Het Sinterklaasfeest is een eeuwenoude traditie en wordt al honderden jaren gevierd. Het ‘schoen zetten’ voor Sinterklaas bijvoorbeeld, is iets dat al vanaf de 15e eeuw werd gedaan. Als u kinderen heeft zullen ze gegarandeerd vragen of ze de avond na de aankomst van Sinterklaas en zijn pieten met de stoomboot in Nederland, hun schoen mogen zetten.

De Geschiedenis van het Schoen Zetten

De eerste bronvermeldingen van 'schoen zetten' komen uit de vijftiende eeuw. In de 15e eeuw, op 5 december, zetten arme kinderen hun schoen in de kerk. Kinderen mochten in de kerk hun schoen zetten waarna deze door de rijken gevuld werd. De inhoud werd de volgende dag, op de sterfdag van Sint Nicolaas, verdeeld onder de armen. Toen gebeurde dit alleen op 5 december, Sinterklaasavond, en was bedoeld voor de armen. Pas vanaf de 16e eeuw gingen de mensen thuis de schoen van hun kind vullen met snoep en speelgoed. Zo is de traditie van het schoen zetten met Sinterklaas ontstaan!

Hier in Nederland zet men vanaf ten minste de 15e eeuw de schoen. Uit oude archieven blijkt dat al vanaf 1427 in de Sint-Nicolaaskerk in Utrecht, schoenen werden gezet op 5 december. Rijke Utrechters legden dan iets in de schoenen. De opbrengst werd dan verdeeld onder de armen op 6 december. Dit is ook de officiele sterfdag van de Heilige Nicolaas.

De Groningse Variant: 'Opzetten'

Groningen kent vele schoenzettradities. In Groningen werd er vroeger niet zozeer gesproken over een 'schoen zetten', maar over 'opzetten'. Er kwam hier namelijk niet altijd een schoen aan te pas. Er werden ook mandjes en borden voor de kachel neergezet, met de bedoeling dat de Sint daarin wat lekkers achter zou laten. 'Opzetten' is dus de Groninger variant van het 'schoen zetten'.

Op 't Hogeland werden er zelfs twee borden voor de kachel gezet: één gevuld met lekkers voor het paarden één leeg bord waar de goedheiligman het snoepgoed op kon leggen.

De Rol van het Paard van Sinterklaas

Het paard van Sinterklaas werd in Groningen overigens goed verwend. Nu krijgt hij voornamelijk hooi of een wortel, maar vroeger kon het paard zich in Groningen te goed doen aan een bult hooi, een schaaltje met drinkwater en een bord met mous. De oudste vermelding van het neerleggen van hooi voor het paard dateert uit 1726; van stro en haver was al een halve eeuw eerder sprake. Bij de schoen zingen ze voor het slapen gaan Sinterklaasliedjes en zetten ze vaak een bakje water neer en steken een wortel in hun schoen. Dit is natuurlijk voor het paard van de goedheiligman.

Wat Gebeurt er met Stoute Kinderen?

Af en toe vond een kind een zakje zout en een plak koolraap op zijn bord. Dat betekende dat Sinterklaas vond dat het kind te oud was om 'op te zetten'. Met het zakje zout werd het kind dus 'ofzoltjet' (en dus vrij letterlijk verzocht om op te zouten). Maar… kinderen die een stout liedje zongen, kregen ook een zakje zout.

Schoen zetten voor Volwassenen

Overigens mochten niet alleen kinderen opzetten. Een mooie Groninger traditie is dat ook boerendienstboden dit mochten. Zij plaatsten dan een soort grote ton op de dorsvloer, waar hooi en koolbladeren in werden gelegd voor het paard. De Sint plaatste dan appels en 'olle wieven' (oude wijvenkoek) en natuurlijk… een fles jenever in de ton.

De Moderne Schoen Zet Praktijken

De schoen zetten is een belangrijk onderdeel van de traditie tijdens het Sinterklaasfeest. Kinderen plaatsen hun schoen in de avond bij de haard of kachel. Traditioneel zetten de kinderen de schoen bij de haard of kachel. Ook door de kachelpijp kwam dan het cadeau toch in hun schoen. In huizen zonder schoorsteen en dat zijn de meeste tegenwoordig, zetten de kinderen hun schoen bij de verwarming, voordeur, achterdeur of bij een raam die open kan. Op deze manier kan de Sint of zijn piet alsnog bij de schoen.

Sinterklaas stelt het op prijs als de kinderen iets terug doen. Daarom leggen kinderen vaak speciaal voor Sinterklaas of zwarte piet een zelfgemaakte tekening in hun schoen. Maar het kwam vroeger ook regelmatig voor dat kinderen er een suikerklontje, wortel of hooi voor het paard van de Sint bij legden. Kinderen zingen dan één of meerdere Sinterklaasliedjes bij de schoen en de haard. Dit om Sinterklaas te laten weten dat ze die avond hun schoen hebben gezet.

De Inhoud van de Schoen

De volgende ochtend lagen er allerlei lekkernijen op het bord, zoals een suikerbeest of een 'stoetkeerl'. Dat is een witbroodje in de vorm van een bisschop, met een witte stenen pijp in zijn mond. Het is een traditie om eerst het hoofd van de 'stoetkeerl' te eten en vervolgens de rest. Deze broodjes zie je nu niet vaak meer in Nederland: je vindt ze rond 5 december echter nog wel volop bij onze Oosterburen.

Naast speelgoed werd er vroeger vooral Sinterklaassnoepgoed gegeven zoals speculaas, pepernoten, maar ook borstplaat, taaitaaipoppen, marsepein of suikerbeesten. Aangezien de meeste kinderschoenen niet zo groot zijn, stopt Sinterklaas voornamelijk kleine cadeautjes in de schoen en vaak daarnaast ook nog iets lekkers. Denk bijvoorbeeld aan een klein knuffeltje, spelletje, boekje of hebbedingetje. Een lekkere chocoladeletter, zakje pepernoten of een Sinterklaaspop zijn uiteraard ook altijd goed!

Wanneer Mag je de Schoen Zetten?

Pas wanneer Sinterklaas in het land is, mag je je schoen zetten. Dan heeft de Goedheiligman per slot van rekening ook pas de mogelijkheid om deze te vullen met lekkernijen. Uiteraard gaan de schoenen weer de kast in, zodra de Sint ons land heeft verlaten na pakjesavond. Hoe vaak kinderen hun schoen mogen zetten tijdens Sinterklaas, staat iedereen vrij. Maar wellicht dat de stelling ‘less is more’ hier wel toepasselijk is. Dan blijft het hele ‘schoen zetten’ toch net wat spannender voor de kinderen ;).

Al weken voordat het pakjesavond is, beginnen kinderen zich te verheugen op het sinterklaasfeest. Dit begint natuurlijk met de aanloop naar de intocht op televisie en de intocht zelf. In de periode erna zien ze de Sint en de zwarte pieten overal opduiken. Zelfs bij hen thuis komt zwarte piet langs, al zien ze hem niet. Als de kinderen 's morgens wakker worden, zit er ineens iets in hun schoen.

labels:

Zie ook: