Worteltjes zijn een veelzijdige groente, zowel rauw in salades als gekookt in diverse gerechten. Als je een kas of platte bak hebt, kun je in principe het hele jaar worteltjes telen, mits je in de juiste periodes zaait.

Zaaitijden en Rassen

Wij zaaien zomerworteltjes graag vroeg; je kunt ze begin maart al buiten zaaien. Worteltjes kunnen heel goed wat kou verdragen en in het koele voorjaar zijn nog niet veel ziekten en plagen die schade aan kunnen richten. Zelf zaaien we graag meerdere keren. Winterwortelen worden veel groter en dikker dan zomerworteltjes. We oogsten winterpeen zelf zo rond september/oktober.

Zomerwortelen

Zomerwortelen zijn snelgroeiend, er zijn tegenwoordig veel rassen in de handel die allemaal hun eigen positieve kenmerken hebben. Voorbeelden zijn Juwarot (met extra hoog gehalte caroteen), Flyaway F1 (die meer resistent is tegen de wortelvlieg), Amsterdamse Bak (snelgroeiend), Chantenay (kortstompig van vorm en daardoor geschikt voor kleigrond), de ronde en snelgroeiende Parijse worteltjes, etc.. En dan zijn er natuurlijk nog de vrolijke kleurtjes zoals de gele Yellowstone, de paarse Cosmic Purple, de rode Atomic Red, etc..

Winterwortelen

Winterwortelen zijn juist trager en meer gestaag groeiende rassen van grote/dikke wortelen. In de winterwortelen is er wat minder keus dan bij de zomerworteltjes, Flakkeese maar ook Berlicumer zijn 2 heel bekende rassen.

Pillenzaad

Zelf kiezen we tegenwoordig vaak voor pillenzaad. Pillenzaad zie je zowel bij de zomerworteltjes als de winterwortelen en het betekent niets anders dan dat elk zaadje is ‘verpakt’ in een oplosbaar pilletje. Van winterpeen gebruiken we juist wel graag pillenzaad: worteltjeszaad is heel klein, je zaait er snel te veel te dicht op elkaar van. Omdat je bij winterpeen, meer dan bij zomerworteltjes, wel een goede afstand moet houden (omdat elke winterpeen toch flink in omvang wordt). Zo kunnen we elk pilletje wat makkelijker en secuurder op elke 10 centimeter zaaien. Op deze manier zaai je zuinig en nooit te dicht op elkaar.

Grondvoorbereiding en Standplaats

Alle wortelen hebben een losse structuur nodig; en daar schort het hier op de vette klei nogal aan. Het liefst groeien wortelen op zand- of leemgrond, onze klei is dus eigenlijk te zwaar, te vet en te nat voor zomerworteltjes. Op onze zware klei proberen we de structuur jaar in jaar uit te verbeteren door in de winter oude stalmest met veel stro, en compost door de grond te werken. En dat helpt elk jaar een beetje beter. Wortelen hebben niet veel voeding nodig.

Combinatieteelt

Uien, sjalotten en knoflook zijn ook wortelgewassen en passen in de vruchtwisseling prima bij worteltjes. Daarnaast hebben ze dezelfde voedingsbehoeften (matige bemesting, geen verse mest, en wat extra kali). Maar het allerbelangrijkste: de wortelvlieg en de uienvlieg verdragen elkaar niet. Dus ui/sjalot/knoflook naast of bij worteltjes zorgt ervoor dat de kans op aantasting door de wortelvlieg bij de worteltjes kleiner is. En tegelijkertijd is dus ook de kans op aantasting door de uienvlieg kleiner bij ui/knoflook/sjalot.

Zaaien en Uitdunnen

Worteltjes kun je niet voorzaaien, ze moet echt ter plaatse in rijtjes gezaaid worden. Omdat ze een penwortel maken zijn ze niet of nauwelijks te verplanten; ze gaan eerder dood, zijn gevoeliger voor plagen en ziekten, er kan een groeistilstand optreden en de kans op een oogst waarbij de wortelen zeer gevorkt zijn is groot. Het zaad kiemt langzaam (ongeveer 3 weken tot soms wel een maand). Je kunt wat makkelijker dun zaaien als je het worteltjeszaad vermengt met wat zand. Zelf zaaien we eigenlijk gewoon in een rijtje, zonder voorweken (wel de zaden gemengd met wat zand want dat werkt wel handig en je zaait inderdaad ook dunner zo).

We leggen de lange steel van de hark op de grond en drukken met onze voet de steel iets in de grond, je hebt dan een mooi lang recht 1 centimeter diepe geul. Daar zaaien we zo dun mogelijk in. Zo zie je altijd waar je rijtje is en kun je makkelijk daarnaast het onkruid weghalen. Als je toch iets te dicht op elkaar gezaaid hebt dun dan zo vroeg mogelijk uit, zodat de wortelvlieg niet op de “worteltjesgeur” af komt.

En zo ziet een zaailing van een worteltje er dus uit, ongeveer 3 weken na het zaaien zie je heel kleine dunne zaailingen met 2 lange en smalle overhangende kiemblaadjes. Zoals al eerder gemeld; pas op voor slakken, zij eten de blaadjes maar laten het ‘stammetje’ vaak staan; als je na een paar weken controleert en alleen ‘stokjes’ van een centimeter hoog ziet, dan weet je dat het slakken zijn geweest.

Voorzaaien als Optie

Edit 2023: en toch wilde ik het zelf eens proberen, worteltjes voorzaaien. Omdat ik eens 3 keer worteltjes opnieuw moest zaaien omdat ze telkens werden opgevreten door slakken. En dus waagde ik me in 2023 eens aan het voorzaaien van wortelen en pastinaken. Wel in een ‘deeproottrainer’ (een zaaitray met extra diepe vakjes zodat een penwortel er wat gemakkelijker in kan groeien). Met zeker een goede opbrengst van wortelen, helaas wat minder resultaat bij de pastinaken.

Water geven

Geef in droge perioden regelmatig water, zeker tijdens het kiemen en de jonge groei.

Oogsten

Duw een spitvork of riek naast de rij wortelen recht in de grond, schuin naar boven halen en met de hand trek je de wortelen dan aan het loof uit de grond. Wij slingeren ze vervolgens nog even door het water in de regenton zodat ze de meeste klei eraf gespoeld is en de wortels wat schoner zijn. En draai vervolgens het loof van de wortelen af voor je de wortels mee naar huis neemt.

Als worteltjes nog klein zijn, en ze bijvoorbeeld in een verhoogde bak staan (in onze vette klei lukt het niet want dan zitten de worteltjes vaak te vast), dan oogsten we ook wel eens gewoon wat worteltjes die zichtbaar wat groter lijken.

Bewaren

Winterpenen zijn ook vers het lekkerst, maar die kun je ook nog heel lang bewaren (een hele winter). Wij leggen ze zelf wel eens in een kistje, tussen lagen iets vochtig zand (niet te nat). En met een jute zak of deksel erop om te zorgen dat de wortelen donker liggen (want bij licht en de juiste temperatuur lopen de wortelen weer uit).

Maar makkelijker vind ik het ook om gewoon wortelen in te vriezen. Wij schrappen en wassen de wortelen en raspen of hakken de wortelen in de keukenmachine dan fijn tot grof (foto). We vriezen deze gehakte/geraspte wortel rauw in zakjes in.

Zomerworteltjes vries ik ook in: rauw, schoongemaakt en meestal gehalveerd (vriest makkelijker in), in porties in diepvrieszakjes. Als we ze willen eten kook ik water, doe dan de nog bevroren worteltjes erbij, breng weer aan de kook en kook zolang nodig is (en dat hangt af van de grootte/dikte van de wortelen/stukken).

Zaadteelt

Wortelen zijn kruisbestuivers, raszuiver zaad krijg je alleen als de planten wel 500 meter van andere bloeiende wortelrassen vandaan staan. Wortelen schijnen zelfs over kilometers ver te kunnen kruisen met de wilde peen die als onkruid in bermen groeit (met die mooie witte grote schermbloemen). Dat maakt het zelf oogsten van zaden erg lastig. En worteltjeszaden zijn in de winkel relatief goedkoop.

Als je het toch eens wilt proberen; kort na de oogst van wortels in het najaar het loof in op 3 centimeter, bewaar ze vorstvrij in een kist met vochtig zand. Begin maart plant je de wortels weer uit, goed water geven. De planten worden circa een meter hoog en hebben een stok nodig om niet om te vallen. De planten bloeien vervolgens in hun tweede jaar in de vroege zomer.

Tips voor een Goede Oogst

  • Maak de grond redelijk diep los om vergroeien te voorkomen.
  • Werk oude stalmest door de grond.
  • Zaai in rijtjes en bedek met vliesdoek tegen vorst en wortelvlieg.
  • Zaai door de wortels wat kleine uitjes, dan houd je belagers op afstand. Hiervoor kun je ook afrikaantjes (Tagetes) en peterselie gebruiken.

Wortels in de Moestuin

Winterpeen, oftewel winterwortel kweken is ideaal als je een wat kleinere moestuin hebt. Hij heeft niet veel ruimte nodig en het is een welkome aanvulling op kolen, die je ook wat later in het jaar oogst. Winterpeen kun je, net zoals de zomerwortel, in de volle grond kweken, maar ook in een pot of bak. Zorg wel dat deze diep genoeg is, aangezien de wortel de verticale ruimte nodig heeft.

Omdat winterwortel voor de helft onder de grond groeit, is het belangrijk om de grond goed los te maken voordat je gaat zaaien. Winterpeen stelt behalve voldoende luchtigheid weinig eisen aan de bodem. Een klein beetje compost en wat basismest in het voorjaar is voldoende. Beter te weinig dan te veel mest is mijn regel.

Zaaien van Winterwortel

Ondanks dat het een wintergroente is, kun je winterwortel zaaien vanaf half april tot half juni. Wees er dus op tijd bij! Je zaait op een afstand van 4 cm in de rij en ongeveer 25 cm tussen de rijen. Stop de zaden op ongeveer 0,5-1cm diepte in de grond en geef daarna water. Omdat de zaden zo klein zijn, zaai ik ze niet meteen op die 4 cm in de rij.

Uitdunnen van Winterwortel

Als de winterwortelzaailingen ongeveer 10-15 cm hoog zijn, kun je ze uitdunnen. Dat is niets anders dan het teveel aan plantjes eruit trekken, zodat ze op de goede afstand staan. Houd ongeveer 10 cm tussen de planten aan in de rij. De rest trek je eruit.

Verzorging en Oogst van Winterwortel

Wortels hebben niet veel water nodig, behalve tot ze gekiemd zijn en bij extreme droogte. Zoals ik al zei, algemene mest heeft winterwortel nauwelijks nodig. Maar van een handje kali wordt deze groente wel heel blij. Het is goed voor de ontwikkeling van de wortel en dat is natuurlijk wat je oogst. Geef de kali ergens halverwege het seizoen.

Winterwortel oogsten doe je ergens tussen begin oktober en eind december, afhankelijk van wanneer je hebt gezaaid. Wil je weten of ze al groot genoeg zijn? Je ziet dan hoe groot de doorsnee aan de bovenkant ongeveer is. Vind je hem groot genoeg? Dan trek je eruit wat je op dat moment nodig hebt. De rest laat je lekker zitten (zie bij bewaren waarom).

Is er strenge vorst op komst? Voor wortelgroenten is de grond de beste bewaarplaats. Winterwortelen blijven niet heel lang vers als je net zoals andere groenten bewaart. Wil je ze langer bewaren?

Tips voor het Kweken van Winterpeen

  • Kies rassen die bestand zijn tegen kou, zoals ‘Nantes’ of ‘Autumn King’.
  • Zaai je wortelen idealiter in de late zomer of het vroege najaar, meestal tussen eind juli en begin augustus, afhankelijk van je klimaatzone.
  • De grond voor winterpeen moet goed doorlatend en los zijn, zodat de wortels zich goed kunnen ontwikkelen.
  • Zorg ervoor dat de grond gelijkmatig vochtig blijft, vooral in de periode vlak na het zaaien, wanneer de wortels beginnen te kiemen.
  • Als je winterpeen in een koudere regio kweekt, kan het nodig zijn om ze extra te beschermen tegen extreme kou en vorst.
  • Over het algemeen kunnen winterwortelen na ongeveer 4-5 maanden vanaf het zaaien worden geoogst.

Recepten met Wortelen

Winterpeen is een echte smaakmaker in de keuken. Dankzij de zoete smaak en knapperige textuur is het een geweldige aanvulling op soepen, stoofschotels, roerbakgerechten en salades. Je kunt ze ook roosteren, pureren voor stamppotten, of zelfs verwerken in zoete gerechten zoals worteltaart.

labels:

Zie ook: