat, hoe meer methaan er ontstaat. Er is ongeveer 2000 tot 10.000 liter water nodig voor 1 kilo rijst. Boeren geven hun akkers water met regenwater, met water gepompt uit omliggende rivieren of met grondwater. Nog veel boeren in Thailand en Vietnam bevloeien hun akkers met regenwater. Grotere bedrijven gebruiken vaak rivierwater of grondwater om te irrigeren. Genetisch gemodificeerde rijst is verboden in Europa. Toch wordt de rijst wel eens gevonden en in beslag genomen. De plant is door genetische modificatie weerbaar gemaakt tegen een veelgebruikt onkruidbestrijdingsmiddel. Het onkruid gaat dus dood en de rijstplant groeit verder. In de Verenigde Staten en China is zulke rijst wel toegestaan. Verder is er zogenaamde 'golden rice' ontwikkeld, die meer vitamine A bevat dan normale rijst. Deze rijst is nog niet verkrijgbaar.

Eerlijke Handel en Arbeidsomstandigheden

Bij het kopen van rijst kun je letten op milieubelasting en eerlijke handel. De Topkeurmerken EKO, Europees biologisch en Fairtrade helpen daarbij. In Thailand en India zijn arbeidsomstandigheden nog niet altijd in orde. Boeren hebben meestal weinig land en een lage opbrengst door toedoen van tussenhandelaren. In de Verenigde Staten zijn de arbeidsomstandigheden goed geregeld. Ook in Italië zijn er door de Europese wetgeving geen problemen op dit vlak.

Tips om Verspilling te Voorkomen

Consumenten verspillen vaak veel rijst, door teveel te koken. Dit kun je voorkomen door goed af te meten. Een handig hulpmiddel hierbij is het Eetmaatje. Het Eetmaatje is een maatbeker voor rijst, pasta en couscous.

labels:

Zie ook: