In steeds meer restaurants en op verpakkingen zie je ‘glutenvrij’ staan. Sommige mensen denken dat gluten ongezond zijn. Gluten zijn eiwitten die van nature in granen zitten zoals tarwe, spelt en rogge.

Wat zijn gluten?

Gluten geven een luchtige structuur aan deeg, doordat het o.i.v. gist de gasbellen in het deeg vasthoudt. Verder wordt gluten in veel verschillende producten verwerkt als bindmiddel. Gluten is een mengsel van eiwitten dat van nature voorkomt in bepaalde granen. Gluten zorgt bijvoorbeeld dat deeg goed rijst. Het maakt deegproducten zoals brood en pasta luchtig en stevig.

In tarwe bestaat gluten voor de helft uit gliadinen en de andere helft uit gluteninen. het gliadinedeel van de gluten zorgt ervoor dat mensen met coeliakie darmatrofie krijgen. Bij gerst, haver en rogge hete de ‘schadelijke’ delen respectievelijk avenine, hordeïne en secaline.

Glutenvrije Alternatieven

Gelukkig zijn er veel natuurlijke alternatieven voor glutenbevattende producten. Aardappelen, zilvervliesrijst, quinoa en boekweit zijn van nature glutenvrij. Alle voedingsmiddelen die niet van graan afkomstig zijn bevatten helemaal geen gluten. Ook aardappelen, quinoa en rijst zijn glutenvrij.

Let op: In haver zitten van nature geen gluten, maar haver wordt bijna altijd in dezelfde fabriek verwerkt als andere graanproducten met gluten. Dit wordt ook wel kruisbesmetting genoemd. Gebruik haver alleen als er expliciet 'glutenvrij' op de verpakking staat of als er het 'Crossed Grain' keurmerk op staat. Granen waar gluten inzit noemen we glutenbevattende granen. Haver is van nature glutenvrij, maar is vrijwel altijd besmet met gluten.

Waarom Glutenvrij Eten?

Tegenwoordig is een glutenvrij dieet een trend. Gluten is alleen schadelijk voor mensen met de aandoening coeliakie. Zij moeten een strikt glutenvrij dieet volgen. Heb je coeliakie of glutensensitiviteit, dan zul je producten met gluten moeten mijden. Al een klein beetje gluten kan klachten veroorzaken, zelfs een verdwaalde broodkruimel. Gluten worden normaal gesproken verteerd wanneer je ze eet. Omdat gluten in veel voedingsmiddelen zitten zoals in verschillende graansoorten, kun je met een glutenvrij dieet te weinig van sommige gezonde voedingsstoffen binnenkrijgen.

Coeliakie

Mensen met coeliakie kunnen niet tegen gluten; zij zijn overgevoelig voor gluten. Ongeveer 1% van de bevolking heeft hier last van. Wanneer mensen met coeliakie gluten eten, krijgen ze ontstekingen in hun darmen. Coeliakie is geen allergie maar een auto-immuunziekte. Coeliakie is een auto-immuunziekte en betekent letterlijk ‘ziekte van de darm’. Het is een chronische ziekte waarbij het lichaam geen gluten verdraagt.

Coeliakie wordt ook wel eens gluten-allergie genoemd, maar het is geen allergie, want het afweersysteem is niet betrokken bij de ziekte. Gluten is een onderdeel van de eiwitten van granen, en is opgebouwd uit gluteninen en gliadinen. Bij coeliakie is het lichaam intolerant voor de gliadinen.

Je kunt niet genezen van coeliakie. Een glutenvrij dieet is de enige manier om minder klachten te hebben of klachtenvrij te worden. Coeliakie kan op verschillende leeftijden voorkomen.

Als iemand met coeliakie gluten eet leidt dit tot beschadiging en verdwijning (vlokatrofie) van de darmvlokken in de dunne darm. Hierdoor kunnen voedingsstoffen niet meer uit het voedsel opgenomen worden, en worden met de ontlasting mee uitgescheiden. Men kan last krijgen van chronische diarree, verstopping, afwijkend ontlastingspatroon, stinkende ontlasting, overmatige ontlasting, huilerigheid, depressiviteit, sterke stemmingswisselingen, ondergewicht, dunne armen en benen, groeistoornissen bij jonge kinderen, vertraagde puberteit, opgezette buik, bloedarmoede, weinig eetlust, lusteloosheid, overgeven, botontkalking, aften, en afwijkingen aan het tandglazuur.

Glutensensitiviteit

Sommige mensen hebben geen coeliakie, maar krijgen wel klachten bij het eten van graanproducten. Dan gaat het om een glutensensitiviteit. Een arts kan nagaan of je een glutensensitiviteit hebt.

Diagnose van Coeliakie

Als u klachten heeft die lijken op die van coeliakie, wordt vaak eerst een bloedonderzoek gedaan. Daarbij wordt gekeken of u antilichamen tegen endomysium (EmA) en weefseltransglutaminase (tTGA) in uw bloed heeft. Als dit zo is, is de kans groot dat u coeliakie heeft.

Vervolgens wordt een dunnedarmbiopsie gedaan. Hierbij wordt een stukje slijmvliesweefsel van de darmwand weggehaald en onderzocht. Er zijn twee manieren om een dunnedarmbiopsie te doen. Voorheen moest een capsule ingeslikt worden, die aan een slangetje zat. Via röntgendoorlichting werd de capsule naar de juiste plaats in de dunne darm geleid.

Tegenwoordig wordt er meestal een buigzaam kijkslangetje via de mond ingebracht en direct naar de darm geleid. Met een klein tangetje wat aan de slang vastzit wordt een stukje weefsel weggenomen. Het onderzoek duurt ongeveer tien minuten en vind plaats onder verdoving.

Onder de microscoop wordt het stukje darmweefsel vervolgens bekeken om te zien of darmvlokken beschadigd zijn of zelfs ontbreken. Als dat het geval is wordt de diagnose coeliakie onder voorbehoud gesteld. Vervolgens wordt een glutenvrij dieet aangeraden.

Belangrijk:

  1. Als de uitslag van de bloedtest negatief is, kunt u nog steeds coeliakie hebben.
  2. Ga niet zelf aan de slag met een glutenvrij dieet, voordat de diagnose coeliakie is gesteld.

Behandeling van Coeliakie

Coeliakie is niet te genezen en er zijn geen medicijnen voor. De enige behandeling voor coeliakie is het volgen van een glutenvrij dieet. Daarbij moeten alle producten die gluten bevatten vermeden worden. Dankzij dit dieet zullen de darmvlokken zich herstellen en de klachten grotendeels verdwijnen.

Glutenvrij Dieet: Wat Kun Je Wel en Niet Eten?

Glutenvrij eten betekent dat je alleen nog maar dingen eet en drinkt waar geen gluten in zit. Vaak moet je glutenvrij eten omdat je coeliakie hebt. Of omdat je kind dat heeft.Er bestaan veel producten zonder gluten. En producten die speciaal glutenvrij gemaakt zijn. Bijvoorbeeld glutenvrij brood, pasta, beschuit, crackers, koekjes en gebak. Er staat dan duidelijk op de verpakking dat het glutenvrij is.

Gluten zijn te vinden in de granen, tarwe, rogge, gerst, spelt, haver, kamut en (gemodificeerd) tarwezetmeel. Gluten is een mengsel van eiwitten dat van nature voorkomt in bepaalde granen, zoals tarwe (waaronder spelt), rogge en gerst. Mensen met de aandoening coeliakie moeten een glutenvrij dieet volgen.

Een glutenvrij dieet volgen kan in het begin een behoorlijke uitdaging zijn. Gluten, het eiwit gevonden in tarwe, rogge en gerst, is een veelvoorkomend bestanddeel in vele voedingsmiddelen. Gelukkig is er een groeiend bewustzijn over coeliakie, glutensensitiviteit en glutenintolerantie, wat heeft geleid tot een grotere beschikbaarheid van glutenvrije producten.

Glutenvrije Voedingsmiddelen

Deze dingen mag je bijvoorbeeld wel eten en drinken:

  • Vlees, vis en tofu (Let op: in paneermeel en marinades kan wel gluten zitten)
  • Groente en fruit
  • Aardappelen
  • Eieren
  • Rijst
  • Melk en yoghurt
  • Maïs en popcorn
  • Linzen, erwten en bonen (peulvruchten)
  • Noten, pitten en zaden
  • Onbewerkte granen, zoals quinoa, boekweit, gierst, teff, sorghum en amaranth
  • Sojaproducten (Let op: in sojasaus zit wel vaak gluten)

Voedingsmiddelen om te Vermijden

Dit mag niet in je eten of drinken zitten:

  • Granen zoals tarwe, rogge, gerst en spelt
  • Eet ook geen dingen die van deze granen gemaakt zijn, zoals brood, pasta, beschuit, crackers, koekjes, cake, gebak, muesli, cruesli of pizza.
  • Griesmeel, zemelen en grutten
  • Couscous, bulgur en seitan
  • Haver (soms is haver glutenvrij, dat staat dan op de verpakking)
  • Gort en parelgort
  • Gerstemout
  • Bloem

Er kan ook gluten zitten in:

  • Paneermeel en bindmiddel
  • Vermicelli, macaroni, spaghetti en mie
  • Mout, moutstroop en moutextract
  • Plantaardige vezels (als ze van tarwe zijn gemaakt)
  • Plantaardig eiwit (als het van tarwe is gemaakt)

Overige Aandachtspunten

Glutenbevattende granen zijn in heel veel producten en ingrediënten verwerkt. Bijvoorbeeld in: brood, crackers, beschuit, muesli, koek, gebak, pizza, pasta, couscous, bulgur en seitan. Meel, bloem, bindmiddelen en paneermeel zijn meestal van glutenbevattende granen gemaakt. Daarom bevatten veel soepen, sauzen, vleeswaren, vla, drop en andere producten waarin je het misschien niet verwacht toch gluten. Ook in sommige vitaminesupplementen en medicijnen. Het is daarom aan te raden de verpakking te checken als je vitamines slikt.

In pure vorm zijn kruiden en specerijen glutenvrij, echter samengestelde en verpakte mengsels kunnen gluten bevatten. De meeste aardappelproducten zijn glutenvrij, namelijk verse aardappelen, en aardappelen in blik of glas, aardappelschijfjes, frietjes en rösti zonder saus of kruiden. Alle producten die geen toevoegingen bevatten van melkproducten zijn glutenvrij, zoals kwark, yoghurt, slagroom, zure room en crème fraiche. De meeste kaas is glutenvrij en kan daardoor gewoon gegeten worden.

Denk ook aan gluten in rokerstandpasta en kleefpasta voor gebitsprotheses. Tandpasta is altijd glutenvrij. Bepaalde knutselmaterialen en behanglijm kunnen gluten bevatten. Dat kan vooral bij kleine kinderen een punt van aandacht zijn, omdat ze gemakkelijk van alles in hun mond stoppen. Zie www.glutenvrij.nl/nonfood voor gluten in non food en een lijst van glutenvrije knutselmaterialen. Let op gluten in diervoeding. Was daarom altijd je handen nadat je een (huis)dier eten hebt gegeven. Wegwerpservies en -bestek dat gemaakt is van tarwezemelen bevat namelijk gluten. Via deze borden of het bestek kan er gluten in je eten of drinken terechtkomen, en dat kan klachten veroorzaken.

Hoe Controleer Je Producten op Gluten?

Controleer van alle producten die je in de winkel koopt of er gluten in zitten. Dit kun je doen door de etiketten of de verpakking te lezen. Glutenvrije producten hebben bijvoorbeeld dit logo:

[Afbeelding van glutenvrij logo]

Staat er geen logo op het product? Lees dan goed het etiket om te zien of er gluten inzitten. In de supermarkt is vaak ook een plek waar speciale glutenvrije producten staan.

Lees altijd het etiket

Dat is de belangrijkste vuistregel bij het kopen van glutenvrije producten. Op het etiket vind je alle informatie die je nodig hebt om glutenvrije producten te vinden.

  1. Producten die het officiële 'Crossed Grain' keurmerk dragen - met daaronder een uniek nummer - zijn gecontroleerd volgens de strengste normen. De Nederlandse Coeliakie Vereniging beoordeelt deze producten als ‘veilig glutenvrij’ (minder dan 20 milligram gluten per kilo).
  2. 'Glutenvrij' is een wettelijk beschermd begrip. Een product mag volgens de warenwet de term ‘glutenvrij’ dragen wanneer het product minder dan 20 milligram gluten per kilo bevat. Staat de term ‘glutenvrij’ niet op de verpakking en staat er ook geen 'Crossed Grain' keurmerk op? Dan kan er gluten in het product zitten. In de ingrediëntenlijst staat vermeld als er glutenbevattende granen in een product zitten. Dit is voor alle voedingsmiddelen wettelijk verplicht. Haver. De groepsnaam ‘gluten’ is niet verplicht te vermelden.
  3. Soms staat er op producten die in principe alleen glutenvrije ingrediënten bevatten een waarschuwing over gluten. Soms staat het heel klein op het etiket, dus het is goed om ook de kleine lettertjes te lezen. Dit noemen we een kruisbesmettingswaarschuwing. Fabrikanten geven dit soms aan als ze niet kunnen garanderen dat het product vrij is van gluten. Kleine hoeveelheden (sporen) gluten kunnen onbedoeld in het product terecht zijn gekomen (kruisbesmetting). Bijvoorbeeld doordat verschillende producten na elkaar in dezelfde machine of gelijktijdig in dezelfde ruimte gemaakt worden of verpakt. Deze vermelding is niet verplicht. Dit betekent dat producten zonder deze vermelding ook met gluten besmet kunnen zijn.

De term ‘met zeer laag glutengehalte’ mag volgens de wet gebruikt worden als het product 20 tot 100 milligram gluten per kilo bevat. Deze producten zijn dus niet glutenvrij en niet geschikt voor mensen met coeliakie. Deze producten komen in de winkel niet of nauwelijks voor.

Informatie over gluten moet volgens de wet Voedselinformatie áltijd beschikbaar zijn. Voorbeelden van glutenvrije dieetproducten zijn glutenvrij brood, glutenvrij meel om zelf brood, gebak of koekjes mee te bakken, glutenvrije crackers en -koekjes, glutenvrije afbakbroodjes, glutenvrij bladerdeeg en glutenvrije pasta zoals spaghetti.

Deze producten kun je kopen in reformzaken, natuurvoedingswinkels, supermarkten en via internet. Met de 'Kies Ik Gezond?'-app kun je gemakkelijk opzoeken of een product glutenvrij is. Je kunt eenvoudig de optie ‘gluten’ selecteren of het 'Crossed Grain' keurmerk.

Tips voor een Glutenvrij Dieet

Het is niet verstandig om een glutenvrij dieet te volgen als dat niet nodig is. Een glutenvrij dieet is ingewikkeld en de kans op een tekort aan voedingsstoffen is groot. Gluten is alleen schadelijk voor mensen met de aandoening coeliakie. Zij moeten een strikt glutenvrij dieet volgen.

Hoe eet ik gezond met coeliakie? De Schijf van Vijf is ook bij een glutenvrij dieet de basis van een goede voeding. Veel gezonde producten zijn van nature glutenvrij en producten met gluten kun je vaak vervangen door glutenvrije varianten. Alle verse groenten en fruit zijn van nature glutenvrij en kun je dus gewoon eten. Zilvervliesrijst en aardappelen zijn van nature glutenvrij en kun je gewoon eten. Ook glutenvrije granen, zoals gierst, teff, quinoa en boekweit zijn geschikt.

Onbewerkt(e) peulvruchten, tofu, tempé, vis, ei, vlees en ongezouten noten zijn van nature glutenvrij. Door bewerkingen zoals paneren en marineren en door gebruik van kruidenmengsels, kunnen deze producten wel gluten bevatten. Seitan (een vleesvervanger) is gemaakt van tarwe-eiwit en bevat dus gluten. Noten, pitten en zaden zijn van nature glutenvrij. Als er geen zout is toegevoegd staan ze in de Schijf van Vijf.

Melk, yoghurt, kwark en Hollandse kaas van koe-, geiten,- of schapenmelk zijn vrij van gluten. Zuivelproducten met toevoegingen zoals vla, vruchtenkwark, smeerkaas en buitenlandse kazen kunnen wel gluten bevatten. Olie is glutenvrij. De meeste halvarines en margarines zijn glutenvrij. Roomboter is glutenvrij, maar staat niet in de Schijf van Vijf. Water, thee en koffie zijn glutenvrij. Bepaalde kruidentheemengsels bevatten gluten door bijvoorbeeld het ingrediënt gerstemout(extract).

Hier zijn enkele tips om een glutenvrij dieet te volgen:

  • Plan vooruit: Als je reist of evenementen bijwoont, onderzoek dan van tevoren je opties.
  • Vermijd kruisbesmetting: Thuis, gebruik aparte keukengerei en oppervlakken voor glutenvrije en glutenbevattende voedingsmiddelen.
  • Zorg ervoor dat iedereen op de hoogte is: iedereen die betrokken is bij de bereiding van je maaltijden weet van je dieetbeperkingen.

Glutenvrije Recepten

Er zijn veel lekkere glutenvrije recepten te vinden online. Bijvoorbeeld op glutenvrij.nl. Of bijvoorbeeld in kookboeken. Samen bespreken jullie wat je wel en niet kunt eten.

Als je in de winkel de streepjescode van een product scant, zie je meteen of het gluten bevat. Er is kant-en-klaar glutenvrij brood te koop. De smaak en de structuur is meestal even wennen. Roosteren maakt het lekkerder. Let op: gebruik bij een glutenvrij dieet het broodrooster alleen voor glutenvrij brood.

Let op als je vers gebakken glutenvrij brood, broodjes of gebak koopt bij de gewone bakker. De kans is groot dat het glutenvrije brood toch in aanraking is gekomen met gluten. Twijfel je? Vraag aan de bakker hoe het brood wordt klaargemaakt. Is er een aparte werkruimte beschikbaar voor de bereiding van glutenvrije producten? Wordt het glutenvrij brood in een aparte broodmixer gemaakt? Snijdt de bakker het brood niet in dezelfde machine? Wordt er gebruikgemaakt van haver met het ‘Crossed Grain’ keurmerk?

Jodium en Glutenvrij Brood

Brood is een belangrijke bron van jodium. Jodium zorgt voor een goede werking van de schildklier. In Nederland levert brood ongeveer de helft van de jodiuminname. Dit komt door het speciale bakkerszout, waaraan jodium is toegevoegd. Maar bakkers zijn niet verplicht om bakkerszout te gebruiken. Aan glutenvrij brood of -meel is niet altijd jodium of bakkerszout toegevoegd. Bij verpakte producten staat in de ingrediëntenlijst of er bakkerszout inzit. Voor verse producten is navragen bij de bakker de oplossing.

Glutenvrije Meelmixen

Er bestaat een ruime keuze uit kant-en-klare glutenvrije meelmengsels. Sommige glutenvrije meelmengsels leveren weinig vezels, ijzer, vitamine B1 en foliumzuur. Kijk daarom op het etiket welke vitamines en mineralen zijn toegevoegd en hoeveel vezels erin zitten.

Voor mensen die niet altijd glutenvrij brood willen eten: een alternatief is glutenvrije muesli, glutenvrije crackers, rijstwafels, glutenvrije havermout, rijstepap of een glutenvrije pannenkoek.

Tips voor Thuis

Woon je samen met mensen die wél gluten mogen? Bewaar glutenvrije en glutenbevattende ingrediënten gescheiden van elkaar. Maak de glutenvrije gerechten vóór de andere gerechten. Let op met bloem- en meelsoorten met gluten. De kans op kruisbesmetting is groot.

Houd je keuken en keukengerei goed schoon. Dit geldt ook voor handen, keukendoeken (dagelijks verschonen en schone doek pakken na contact met gluten), schort en kleding. Gebruik voor het kneden en uitrollen van deeg een (siliconen) bakmat. Het kan handig zijn om keukenmaterialen te voorzien van een merkteken, zoals een sticker. Gebruik deze dan alleen voor het maken van glutenvrije gerechten. Denk bijvoorbeeld aan een nieuw bakblik voor brood, een set kunststof snijplanken, een tosti-ijzer en mixerhaken. Gebruik je eigen broodbeleg.

Is in een gerecht toch een glutenbevattend ingrediënt terechtgekomen? Schep dit er dan niet uit, maar maak het hele gerecht opnieuw.

Professioneel Advies

Het volgen van een glutenvrij dieet is ingewikkeld. Het is daarom goed om contact op te nemen met een gespecialiseerde diëtist. Diegene je over het samenstellen van een volwaardige glutenvrije voeding. Ook word je begeleid bij het zoeken naar glutenvrije alternatieven en bij het beoordelen of een product glutenvrij is.

Het volgen van een glutenvrij dieet betekent niet dat je moet inleveren op smaak of variëteit. Er zijn talloze heerlijke en voedzame opties zoals onze glutenvrije bolletjes of glutenvrije cake die je dieet niet alleen veilig, maar ook spannend en bevredigend maken.

labels: #Aardappel

Zie ook: