Azijn is een zure vloeistof met diverse smaken en toepassingen. Het woord 'azijn' komt van het Latijnse 'acetum', in Frankrijk bekend als 'vinaigre'. In de keuken wordt het gebruikt als een zuur accent in verschillende gerechten. Er bestaan diverse soorten azijn, waarvan de bekendste witte wijn-, rode wijn-, balsamico- en appelazijn zijn. Vooral aan appelazijn worden verschillende gezondheidsvoordelen toegeschreven.

Diverse voedingsmiddelen komen in aanmerking voor de productie van azijn. De enige voorwaarde is dat ze voldoende suikers of koolhydraten bevatten, die tot alcohol vergist kunnen worden. Sommige azijnsoorten, zoals balsamico, moeten nog jaren narijpen in houten vaten. Dat levert een rijke variëteit van smaken op en vergroot de toepassingsmogelijkheden in de keuken. De eenvoudige industriële azijn bevat uitsluitend azijnzuur.

Wat is Natuurazijn?

Wanneer gistende producten door toepassing van acetobacter verzuurt ontstaat natuurazijn. Van oudsher wordt dit gemaakt door alcohol over houtspaanders te mengen, waardoor een chemische vergistingsreactie ontstaat. Normaal azijn bezit circa vier tot vijftien procent azijnzuur en heeft een pH waarde van rond de twee. Dit valt dus ver buiten de range, waarbinnen gewoonlijk bacteriën en schimmels tot ontwikkeling kunnen komen.

De azijn die hieruit ontstaat wordt ook wel ‘natuurazijn’ genoemd. Wijnazijn is hier een voorbeeld van. Dit is het basisprincipe. Omdat deze omzetting behoorlijk wat tijd kost, wordt er in de industrie gebruik gemaakt van ‘azijnmoeders’: een groep bacteriën die het proces versnellen. De azijn die zo ontstaat is zeer sterk en te zuur om zo te gebruiken. Daarom wordt het gemengd met water of sap en soms suiker. Wanneer de hoeveelheid azijnzuur onder de 4% komt, mag het product geen ‘azijn’ meer heten, maar wordt het aangeduid als ‘edik’.

Natuurazijn versus Schoonmaakazijn

Tegenwoordig bestaan er ontzettend veel soorten azijn, zoals natuurazijn, schoonmaakazijn, wijnazijn en appelazijn. Het verschil tussen schoonmaakazijn en natuurazijn is essentieel om te begrijpen. Schoonmaakazijn is een chemisch product en is niet bedoeld voor consumptie. Er bestaat ook schoonmaakazijn van natuurlijke oorsprong, maar het advies blijft dat het niet voor consumptie is. In schoonmaakazijn wordt maar liefst tweemaal zoveel azijnzuur gebruikt als bij gewone natuurazijn. Daarnaast kan het ook methanol bevatten.

Waar kun je schoonmaakazijn voor gebruiken?

Schoonmaakazijn is echt een reinigingsmiddel dat je voor tal van dingen kunt gebruiken. Zo neutraliseert azijn nare geurtjes en wordt het gebruikt om vetvlekken en kalkaanslag te verwijderen. Hieronder een lijstje wat je zoal met schoonmaakazijn kunt doen:

  • om de badkamer en keuken te ontkalken
  • om de waterkoker te ontkalken
  • om de ramen en spiegels ermee schoon te maken
  • als wasverzachter
  • om makkelijk behang ermee af te halen

Daarnaast kun je schoonmaakazijn gebruiken om de wasmachine ermee te ontkalken. Ook kun je schoonmaakazijn in combinatie met baking soda gebruiken om de gootsteen te ontstoppen.

Let op: je zult ongetwijfeld op internet de veelgehoorde tip tegenkomen om azijn te gebruiken als onkruidverdelger. Dit zou weliswaar kunnen werken, maar volgens Milieu Centraal is schoonmaakazijn niet getest als bestrijdingsmiddel en kan het gevaarlijk zijn voor het milieu en de gezondheid.

Waar kun je natuurazijn voor gebruiken?

Natuurazijn, ook wel tafelazijn genoemd, kun je in tegenstelling tot schoonmaakazijn wél consumeren. Je kunt het bijvoorbeeld als dressing verwerken in een salade of zelfs je haar ermee wassen. Haar zou hierdoor namelijk meer gaan glanzen. Hiervoor kun je wel het beste appelazijn gebruiken, omdat deze minder zuur is dan normale natuurazijn.

Hoewel schoonmaakazijn niet bedoeld is om op te eten, kun je natuurazijn wél gebruiken als vervanger voor schoonmaakazijn. Voor alle tips die we hierboven hebben genoemd kun je ook gerust natuurazijn gebruiken.

Gezondheidsvoordelen van Natuurazijn

Azijn heeft een antibacteriële werking en kan de groei van bacteriën op oppervlakken remmen. Aanhangers van natuurlijke geneeswijzen beschouwen (niet-industriële) azijn als een voedingsmiddel dat onder meer kanker zou helpen voorkomen. Toch is het belangrijk om kritisch te blijven. Maar volgens Jasper de Vries van het Voedingscentrum is er geen enkel bewijs dat azijn ook bacteriën in het lichaam remt. Daarnaast kan azijn het glazuur van de tanden aantasten door de zuurgraad.

  • Bloedsuikerspiegel: Azijn kan de insulinegevoeligheid sterk verbeteren en pieken in de bloedsuikerspiegel tegengaan.
  • Verzadiging: Azijn kan een langer gevoel van verzadiging geven, waardoor afvallen gemakkelijker wordt. Hiervoor zijn één of twee theelepels al voldoende.
  • Cholesterol: Het chlorogeenzuur in azijn kan het oxideren van LDL-cholesterol tegengaan.
  • Tumorgroei: Er zijn ook wat kleinschalige studies die azijn in verband brengen met een verminderde tumorgroei.

Waar kan natuurazijn zoal effectief voor worden gebruikt?

Azijn kan met die eigenschap dan ook effectief gebruikt worden om meerdere gezondheidskwalen aan te pakken.

Dieet met natuurazijn

Mensen die in het voedsel geregeld azijn doen, komen minder hard aan als mensen die het niet innemen. Azijn stimuleert namelijk de afbraak van vetten in het eten. Er kan dus door het lichaam minder energie uit voedsel worden gehaald en dient het lichaam relatief meer opgeslagen vetten aan te wenden. Mensen die dagelijks azijn aan het voedsel toevoegen danwel een azijn-water thee oplossing drinken kunnen een gezonder lichaamsgewicht onderhouden. Dit is eveneens gebleken bij een Japanse studie met muizen. De muizen kregen iedere dag dezelfde hoeveelheid voedsel, echter die muizen met aanvullend azijnzuur door het eten bleken tien procent minder lichaamsgewicht te hebben. Vetten worden namelijk door de dunne darm direct voorbij de maag verwerkt door gal. Naarmate er meer vet in de maag zit is er meer zuur actief en wordt meer gal door de galblaas afgescheiden. Door de inname van een azijnzuuroplossing is er dus relatief meer zuur actief in de maag, waardoor meer gal wordt toegevoegd. Vet wordt naar verhouding beter afgebroken en komt dus niet meer in het lichaam terecht als calorieën. Ook citroenzuur kan als oplossing in water kan goed helpen om af te vallen.

Bloeddruk en suikerspiegel

Door het gebruik van azijn in het voedsel slaat men minder vet op, waarnaast meer vet uit het lichaam wordt gehaald om aan de energievraag van het lichaam te voldoen. Het gebruik van azijn is goed voor de bloeddruk en daarmee ook voor het bloedsuikergehalte. Relatief minder cholesterol in het bloed zorgt ervoor dat de kans op trombose afneemt en dus neemt de kans op hart- en vaatziekten door het azijndieet af. Neem zuur eten in om langer te leven. Let wel dit is niet wetenschappelijk aangetoond echter is een reële conclusie gebaseerd op de gunstige werking van zuur/ gal op vet.

Tandaanslag en tandsteen

Tandaanslag wordt veroorzaakt door een basische pH waarde van de mond. Een lagere pH waarde zorgt ervoor dat de tandaanslag kan worden opgelost. Aan de andere geldt eveneens dat gaatjes ontstaan door een te lage pH waarde. Om even je mond van tandsteen te ontdoen kun je goed gebruik maken van een azijnoplossing, waarmee je je mond spoelt. Doe dit echter niet te vaak om gaatjes te voorkomen. Spoel dus eens per twee maand je mond met azijn in water oplossing om je mond lekker fris en schoon te krijgen. Poets je tanden daarna om het fluoride gehalte te laten aansterken zodat je gaatjes voorkomt.

Schimmel en bacteriële infecties

Op het lichaam zijn vele bacteriën en schimmels aanwezig en blijven normaal onder controle door de zuurtegraad van ons lichaam. Het lichaam heeft namelijk een pH waarde van 5 à 6 terwijl bacteriën optimaal gedijen bij een pH waarde van 8. Het kan voorkomen dat de pH waarde wordt verstoord door bijvoorbeeld het gebruik van basische zeep. Om de invloed en groei van bacteriën en schimmels te beperken kan het gebruik van een azijnoplossing veel hulp bieden. Bacteriën kunnen niet gedijen als ze regelmatig in contact komen met zuur. Denk daarbij aan:

  • schimmelinfectie van de nagel waardoor een kalknagel ontstaat: neem een voetbadje in azijnoplossing
  • schimmelinfectie van de eikel of voorhuid waardoor rode vlekjes ontstaan
  • jeukende oren na het zwemmen: doe een deel azijn op een deel bronwater en spel daarmee de oren af
  • parasieten: deze houden niet van een zure omgeving. Dit kan zowel inwendig als uitwendig zijn

Insecten- en kwallensteek

In de lente en zomer zijn er veel beesten in de lucht. Vele van die beesten zoals wespen en bijen kunnen venijnig steken. Azijn is daarbij een goed middel omdat azijn enerzijds verkoelend werkt. De huid zal niet of minder zwellen. Anderzijds heeft azijn een gifneutraliserend effect. Azijn kan ook goed worden gebruik om een kwallensteek te behandelen. Ben je echter op het strand en je wordt gestoken terwijl er geen azijn in de buurt is, plas dan op de steek. Ben je ergens gestoken waarop je zelf niet kunt plassen, vraag assistentie van iemand in de buurt. De urine is namelijk deels zurig, waardoor het effect van de kwallensteek wordt verminderd. Heb je bij toeval een zure vrucht bij je, dan biedt dat ook uitkomst.

De keerzijde: Risico's van Azijnconsumptie

Ondanks de potentiële voordelen, zijn er ook risico's verbonden aan het consumeren van azijn. Azijnzuur - het hoofdbestanddeel van azijn - is irriterend voor de maag en veroorzaakt een verlies van het beschermende slijm in het darmkanaal, wat het toneel vormt voor zweren, gastritis, vitaminetekorten (vooral vitamine B12) en/of infectie met Heliobacter pylori. In feite is azijn tegenwoordig een van de drie meest voorkomende voedingsoorzaken van maagslijmvliesontsteking (gastritis), samen met aspirine en alcohol!

  • Maag- en darmklachten: De hoge zuurgraad van azijn kan problemen veroorzaken zoals zure reflux, brandend maagzuur of maagpijn bij gevoelige personen.
  • Bloedsuikerschommelingen: Azijn wordt aangeprezen omdat het de bloedsuikerspiegel kan helpen reguleren, maar het kan juist ook leiden tot schommelingen.
  • Zure erosie van tandglazuur: Frequente blootstelling aan azijn, vooral als het onverdund is, kan leiden tot erosie van het tandglazuur.
  • Interactie met medicijnen: Als je medicijnen gebruikt voor aandoeningen zoals diabetes, hartaandoeningen of hoge bloeddruk, kan azijn de werking verstoren.
  • Allergische reacties: Hoewel zeldzaam, kunnen sommige mensen allergisch zijn voor specifieke bestanddelen van azijn.

Appelazijn: Een populaire keuze

Veel mensen hebben een fles azijn in de keukenkast staan. Liefhebbers van gezondheid kiezen meestal voor appelazijn. Maar voegt appelazijn echt iets toe aan je gezondheid?

Wat is appelazijn?

Appelazijn wordt geproduceerd in twee stappen: eerst worden appels gemalen en gemengd met gist, waardoor de suikers in alcohol worden omgezet. Vervolgens worden er bacteriën aan toegevoegd om de alcohol om te zetten naar azijnzuur, het biologisch actieve ingrediënt. Het azijnzuur is verantwoordelijk voor de sterke geur en smaak. Appelazijn bevat meestal rond de 5 - 6% azijnzuur.

Voordelen van appelazijn

  • Kan tegen schadelijke bacteriën en virussen werken.
  • Kan de bloedsuikerspiegel verlagen.
  • Kan de gezondheid van het hart verbeteren.
  • Kan helpen bij het afvallen.

Tips voor veilig gebruik van appelazijn

  • Kies voor appelazijn met 'de moeder': De moeder is de oorspronkelijke levende bacteriecultuur.
  • Neem niet te veel tegelijk: Te veel appelazijn kan zorgen voor brandend maagzuur, misselijkheid en boeren.
  • Pas op voor je tanden: Azijn is erg zuur en kan je tandglazuur aantasten. Gebruik een rietje om je tanden te sparen.
  • Pas op met onverdunde azijn: Onverdunde azijn kan leiden tot brandwonden aan de bekleding van de slokdarm.

Praktische toepassingen van azijn

Naast fysiek inwendig en uitwendig gebruik heeft azijn nog veel meer toepassingen. Zo kan een 10% verdunning van azijn met water bestrijdingsmiddelen met 43 - 92% verminderen. Er zijn nog honderden manieren waarop appelazijn ingezet kan worden.

Azijn als reinigingsmiddel

Azijn wordt reeds generaties lang gebruikt als reinigingsmiddel. Het azijnzuur is een efficiënt ontsmettingsmiddel en reinigingsmiddel dat zeepschuim reinigt, sommige minerale (kalk)ophopingen verwijdert, en bacteriën en schimmels bestrijdt. Azijn kan gebruikt worden als reinigingsmiddel voor:

  • Vetvlekken
  • Chroom
  • Ontkalken van koffiezetapparaten
  • Koperroest
  • Groenaanslag op straattegels
  • Verwijderen van schimmel in de badkamer

Het gebruik van azijn als reinigingsmiddel in de tuin is omstreden, vanwege de mogelijke milieu-impact van het lekken in de omgeving.

Voordelen van azijn als reinigingsmiddel:

  • Prijs (goedkoop)
  • Zacht voor de handen
  • Laat geen strepen na

Voorzichtigheid bij het gebruik van azijn is geboden:

Reeds bij lage concentraties kan het huid- (concentratie 10% of meer) en oogirritatie (concentratie 3% of meer) veroorzaken. Bij hogere concentraties kunnen brandwonden, oogletsels en luchtwegbeschadigingen optreden.

Soorten azijn en hun culinaire toepassingen

Er zijn ontzettend veel soorten azijn op de markt, die ieder zo zijn specifieke smaak-explosies geven.

  • Inmaakazijn: Heeft een wat hogere zuurgraad dan natuurazijn en wordt gebruikt om in te wecken.
  • Moutazijn: Wordt gemaakt op basis van bier en is populair in Engeland als dip bij fish & chips.
  • Vruchtenazijn: Wordt gemaakt van verschillende soorten vruchten en heeft een zoet zurige smaaknoot.
  • Balsamico azijn: Wordt ook wel “de champagne onder de azijnsoorten” genoemd en is meest populair in Europa.
  • Rijstazijn: Komen we vooral tegen in de Aziatische keuken.
  • Kruidenazijn: Wordt verkregen door verse kruiden toe te voegen aan azijn.

Kies altijd voor een NATUURLIJKE en liefst BIOLOGISCHE azijnsoort. Conventionele azijn is in de meeste gevallen synthetisch gemaakt en met diverse stoffen nagemaakt.

Samenvatting van de voor- en nadelen van azijn

Om een neutraal antwoord te geven, is azijn niet ongezond, maar ook niet gezond. Het zwemt daar een beetje tussenin. Het drinken van azijn kan dus in regel geen kwaad zolang je het zeer verstandig doet en met mate. Maar gezien de enorme vage vlek rondom alle gemaakte claims zou ik het niet dagelijks gaan drinken. Al helemaal niet voor je tanden en kiezen, waarbij dit goedje nogal agressief kan zijn.

Voordelen Nadelen
Kan de bloedsuikerspiegel verlagen Kan maag- en darmklachten veroorzaken
Kan een langer gevoel van verzadiging geven Kan zure erosie van tandglazuur veroorzaken
Heeft een antibacteriële werking Kan interageren met medicijnen
Kan gebruikt worden als reinigingsmiddel Kan allergische reacties veroorzaken

labels:

Zie ook: