Het is één van de meest geliefde lekkernijen ter wereld, ook in Nederland: de pannenkoek. Er zijn zelfs maar weinig gerechten zo oud als de pannenkoek. De pannenkoek wordt al eeuwenlang gegeten.

Het is onduidelijk wie de allereerste pannenkoek bakte, het is immers heel makkelijk om een mengsel van water, eieren en meel te maken en dat op een warme plaat of steen op te warmen. Het zou al kunnen dat er ver in de prehistorie op deze manier platte broden, of een soort pannenkoeken gebakken werden. Als we afgaan op archeologische ontdekkingen zouden ze zelfs in de prehistorie al pannenkoeken gebakken hebben.

Eigenlijk kan je wel bijna stellen dat de pannenkoek op elk werelddeel afzonderlijk is uitgevonden. Het is niet te zeggen wie of welk volk het recept van de pannenkoek heeft bedacht.

De pannenkoek in de oudheid

Wat we zeker weten is dat in ieder geval de oude Grieken en Romeinen al pannenkoeken aten. De oude Grieken kenden een soort pannenkoek onder de naam ‘teganites’. Door de oude Romeinen werden ze Alita Docia (ofwel ‘wat zoetigs’) genoemd. De basis van deze Romeinse pannenkoeken bestond uit melk, eieren en bloem.

De oude Griekse dichters, Cratinus en Magnes, schreven er zelfs over in hun poëzie. Net als nu hadden de Romeinen ook verschillende varianten voor hun pannenkoeken, zo werden ze bijvoorbeeld met honing of fruit gegeten of kaas en vlees.

De middeleeuwen en de opkomst van de moderne pannenkoek

Eeuwen later, tijdens de middeleeuwen, ging de pannenkoek steeds meer lijken op die we tegenwoordig kennen. Het oudste geschreven recept voor pannenkoeken is terug te vinden in een kookboek uit 1439, de tijd dat het woord ´pannenkoek´ ook gangbaar werd. In die tijd waren het eigenlijk meer koeken gemaakt van boekweitmeel.

Het recept van de pannenkoek bestond destijds onder andere uit maismeel, water, melk, gesmolten boter, een vleugje bloem en boekweit. Dit recept wordt nu nog steeds min of meer gebruikt voor Franse crêpes, in de Nederlandse variant wordt tegenwoordig wat meer bloem en water gebruikt.

Het lijkt erop dat het recept van de pannenkoek uiteindelijk ergens in de loop van de 12e eeuw door Kruisvaarders vanuit China en Nepal naar Europa is gebracht. De populariteit van pannenkoeken in deze periode was zo groot dat zelfs Shakespeare erover schreef in zijn stukken.

In de middeleeuwen speelden pannenkoeken ook een rol in het Christendom. Ze werden traditioneel in grote hoeveelheden gegeten op Vastenavond, tegenwoordig bij ons ook wel bekend als de laatste dag van Carnaval, een moment van feest vóór het begin van de vastentijd voor Pasen.

De pannenkoek over de hele wereld

De pannenkoek is overal ter wereld bekend, met overal ongeveer dezelfde ingrediënten en bereidingswijze. Waar ter wereld je ook heen gaat, er is altijd wel een pannenkoek in de één of andere vorm te vinden.

Vaak wordt gedacht dat de Europeanen degenen waren die de pannenkoeken voor het eerst aan de Amerikanen introduceerden, maar dat blijkt toch niet helemaal waar te zijn. Naar verluidt hadden de oorspronkelijke inwoners van de Verenigde Staten al hun eigen versie van de pannenkoek. De oorspronkelijke bewoners van Amerika, indianen, hadden al hun eigen versie van de pannenkoek, de ‘Nokehick’ wat vrij vertaald ‘geen koek’ betekent.

Maar de Europeanen, in het bijzonder de Nederlanders, hebben wel een inbreng gehad in de moderne versie van de pannenkoek in Amerika. Vervolgens introduceerden de Nederlanders in de 18e eeuw de boekweit cake in Amerika. In de 18e eeuw maakten de Nederlanders in het land het gebruik van boekweit in het recept van de pannenkoek populair.

Rond 1750 werd de Hoecake - zo genoemd omdat deze werd gebakken op een soort platte schep ofwel ‘Hoe blade’ - erg populair bij de Amerikanen. In Amerika werden pannenkoeken, ook wel bekend als hoe cakes, johnnycakes of flapjacks, daarna voornamelijk gemaakt van boekweit of maismeel.

Pannenkoeken in verschillende culturen

Na de ontwikkeling van de pannenkoekenmix in 1889 in de Verenigde Staten werd het maken van pannenkoeken makkelijker dan ooit. Wereldwijd worden pannenkoeken nog steeds gegeten in allerlei soorten en maten.

Dichterbij huis kennen ze in Oostenrijk de ‘palatschinke’ en in Tsjechië de ‘palacinka’. En misschien wel het meest bekend zijn de Franse, superdunne crêpes. In Engeland en Frankrijk staat hij bekend als crêpe. De crêpe wordt vaak afgetopt met limoensap of siroop. Ook in Engeland hebben ze het over crêpes, terwijl de Schotten ze Ulster noemen. De Schotten noemen het Ulster die veel lijkt op de Amerikaanse Flapjack.

Bij onze buren in Duitsland staat hij bekend als Pfannkuchen. Soms wordt hij in repen gesneden en in of bij de soep gegeten. Duitslang heeft de pfannkuchen die soms in reepjes wordt gesneden en bij soep worden gegeten. In Scandinavische landen wordt de pannenkoek vaak gegeten met slagroom en een fruit jam. De geschiedenis van de pannenkoek blijft niet beperkt tot Europa en Amerika. Er zijn ook varianten in Afrika, Maleisië, de Filipijnen en vele andere landen.

De Fransen hebben de crêpe, in Amerika zijn er de fluffy pancakes die als ontbijt worden gegeten. Van hartig tot zoet, voor de stevige trek of voor de echte zoetekauw. Bosbessen, kersen, appel, spek, ui, kaas of gember: dat zijn slechts een paar ingrediënten waar je uit kunt kiezen.

Nederland en de pannenkoek

Pannenkoeken en Nederland lijken onlosmakelijk met elkaar verbonden. Al in heel oude kookboeken staan recepten voor verschillende soorten pannenkoeken. Dat laat al zien dat we in Nederland behoorlijk verkocht zijn aan onze pannenkoek.

Het is ook grappig om te zien dat pannenkoeken door de jaren heen heel anders worden gegeten. Toch gaan pannenkoeken heel ver terug in de tijd. Het is waarschijnlijk zelfs een van de eerste bakproducten van onze Westerse beschaving: een mengsel van fijngewreven graan, vermengd met water, dat op een gloeiende steen werd ‘gebakken’.

Vanuit die basis van water en meel zijn er verschillende producten gegroeid, die zich over de hele wereld anders hebben vormgegeven. Zo heb je de zoete pannenkoek bij ons, maar een heel dunne crèpe in Frankrijk, een Oost-Europese blini. Ieder gebied heeft zijn eigen variant.

Nederlandse (en Vlaamse) pannenkoeken schijnen een afwijkende vorm te hebben ten opzichte van andere pannenkoeken in de wereld. In onze pannenkoekenrestaurants vind je verschillende soorten pannenkoeken. Dat wil zeggen: pannenkoeken met verschillende toppings.

In 2007 begonnen met 60 deelnemende scholen en inmiddels uitgegroeid tot een evenement waaraan ongeveer 1500 scholen meedoen. We in Nederland sinds 2007 Nationale Pannenkoekdag vieren op een vrijdag in maart?

Interessante weetjes over pannenkoeken

  • We in Nederland pannenkoeken behoorlijk vaak op het menu hebben staan: 1 op de 3 Nederlanders eet minstens 1 keer per maand pannenkoeken.
  • Je redelijk snel moet zijn in het bakken van pannenkoeken om een gooi te doen naar het wereldrecord?
  • In Rotterdam is er een Pannekoekstraat met daarin veel eettentjes, maar…. geen pannenkoekenrestaurant.
  • En Manchester heeft nog een ‘pannenkoekenrecord’ in handen, want de duurste pannenkoek ter wereld eet je in deze Engelse stad.
  • De grootste pannenkoek ooit maar liefst een diameter van 15 meter had en zo’n 3.000 kilo woog?
  • Pannenkoeken al vanaf de Middeleeuwen, vooral in Groot-Brittannië, werden gebakken om eieren op te maken voordat het vasten voor Pasen begon?
  • In Engeland, Ierland en Australië wordt op de dinsdag voorafgaand aan deze Aswoensdag al eeuwenlang Pancake Day gevierd.

labels: #Pannenkoeken #Pannenkoek

Zie ook: