Wist je dat de groenten en fruit die je in je mandje legt vaak meer bevatten dan alleen vitamines? Sommige groenten en fruit zitten vol met pesticiden; stoffen die worden gebruikt om gewassen te beschermen tegen ziekten en plagen. Hoewel dat theoretisch als een goed idee klinkt, wil je die stoffen níet in je eten terugvinden.
Dat boeren pesticiden gebruiken om hun oogst te beschermen, is natuurlijk geen nieuws. Zo kunnen ze immers onkruid en ziektes tegengaan. Toch kopen de meeste mensen nog steeds ‘normale’ groenten en fruit (waarbij je je kunt afvragen wat nu eigenlijk normaal is, maar dat ter zijde).
Wil je liever geen pesticiden op je groente en fruit, dan koop je de biologische variant in de supermarkt, ga je naar een biologische (super)markt óf groei je je eigen groentjes. Wat veel mensen alleen niet weten is dat bepaalde groenten en fruit opvallend vaker worden bespoten met de chemische stoffen dan andere.
Groenten en fruit met de meeste pesticiden
Onlangs verscheen er een nieuwe Eetwijzer van PAN-NL; een lijst met groenten en fruit die de meeste én de minste pesticiden bevatten. Wist je bijvoorbeeld dat op een aardbei gemiddeld wel 3,7 soorten pesticiden zitten? Daarna volgen aardbeien (met 3,7 verschillende pesticiden) en kersen (met 3,5 verschillende pesticiden) op het lijstje van fruitsoorten met de meeste pesticiden. Maar ook appels behoren tot de groenten en fruit met een hoge pesticidebelasting, zoals dat heet, en hebben gemiddeld 3,2 verschillende pesticiden op de schil.
Dit vitamine C-bommetje hoort tot de fruitsoorten die regelmatig bespoten worden omdat ze gevoelig zijn voor schimmelziekten. In landen waar sinaasappels veel geteeld worden, zoals Spanje, krijgen ze daarom vaker verschillende laagjes pesticiden om ze te beschermen tegen de tropische omstandigheden.
Qua groenten staat de kropsla op #1 als het gaat om de meeste pesticiden met gemiddeld 3,6 verschillende pesticiden. Door het vochtige klimaat en de kwetsbaarheid van de bladeren, kunnen de chemicaliën zich makkelijker ophopen.
De 'Dirty Dozen' en 'Clean Fifteen' lijsten
Elk jaar brengt het wetenschappelijk onderzoeksteam van de EWG een update uit met de vastgestelde hoeveelheid aan bestrijdingsmiddelen op groente en fruit. Hieruit volgt dan de bekendmaking van de beroemde Dirty Dozen en Clean Fifteen, die respectievelijk de gewassen met de meeste en minste bestrijdingsmiddelen weergeven.
De letters EWG staan voor Environmental Working Group. Deze Amerikaanse onderzoeksgroep zet zich sinds 1992 in voor het bevorderen van gezondheid. In het begin waren ze meer gericht op het beschermen van de gezondheid van kinderen, maar later zagen ze ook de noodzaak ervan in om dit uit te breiden naar volwassenen.
De EWG publiceerde de toplijst van groenten en fruit met de meeste en minste bestrijdingsmiddelen voor het eerst in 2004 en brengt sindsdien jaarlijks een update uit (2). De lijst van dit jaar is samengesteld op basis van een analyse van meer dan 47.510 monsters die door de FDA (Food and Drug Administration) en het ministerie van Landbouw in de Verenigde Staten zijn genomen. Deze monsters zijn weer afkomstig van groenten en fruit zoals we ze thuis bereiden.
Dit betekent dat ze goed zijn gewassen en geschild. Dus bananen worden voor het testen geschild en bosbessen en perziken worden gewassen. Vergeleken met vorig jaar zijn er enkele opvallende verschuivingen in de lijsten. De Dirty Dozen van 2025 ziet er dus iets anders uit dan die van 2024. Aardbeien staan nu op de tweede plaats in plaats van de eerste, terwijl spinazie naar de top is geklommen.
Nieuwe toevoegingen zijn bramen en aardappelen, die respectievelijk sperziebonen en paprika’s/chilipepers van de lijst hebben verdrongen. Deze laatste krijgen nu een speciale vermelding vanwege hun hoge toxiciteitsscore. Ook in de Clean Fifteen zijn verschuivingen zichtbaar. Bloemkool en bananen zijn nieuw toegevoegd aan de lijst, terwijl honingmeloen en zoete aardappelen zijn weggevallen.
Op 96 procent van alle monsters in de Dirty Dozen bevonden zich pesticidenresiduen. In totaal werden 203 verschillende pesticiden aangetroffen op de Dirty Dozen-producten. Opvallend is dat alle items, behalve aardappelen, gemiddeld vier of meer verschillende pesticiden per monster hadden. Aardappels bevatten gemiddeld twee soorten.
Van de Clean Fifteen-producten had bijna 60 procent van de monsters geen meetbare pesticidenresiduen. Slechts 16 procent van deze monsters bevatte residuen van twee of meer pesticiden. Bramen zijn nieuw toegevoegd aan de Dirty Dozen-lijst en staan op de tiende plaats. Van de onderzochte monsters bevatte 93 procent meetbare hoeveelheden pesticiden.
Per monster werden gemiddeld vier verschillende pesticiden gevonden, bestaande uit zowel fungiciden als insecticiden. Daardoor behoren bramen tot de meer vervuilde bessen, samen met aardbeien en blauwe bessen die al langer op de lijst staan. Ook aardappelen zijn nieuw op de lijst, maar dit heeft vooral te maken met een specifieke Amerikaanse situatie.
In de VS wordt na de oogst vaak chlorpropham toegepast om uitlopen te voorkomen, een stof die de Europese Unie in 2019 al heeft verboden vanwege gezondheidsrisico’s.
Overeenkomsten tussen Amerikaanse en Europese markten
De EWG is zoals gezegd een Amerikaanse organisatie, dus je zou zeggen dat de uitslag van hun onderzoek niks zegt over de Nederlandse markt. Dat is niet helemaal waar: door de globalisering liggen er in de Nederlandse supermarkten groenten en fruit van over de hele wereld in de schappen. Dit geldt ook voor Amerika (3). Het is verplicht om op de prijskaartjes het land van herkomst te vermelden. Je zal zien dat avocado’s uit Amerika kunnen komen en kiwi’s uit Nieuw-Zeeland.
Het klopt dat we de Amerikaanse markt niet één-op-één kunnen overnemen naar de Europese/Nederlandse markt. Toch kunnen we de resultaten grotendeels wel overnemen. De groente- en fruithandel is mondiaal: Bijna de hele wereld haalt zijn fruit bijvoorbeeld uit Mexico/Zuid-Amerika (6, 7).
Binnen de Europese Unie zijn er strikte regels voor pesticiden, maar er is ook een streven naar harmonisatie van voedselveiligheidsnormen op internationaal niveau, inclusief de Codex Alimentarius. Een zeer uitgebreid onderzoek van het Pesticide Action Network (PAN) Europa toont vrijwel dezelfde lijst als de EWG (9). PAN UK toont daarbij nog eens praktisch dezelfde lijst (10).
De gevoeligheid van groenten en fruit voor bederf of insectenvraat zijn eigenschappen die overal ter wereld hetzelfde zijn. Er zullen dus zeker wat relatief kleine verschillen zijn tussen de Amerikaanse en Europese markt, maar in grote lijnen zal het niet veel van elkaar verschillen.
Bedenk ook dat het binnen de Amerikaanse markt van jaar tot jaar verschilt, dus we moeten dit niet klakkeloos aannemen als de waarheid, maar meer zien als een indicatie. Groenten en fruit uit de Dirty Dozen houden wereldwijd een groot risico in, en groenten en fruit uit de Clean Fifteen zijn over het algemeen een stuk veiliger.
Ook is het een kwestie van logica, omdat we aardbeien en blauwe bessen niet kunnen schillen, is daar de kans op blootstelling aan residuen het grootst, zeker in vergelijking met bijvoorbeeld een kiwi, avocado, meloen of ananas. Bij deze laatste eten we de schil niet op, en dat zal wereldwijd altijd leiden tot een gunstigere positie in de lijst. De lijst betreft namelijk groenten en fruit die zijn klaargemaakt zoals we dit thuis ook zouden doen.
De EWG is een fan van biologische producten, omdat deze doorgaans veel minder bestrijdingsmiddelen bevatten. Zij raden aan om alle producten die in de Dirty Dozen staan alleen nog te eten als ze biologisch zijn. Producten uit de Clean Fifteen zijn dusdanig schoon, dat je deze ook van reguliere oorsprong zou kunnen eten.
De EWG benadrukt overigens dat groente en fruit te allen tijde van essentieel belang zijn in een gezond dieet, ongeacht of ze nu zijn bespoten of niet. In hun ogen is het niet eten van groente en fruit schadelijker dan het binnenkrijgen van wat bestrijdingsmiddelen.
Hoe verwijder je pesticiden?
Oké, nu weet je dus voortaan welke groenten en fruit je liever biologisch wilt kopen of héél goed wilt wassen voor het opeten. Gelukkig zijn er ook groenten die gemiddeld het minst worden bespoten met pesticiden. Hoewel er volgens het onderzoek op 73 procent van de gangbare soorten groente en fruit sporen van één of meer bestrijdingsmiddelen zitten, betekent dat niet dat je de groenten en fruit niet veilig kunt eten. De hoeveelheden pesticiden zijn allemaal onder de maximaal toegestane hoeveelheid, laat PAN-NL erbij weten.
Vind je het idee van die onzichtbare pesticiden op je groenen en fruit niet fijn? We’ve got you.
- Was groenten en fruit goed: gebruik een speciale groente- en fruitreiniger of een simpele oplossing van water met azijn om pesticiden eraf te krijgen.
- Schil: de meeste pesticiden zitten aan de buitenkant van fruit of de groente, dus het schillen van bijvoorbeeld appels kan een verschil maken.
Lijsten van groenten en fruit met de meeste en minste pesticiden
Hieronder een overzicht van de lijsten van PAN-NL en EWG:
Fruit met de meeste pesticiden
- PAN-NL lijst: citrusfruit, aardbeien, kersen, perziken, appels
- Dirty dozen EWG, fruit: aardbeien, spinazie, peren, nectarines, appels, druiven, kersen, perziken, blauwe bessen
Groenten met de meeste pesticiden
- PAN-NL lijst: kropsla, paksoi, paprika, spruitjes, sperziebonen
- Dirty dozen EWG, groenten: spinazie, boerenkool (of andere bladgroente met een harde stengel), paprika en pepers, komkommer
Fruit met de minste pesticiden
- PAN-NL lijst: kiwi, ananas, mango, pruimen, watermeloen
- Clean fifteen, EWG, fruit: avocado's, kiwi's, mango's, watermeloen, ananas, papaya, honingmeloen
Groenten met de minste pesticiden
- PAN-NL lijst: asperges, rode bieten, witlof, rode kool, champignons
- Clean fifteen, EWG, groenten: asperges, uien, doperwten, pompoen, kool, zoete aardappelen, wortelen
labels:
