De beeldbank van het Zeeuws Archief bevat historisch beeldmateriaal van heel Zeeland vanaf de zestiende eeuw tot en met heden. De gebouwen die geestelijkheid, adel en regenten oprichtten, bepalen het beeld van de steden en het platteland. Politiek en religie drukten hun stempel op Zeeland.
De Geschiedenis van Tholen
Eind zevende eeuw kwamen er weer mensen wonen in het schorrengebied op kreekruggen en terpen. Zeeland was na de Romeinse tijd een tijdlang bijna onbewoond. Bisschop Eligius van Noyon en Doornik verspreidde hier als eerste het christendom, maar zijn invloed was alleen blijvend in de omgeving van Aardenburg. Ten noorden van de Westerschelde waren Engelse zendelingen actief.
Willibrord was hier de eerste en over hem deden meerdere wonderverhalen de ronde. Westkapelle werd het centrum van de Willibrordverering. In de middeleeuwen ontstonden dorpen rond kerken die door plaatselijke grootgrondbezitters werden opgericht. In plaatsnamen als âs-Heer Arendskerke en Meliskerke herken je de naam van die heer nog.
In de twaalfde eeuw, toen de bevolking groeide en de kerk de teugels aanhaalde, werden nieuwe parochies gesticht. Vaak waren dit ringdorpen met de kerk in het midden en het kerkhof en een ring met huizen daaromheen. Karakteristieke ringdorpen zijn Burgh, Nisse en Biggekerke. Bij Dreischor en Noordgouwe zie je nog de gracht rond het kerkhof.
De ambachtsheren groeiden in de dertiende eeuw uit tot een macht van betekenis. Ze toonden hun status onder andere met kastelen. De voornaamste adellijke familie in Zeeland in de late middeleeuwen was het geslacht Van Borssele. Tholen en Goes hebben een speciale band met de echtgenote van Frank van Borssele, Jacoba van Beieren.
Zij kreeg de beide steden toebedeeld om in haar bestaan te kunnen voorzien en verbleef tijdens haar huwelijk met de Zeeuwse edelman een tijdlang op het kasteel in Sint-Maartensdijk. In Goes gaat nog altijd het verhaal rond dat ze bij Slot Oostende een geheime gang heeft laten aanleggen. Bewijs voor die gang is nooit gevonden.
In de late middeleeuwen focuste men zich in politiek en cultureel opzicht op Brussel, Mechelen en Antwerpen. Dat zie je nog terug in veel bouwwerken uit die tijd. Het kerkelijk en het wereldlijk bestuur zorgden ervoor dat alles reilde en zeilde in Zeeland. Ze waren verantwoordelijk voor allerlei zaken die het openbare leven reguleerden zoals onderwijs, zorg voor armen, ouderen en zieken, brandbestrijding, rechtspraak, maar ook de tijdsaanduiding op de torens (het stadhuis van Tholen heeft het oudste luidklokje van Nederland).
Nieuwe ideeën over religie wonnen in Zeeland vroeg terrein. Werk van Luther werd hier al snel verspreid. Kasteel Zandenburg bij Veere was een trefpunt van humanisten. De eerste hagenpreek vond plaats in de duinen bij Dishoek, in 1566. Na de Tachtigjarige Oorlog gingen de middeleeuwse kerkgebouwen over naar de gereformeerde kerk. Die had in de Republiek een bevoorrechte positie.
De Staten van Zeeland bestuurden eeuwenlang de provincie. Ze zetelden in de Middelburgse Abdij. De zes grootste steden hadden het hier voor het zeggen. In de besturen van deze steden maakten rijke families de dienst uit. Zij verwierven in veel gevallen door aankoop van ambachtsheerlijkheden ook de macht op het platteland. Het Provinciebestuur is nog altijd gevestigd in de Abdij.
Sint-Maartensdijk en de Oranjes
Met het Huis van Oranje hebben sommige steden tot op de dag van vandaag een speciale band. Zo zijn de Oranjes markies of markiezin van Veere en Vlissingen en heer of vrouwe van Sint-Maartensdijk en Scherpenisse.
Sint-Maartensdijk kreeg in 1485 stadsrechten, maar had geen zitting in de staten van Zeeland, waardoor het nu nog steeds een smalstad wordt genoemd. Overigens is het sinds de invoering van de eerste Gemeentewet in 1851 formeel een dorp.
Frank van Borssele en Sint-Maartensdijk
Hoewel er in de krant anders werd beweerd, was de kasteelheer Frank van Borsele juist goed voor het dorp waar hij (waarschijnlijk) geboren is. Hij kwam hier niet alleen om de pacht te innen, maar investeerde ook flink in de smalstad. Onder andere door de Maartenskerk, waar aan zijn vader begonnen was, verder uit te bouwen zoals we die nu kennen.
Frank van Borssele heeft veel betekend voor Sint-Maartensdijk. Zo heeft hij onder andere een opleiding in het buitenland betaald voor de toenmalige schoolmeester Jan Keyl van het dorp. Met andere artsen heeft Keyl Frank tot zijn dood toe verzorgd.
De Oranjes waren de laatste eigenaren van het kasteel dat door gebrek aan aandacht en geld verloederde. De laatste restanten zijn in de negentiende eeuw afgebroken. Zijn hart en lever liggen in elk geval in Brielle.
De ontwikkelingen rondom het zichtbaar maken van het kasteel zijn recent in gang gekomen doordat het lokale bedrijf Timek Planontwikkeling er wil bouwen. Daarbij heeft de ontwikkelaar ook oog voor de historische wensen van de gemeente en de werkgroep.
Het Oude Stadhuis van Sint-Maartensdijk
Het rijksmonumentale voormalige gemeentehuis aan de Markt in Sint-Maartensdijk is herbestemd tot hotel-restaurant en kantoor. In de voormalige vergaderzalen van bestuurders en kantoren van ambtenaren wordt nu gegeten en geslapen.
Sint-Maartensdijk heeft vermoedelijk in 1485 stadsrechten gekregen. De stad had toen nog geen stadhuis en werd daarom eerst vanuit het nabijgelegen kasteel bestuurd. De oudst bewaarde stadsrekening van 1586 vermeldt het stadhuis van Sint-Maartensdijk voor het eerst. In 1628 is het destijds vervallen stadhuis van Sint-Maartensdijk verbouwd en uitgebreid. Prins Frederik Hendrik heeft daar een grote financiële bijdrage aan geleverd. Het vervallen stadhuis is toen voorzien van een nieuwe voorgevel met daarin een verwijzing naar de bijdrage van Frederik Hendrik.
Na de Tweede Wereldoorlog was het gebouw ernstig vervallen en door groei van het ambtelijk apparaat was een uitbreiding nodig. Het pand is, met 90% subsidie, omdat de gemeente een watersnoodgeval was, van 1960 tot 1964 grondig gerestaureerd. De gemeente Sint-Maartensdijk fuseerde in 1971 met zes andere kleine gemeenten tot de gemeente Tholen in het kader van schaalvergroting op bestuurlijk gebied.
Het gemeentehuis heeft van 1971 tot 2008 dienst gedaan als gemeentesecretarie voor de gefuseerde gemeente Tholen. Het gemeentehuis was al spoedig te klein waardoor de gebouwen Markt 1, 2, 4 en 5 zijn aangekocht en er is een nieuwe vleugel gebouwd (1977-1979). Na de gemeentelijke herindeling in 1995, de gemeente Tholen en Sint-Philipsland gingen samen de gemeente Tholen vormen, werd het gemeentehuis echt te krap.
Tot 2008 bleef het voormalige gemeentehuis in functie. De gemeente verkocht het pand aan ontwikkelaar Nieuwenhuis Planontwikkeling (NPO). NPO heeft voor uitbreidings- of herstructureringsopgaven onder andere gemeenten als klant. De ontwikkelaar Egbert Gorter van NPO zegt in een artikel in januari 2008 dat het oude gemeentehuis waarschijnlijk een hotel-restaurant wordt, echter heeft hij op dat moment nog geen geschikte uitbater gevonden. Onder meer de locatie van het voormalige gemeentehuis van Sint-Maartensdijk maakt het geschikt als hotel-restaurant.
In 2009 zijn de herbestemmingswerkzaamheden aan het rijksmonumentale pand begonnen. In het voormalige gemeentehuis zijn kunstschatten te bewonderen, zoals meubilair en schilderijen uit de zestiende en zeventiende eeuw. Ook in de historische vergaderruimtes, zoals de oude raadzaal en burgemeesterskamer, is de historie goed te beleven. In de eerste helft van 2012 is er nieuwbouw gerealiseerd.
Culinair Genieten op Tholen
Een stukje culinair Zeeland, ontdek de rijke smaken van Tholen! Ga langs bij onze streekproductenwinkels, strijk neer op een terrasje van een theetuin of bezoek één van de sfeervolle eetcafés of luxe restaurants. Fraaie terrassen, smakelijke streekproducten en meer. Laat je verwennen met lokale specialiteiten en de passie van onze chefkoks. Of je nu komt voor een gezellig familiediner, een romantisch etentje, of gewoon een snelle hap, je vindt het perfecte plekje op ons eiland.
Wat mensen veel associëren met Zeeland is fietsen. En fietsen kun je ook op Tholen! Wij hebben een leuk rondje gedaan van Poortvliet via Sint-Maartensdijk (vergeet niet te stoppen bij het Wegwijs Lokaal voor lokale en ambachtelijke producten) naar Stavenisse en weer terug.
Vanaf Brasserie De Deu-braek kun je solexen huren en na een kleine uitleg van de eigenaar kun je op weg! Het is even een dingetjes om ze aan te krijgen, maar als ze eenmaal warm zijn dan lopen ze als een trein! Tuffend met zoân 20-25 km per uur pruttel je je een weg over Tholen. Wij hobbelden richting de dijk van Sint-Maartensdijk voor een ânattelaarzentochtâ. Of in mijn geval ânatteoudegympentochtâ.
Op de Thoolse streekproductenveiling kun je in de maanden juli en augustus iedere woensdag om 11.00 uur en 14.00 uur een gokje wagen in de enige aardappelveilling van Nederland. Op deze ochtend staan de eerste kisten al om negen uur voor de klok.
Begin je culi tochtje Tholen bij de Kruidentuin van landschapscamping Kruytenburg, de trots van Hans. Door naar de lunch bij Restaurant ât Packhuys in Stavenisse met fantastisch uitzicht over de haven van het dorp. Aanrader is het 12-uurtje met een lekker vissoepje, salade, mosselkroketje en broodje. Voor het diner zou ik je Buutengaets adviseren; naast dat chef Bert Coelers ook gewoon heel goed kookt is de locatie ook top. Vanaf bijna elk tafeltje (binnen of buiten) heb je uitzicht op de Krabbenkreek.
De werkgroep is ontstaan bij de diverse bijeenkomsten die de gemeente organiseerde onder de noemer Smerdiek op weg. Het dorp moest uit het slop getrokken worden. Er was veel leegstand, verpaupering van blokken met oude sociale huurwoningen en wat gerelateerde sociale problematiek.
Enkele Aanbevolen Restaurants op Tholen
- Buutengaets: Toplocatie met verse vis, schaal- en schelpdieren. Vooral de Oosterscheldekreeft is beroemd.
- Huys van Roosevelt: Stijlvol restaurant met een knipoog naar de Amerikaanse presidentenfamilie Roosevelt, met ingrediënten dicht bij huis.
| Restaurant | Locatie | Specialiteit |
|---|---|---|
| Buutengaets | Sint-Annaland | Oosterscheldekreeft |
| Huys van Roosevelt | Oud-Vossemeer | Tournedos van Thoolse dikbil |
| 't Packhuys | Stavenisse | 12-uurtje met vissoepje |
labels:
Zie ook:
- Zeeuwse Babbelaars Recept: Maak Zelf de Lekkerste!
- De Beste Zeeuwse Bolus Recepten: Authentiek & Heerlijk!
- Recept Zeeuwse Bolussen: Authentiek & Heerlijk Zelf Bakken!
- Ontdek Heerlijke Caloriearme Taart Recepten Die Je Moet Proberen!
- Ontdek Het Ultieme Everzwijn Stoofvlees Recept Voor Een Bourgondische Winterse Verwennerij!
