Biologische producten zijn niet meer weg te denken uit onze supermarkten en veel mensen zijn geïnteresseerd in de voordelen ervan. Zowel voor eigen gezondheid als voor de natuur. Te midden van de populariteit rondom biologisch eten, ontstaan er ook vaak misvattingen.

Wat betekent ‘biologisch’ eigenlijk?

Sinds 1991 zijn er in Europa regels waar plantaardige biologische producten aan moeten voldoen om een biologisch keurmerk te krijgen. In Nederland is dat het EKO-keurmerk en een sticker met een groen blad. Op de verpakking wordt vermeld of het gewas uit Europa of uit de buurt van Europa komt.

Zijn biologische groenten onbespoten?

Uit onderzoek in het Verenigd Koninkrijk bleek dat 95% van de mensen die biologisch eten dat vooral deden omdat ze denken dat biologische groente onbespoten zijn. Het belangrijkste verschil tussen biologische en niet-biologische groenten is dat biologische groenten niet bespoten worden met chemische bestrijdingsmiddelen en er in het proces van de teelt geen industriële meststoffen worden gebruikt.

Het hoeft echter niet te betekenen dat er in de biologische landbouw geen gebruik wordt gemaakt van bestrijdingsmiddelen. Biologische groenten zijn hierom niet per se onbespoten. Het enige verschil is dat er bij de biologische teelt gebruik wordt gemaakt van natuurlijke bestrijdingsmiddelen in plaats van synthetische pesticiden. Voor de biologische landbouw is er extra regelgeving waarop wordt gecontroleerd.

In de biologisch landbouw mag je alleen spuiten als laatste redmiddel bij plagen. Een ander groot verschil is dat in de gangbare landbouw preventief gespoten wordt.

Natuurlijke bestrijdingsmiddelen

Biologische bestrijdingsmiddelen zijn gemaakt van natuurlijke ingrediënten. Deze ‘natuurlijke’ pesticiden zijn echter nog steeds allesdodende middelen. Zoals al eerder genoemd, wil dat niet zeggen dat ze dan gezonder of minder gevaarlijk zijn.

Rotenon, een natuurlijk bestrijdingsmiddel wat in de biologische teelt gebruikt werd, is bijvoorbeeld erg giftig en leidt bij proefdieren o.a. tot Parkinsonachtige symptomen en is daarom inmiddels verboden in Nederland. Dit werd in de biologische teelt gebruikt omdat dit bestrijdingsmiddel geen sythethische ingrediënten bevat.

Helaas zijn biologische pesticiden lang niet altijd beter voor insecten en soms zelfs giftiger. Daarnaast bevatten de meeste biologische bestrijdingsmiddelen onwijs giftige (maar ‘natuurlijke’) substanties, zoals kopersulfaten. Deze bestrijdingsmiddelen zijn vaak erg giftig voor ongewervelden, waaronder bijen.

Gezondheidsaspecten van biologische groenten

Hoewel de meeste mensen biologisch eten voor hun gezondheid, is het opmerkelijk dat er geen bewijs is dat biologisch voedsel ook daadwerkelijk gezonder is. Uit meer dan 100 onderzoeken naar de gezondheid van biologisch versus niet-biologisch eten is naar voren gekomen dat de één niet gezonder is dan de ander. Daarom stellen bijvoorbeeld het Voedingscentrum en de Gezondheidsraad dat biologische groenten niet per se gezonder zijn en zeker niet nodig zijn om gezond te blijven. Er is geen bewijs dat biologische groente meer gezonde voedingsstoffen bevat dan niet-biologisch geteelde groente.

Daarnaast is er nog weinig bewijs dat synthetische bestrijdingsmiddelen überhaupt ongezond zijn. Gelukkig zijn pesticiden tegenwoordig sowieso geen groot gezondheidsprobleem meer. Op basis van onderzoek schat de WHO dat het verhoogde sterfrisico door pesticiden 1 op één miljoen per jaar is. Dat is vele malen minder dan het risico van andere soorten vervuiling, zoals luchtvervuiling.

Smaak en uiterlijk

Uit onderzoeken en steekproeven onder consumenten blijkt dat er geen zichtbaar verschil is tussen biologische en niet-biologische groente. Ook valt op basis van smaak niet op te maken of een groente biologisch is of niet. Mensen die biologisch eten, zeggen vaak het verschil te kunnen proeven tussen biologische en niet-biologische producten. Zij zeggen vaak biologische producten over het algemeen lekkerder te vinden. Toch wijzen alle onderzoeken waarbij mensen biologische en niet-biologische producten moesten testen erop dat er geen duidelijk verschil is qua smaak.

Kunstmest versus dierlijke mest

Een andere factor die een verschil zou kunnen maken voor hoe gezond biologisch en gangbare groentes, is de grond waarin het groeit. Dit is eigenlijk iets wat vrij weinig naar voren komt in discussies over hoe gezond biologisch eten is. Kunstmest is namelijk een vrij gezonde keuze omdat we daar zelf de precieze samenstelling van kunnen bepalen. Bij dierlijke mest is dat niet het geval.

Daarnaast kunnen ook de ongezonde stoffen uit mest in de bodem terecht komen. Uit onderzoek is ook gebleken dat planten, waaronder groentes, bijvoorbeeld een deel van de antibioticaresten uit de grond opnemen. Daarnaast is er bij dierlijke mest ook een grotere kans op ziektes, door bijvoorbeeld besmetting met de E. Coli bacterie.

Impact op het milieu

Biologische akkerbouw heeft vaak een lagere uitstoot van broeikasgassen per hectare. Er zijn bij biologische teelt echter ook meer hectares nodig om dezelfde hoeveelheid voedsel te verbouwen. De uitstoot van broeikasgassen per ton van een product blijkt in de meeste gevallen hetzelfde te zijn of juist hoger bij de biologische teelt. Het gebruik van dierlijke mest is vaak een stuk slechter voor het milieu dan kunstmest.

Er is geen bewijs dat biologische akkerbouw beter is voor de biodiversiteit. In dat opzicht is biologisch dus slechter voor de biodiversiteit. Daarnaast zorgt biologische teelt ook voor meer eutrofiëring, wat ook weer de biodiversiteit verminderd. Veel andere factoren die akkerbouw milieuvriendelijker kunnen maken zijn niet opgenomen in de term ‘biologisch’.

Over het algemeen zijn biologische boeren vaker bezig met duurzaamheid en is de kans groter dat ze extra milieuvriendelijke dingen doen die niet per se nodig zijn. Er zijn echter ook gangbare boeren die extra duurzaam bezig zijn. Daarnaast gaat de gangbare landbouw ook steeds milieuvriendelijker werken, bijvoorbeeld door het gebruik van nieuwere, milieuvriendelijkere bestrijdingsmiddelen.

Landgebruik

Onderzoekers zijn het er nog niet over eens hoeveel meer land er nodig is om biologisch voedsel te verbouwen. De meeste onderzoeken laten zien dat biologische boeren op dezelfde hoeveelheid grond vaak maar 50 tot 80 procent produceren van wat een gangbare boer produceert.

Het zou daarom het milieuvriendelijkst zijn als we allemaal proberen onze ecologische voetafdruk zo veel mogelijk te verkleinen. Uiteraard zijn er allerlei manieren waarop je dat kunt doen, maar biologisch eten zorgt altijd voor een grotere ecologische voetafdruk en meer landgebruik dan het kopen van niet-biologisch voedsel.

Conclusie

Eigenlijk staat dat helemaal los van veganisme, want biologisch is niet meer of minder diervriendelijk of milieuvriendelijk. Als veganist is het prima mogelijk om biologisch te eten.

Dirty Dozen en Clean Fifteen

In de supermarkt krijgen biologische groenten en fruit een specifiek 'biologisch-label', terwijl de groenten die met bestrijdingsmiddelen zijn behandeld de standaard zijn. Dit leidt tot de onthulling van de zogenaamde 'Dirty Dozen' (meest bespoten) en 'Clean Fifteen' (minst bespoten). In het onderzoek van afgelopen jaar (2023) onderzochten ze de hoeveelheid bestrijdingsmiddelen bij gewassen én geschilde groente en fruit.

Uit de Amerikaanse analyse blijkt dat 90 procent van de aardbeien, appels, kersen, spinazie, nectarines en druiven twee of meer bestrijdingsmiddelen bevatten. De ranglijst komt sterk overeen met een recent Europees onderzoek. Pesticide Action Network (PAN) onderzocht 100.000 stuks Europees geproduceerd groente en fruit. Zij zien dat er steeds meer schadelijke bestrijdingsmiddelen te vinden zijn.

Dirty Dozen 2024 (meest bespoten)

  1. Aardbeien
  2. Spinazie
  3. Boerenkool, snijbiet en kaisoi
  4. Druiven
  5. Perziken
  6. Peren
  7. Nectarines
  8. Appels
  9. Paprika’s en chilipepers
  10. Kersen
  11. Blauwe bessen
  12. Sperziebonen

Voordelen van biologische groenten

Toch zijn er een aantal belangrijke voordelen waarom het goed is om (vaker) meer geld uit te geven aan biologisch voedsel. Wij geven vier redenen:

  1. Zo puur & schoon mogelijk: Biologisch eten is zo min mogelijk bespoten. Dit blijft achter op én in onze producten die wij uiteindelijk eten. Zonde, want groente en fruit zitten boordevol met gezonde stoffen zoals vitaminen, mineralen en vezelfs.
  2. Goede kwaliteit & lekkere smaak: Voor veel mensen is de belangrijkste reden om biologisch eten te kopen de kwaliteit en de smaak van de verse producten.
  3. Meer voedingsstoffen: Wel kun je bij biologische groenten en fruit de schil opeten. In en vlak onder de schil zitten bijna altijd de meeste voedingsstoffen.
  4. Actieve plantenstoffen: Biologische gewassen krijgen geen hulp van gewasbeschermers en moeten zichzelf verdedigen tegen indringers. Hierdoor maken zij meer antischimmelstoffen aan.

labels:

Zie ook: