Wilde dieren hebben complexe ecologische, sociale en gedragsbehoeften, waarmee rekening moet worden gehouden bij het houden van het dier - maar niet alle dierentuinen zijn in staat of bereid om hieraan te voldoen. Veel ondermaatse dierentuinen wereldwijd zijn schuldig aan grote tekortkomingen, zoals onvoldoende ruimte, gebrek aan soortgeschikte opvang en onjuist sociaal management. De gecombineerde beperkingen kunnen leiden tot de ontwikkeling van gezondheids- en gedragsproblemen, zoals stereotiep en afwijkend sociaal gedrag.

Soortgeschikte Huisvesting en Dierenwelzijn

Vanuit het oogpunt van dierenwelzijn, is het voor de soort geschikte opvang van wilde dieren in dierentuinen, fundamenteel moeilijk te waarborgen. De dieren moeten op zo'n manier worden gehouden dat pijn, leed en gedragsproblemen op elk moment zoveel mogelijk worden voorkomen. Tegelijkertijd is het bevorderen van positieve ervaringen, die tot uiting kunnen komen in spel, comfort en verkennend gedrag, essentieel om te garanderen dat het welzijn van de dieren een prioriteit is.

Dierentuinen moeten stoppen met de verouderde aanpak van het verzamelen van soorten en een einde maken aan het houden van die dieren aan wiens behoeften niet kan worden voldaan. Dit omvat de grootte van het gebied, voedergedrag, de sociale structuur en de klimatologische behoeften. Bovendien moeten dierentuinen afzien van de aankoop van dieren uit het wild of van een commerciële handelaar of fokfaciliteit. Surplus dieren, ongeacht hun leeftijd, mogen niet worden gedood of verkocht voor commerciële doeleinden of aan handelaren in wilde dieren.

Door onderdak te bieden aan gewonde, verwaarloosde en/of verweesde dieren in het wild en dieren te redden van illegale handel en/of uit ongeschikt omstandigheden, kunnen dierentuinen actief bijdragen aan meer dierenwelzijn wereldwijd. VIER VOETERS verzet zich sterk tegen interacties met wilde dieren, dolfinaria of het gebruik van wilde dieren als vorm van entertainment.

Stereotiep Gedrag en Zoochosis

Als dieren bijvoorbeeld over een langere periode dezelfde bewegingen uitvoeren, duidt dit op stereotiep gedrag. Als een dier dit gedrag niet toont betekent dit helaas niet noodzakelijkerwijs dat dieren in goede mentale en / of fysieke conditie zijn, wilde dieren zijn over het algemeen goed in het verbergen van hun lijden.

De term ijsberen is afgeleid van specifiek gedrag dat de beren in de dierentuin vertonen. Door de beperkte bewegingsvrijheid en het ontbreken van natuurlijke prikkels vervallen ze in de gewoonte om steeds maar weer hetzelfde kleine rondje te lopen.

Dierenrechtenorganisatie Bite Back gebruikt de term zoochosis, een samentrekking van zoo en psychose, voor afwijkend gedrag van dieren in gevangenschap. In een social media campagne vragen ze aandacht voor dit probleem. De dierenrechtenorganisatie roept mensen op om filmpjes te maken van dieren met zoochosis en op die manier de bewustwording over het onderwerp te vergroten.

“Dieren in gevangenschap kunnen zich abnormaal gaan gedragen doordat ze niet de mogelijkheid krijgen om aan hun mentale en fysieke behoeftes te voldoen. Stereotiep gedrag komt ook voor in de natuur. Denk aan repeterende bewegingen die te zien zijn bij paringsrituelen van dieren. Repeterend gedrag dat ogenschijnlijk geen doel of functie heeft, komt niet voor in de natuur en is dus een gedragsafwijking. Het steeds herhalen van dezelfde handeling kan voor dieren een manier zijn om met stress om te gaan. De handelingen vervangen het gedrag dat ze door hun gevangenschap niet kunnen uitvoeren. “Dat ijsberen heen en weer gaan lopen voor de voedertijd is bijvoorbeeld een vervanging van het jagen. Doordat bij die lichaamsbeweging endorfines vrijkomen, kunnen ritmische bewegingen bij de dieren een prettig gevoel veroorzaken, vergelijkbaar met een runner’s high bij mensen. De stereotiepe bewegingen kunnen het dier op korte termijn dus een fijn, rustgevend gevoel geven. Dit komt ook voor bij mensen. Mensen met autisme maken bijvoorbeeld soms stereotiepe bewegingen. “Maar het is belangrijk om te beseffen dat aan dit gedrag een gevoel van onbehagen of stress voorafgaat”, aldus de gedragsbioloog.

Bovendien kan repeterend gedrag de gezondheid van het dier op de lange termijn schaden. Dieren die alsmaar aan hun verblijf knagen, kunnen last krijgen van hun gebit. En wevende olifanten - olifanten in gevangenschap wiegen vaak zachtjes heen en weer - hebben vaker last van hun gewrichten, voetzolen en teennagels.

Stereotiep gedrag is niet het enige abnormale gedrag dat dieren in gevangenschap vertonen. Het beletten van natuurlijk gedrag kan ook leiden tot automutilatie (zelfbeschadiging); Een bekend voorbeeld zijn vogels die in gevangenschap die hun eigen veren uittrekken. Of tot apathie: een gebrek aan emotie, beweging en motivatie. “Sommige dieren bewegen heel traag of hangen de hele dag lamlendig in een hoekje”, vertelt Vinke. De ene diersoort is vatbaarder voor de ontwikkeling van abnormaal gedrag dan de andere. “Roofdieren met een - in de natuur - groot jachtterrein en explosieve jachttechnieken (denk aan sprinten, red.) kunnen vaak lastig aarden in gevangenschap. Een ijsbeer jaagt over vele honderden kilometers. Dat kun je nooit nabootsen binnen een dierentuin. Maar bijvoorbeeld ringstaartmaki’s lijken er minder last van te hebben”, stelt de gedragsbioloog. Zij pleit ervoor dat dierentuinen hier in de toekomst rekening mee houden.

Verschillen Tussen Dierentuinen

De verschillen tussen de dierentuinen onderling zijn groot. “Artis ligt midden in Amsterdam en moet het daardoor doen met een beperkte ruimte, waardoor het lastiger wordt om aan de behoeftes van bepaalde diersoorten te voldoen. In 2015 werden plannen gemaakt om met die ruimtebeperking rekening te houden. In de Beekse Bergen, waar de dieren vrij rondlopen en de ménsen achter tralies zitten, zijn er aanzienlijk meer mogelijkheden. En de Apenheul, waar de apen ook loslopen, heeft gedragsbiologen rondlopen die de mens-dierinteracties monitoren en het welzijn van de dieren in de gaten houden”, vertelt Vinke.

Mogelijke Oplossingen

Volgens gedragsbioloog Vinke zijn er mogelijkheden om het psychische leed van dieren te verzachten. Vinke: “Denk aan voldoende schuilplekken voor dieren die zich graag verstoppen, groepshuisvesting voor dieren die normaal ook in groepen leven en voerverrijking.” Voerverrijking zijn voerspelletjes of puzzels waarbij een dier moeite moet doen voor zijn eten.

De Functie van Dierentuinen

De meningen over de functie of het nut van dierentuinen zijn verdeeld. Van oudsher zijn ze puur bedoeld voor vermaak en ontspanning. Dit zie je nog steeds terug. Tegenwoordig moeten dierentuinen van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen (NVD) aan bepaalde eisen voldoen en mag het niet alleen om vermaak gaan. Dierentuinen moeten ook zorgen voor dierenwelzijn. Dit betekent dat dieren niet alleen kunnen overleven, maar ook ruimte en mogelijkheden hebben om een fijn leven te kunnen leiden. Daarnaast zeggen dierentuinen zelf dat ze een belangrijke educatieve functie hebben.

Een andere manier om bedreigde diersoorten te helpen is via fokprogramma’s. Dan worden diersoorten uit het wild naar dierentuinen gebracht om zich daar voort te planten. In sommige gevallen worden de dieren daarna weer teruggeplaatst in het wild. Bijvoorbeeld het przewalskipaard uit Mongolië. Deze soort was uitgestorven in het wild in 1960, maar door zulke fokprogramma’s is er weer een kleine groep van deze paarden in het wild vrijgelaten.

Sommige wetenschappers stellen dat er weinig bewijs is dat dierentuinen ook echt een belangrijke rol vervullen bij het behoud van diersoorten. Omdat veel dieren die in gevangenschap worden gefokt niet kunnen overleven in het wild.

Kritiek op Dierentuinen

Zoals genoemd is er ook veel commentaar op dierentuinen. Sommige mensen zijn per definitie tegen het houden van dieren in gevangenschap, omdat dit ingaat tegen hun natuurlijke manier van leven. Het levert vooral kritiek op als dieren worden gebruikt voor het vermaak van bezoekers. Het gebruik als entertainment en doen van trucjes kan namelijk zorgen voor stress bij de dieren.

Ook op de fokprogramma’s is meer kritiek. Sommige dierenpopulaties groeien hierdoor juist te snel, waardoor het risico op inteelt en gezondheidsproblemen ontstaat. Verder hebben dieren in gevangenschap en dierentuinen per definitie een kleinere leefruimte dan in het wild. Dit kan zorgen voor verveling, stress, frustratie en agressie. Ook kunnen dieren stereotype gedrag gaan vertonen. Dit is dwangmatig gedrag dat zich zonder reden herhaalt, zoals bijvoorbeeld de hele tijd op dezelfde manier met een staart of slurf bewegen. Dit valt op, omdat een dier dit gedrag in het wild niet zou vertonen. Ook in een verblijf waarin de natuurlijke leefomstandigheden goed zijn nagemaakt vertonen dieren dit gedrag. Vooral dieren die in de natuur normaal grote afstanden afleggen, zoals orka’s, olifanten en ijsberen, vertonen stereotype gedrag.

Het leven in gevangenschap kan ook leiden gezondheidsklachten. Zo hebben olifanten dan vaker last van kreupelheid, onvruchtbaarheid, tuberculose en herpes (EEHV), waardoor zij in gevangenschap waarschijnlijk eerder sterven.

Voorbeelden van Dierentuinen in Colorado, VS

Er zijn verschillende dierentuinen en dierenopvangcentra in Colorado, VS, die een bezoek waard zijn:

  • Denver Zoo: Trekt jaarlijks ongeveer 2 miljoen bezoekers.
  • Cheyenne Mountain Zoo: De hoogstgelegen dierentuin in de Verenigde Staten.
  • Butterfly Pavilion: Het eerste zelfstandige non-profit insectenmuseum in de VS.
  • The Wild Animal Sanctuary: Een toevluchtsoord voor grote roofdieren.
  • Mission: Wolf: Een toevluchtsoord voor wolven en wolfhond kruisingen.
  • Nature and Wildlife Discovery Center: Een natuurreservaat en educatief centrum.
  • Colorado Gators Reptile Park: Begon als een tilapia boerderij.
  • Pueblo Zoo: Een dierentuin van 25 hectare.

labels: #Worst

Zie ook: