Het is een feit dat groenten gezond zijn. Groenten zitten namelijk boordevol vitaminen, mineralen en andere essentiële bouwstoffen. Echter is er een groot verschil tussen biologische groenten en niet-biologische groenten. Misschien heb je wel eens gehoord van de termen bespoten en onbespoten, keurmerken en bestrijdingsmiddelen.

Biologische vs. Niet-Biologische Groenten

De voor- en nadelen van biologische groenten verschillen namelijk enorm ten opzichte van niet-biologische groenten. Het belangrijkste verschil tussen biologische en niet-biologische groenten is dat biologische groenten niet bespoten worden met chemische bestrijdingsmiddelen en er in het proces van de teelt geen industriële meststoffen worden gebruikt. Ook staat in de biologische landbouw de gezondheid van de bodem voorop. Bij biologische landbouw worden verschillende gewassen op hetzelfde veld geteeld, waardoor de biodiversiteit groter is.

Natuurlijke Bestrijdingsmiddelen

Het hoeft echter niet te betekenen dat er in de biologische landbouw geen gebruik wordt gemaakt van bestrijdingsmiddelen. Biologische groenten zijn hierom niet per se onbespoten. De reden waarom er gebruik gemaakt wordt van natuurlijke bestrijdingsmiddelen is om de gewassen te beschermen tegen ziektes, plagen en onkruid. Hoewel de term ‘natuurlijk’ gebruikt wordt, blijft het lichaam het bestrijdingsmiddel zien als ‘gif’.

Regelgeving en Keurmerken

In Nederland zijn er strenge eisen met betrekking tot het gebruik van de hoeveelheid bestrijdingsmiddelen. Binnen Europa zijn er een tal van regels waaraan biologische groenten moeten voldoen. In Nederland is dat het EKO-keurmerk en een sticker met een groen blad. Op de verpakking wordt vermeld of het gewas uit Europa of uit de buurt van Europa komt.

Echter is het zo dat gewassen van buiten de EU niet verplicht zijn om het keurmerk met het groene blad te gebruiken. Hierom zou je kunnen vaststellen dat niet alle groenten volledig biologisch zijn. Nu komt het natuurlijk voor dat sommige groentesoorten geen verpakking hebben. Zo kun je bij een bio flespompoen stuk altijd checken of het biologisch is, omdat het in de schil is gedrukt. Bij bio gember, bio winterpeen en bio tomaten kun je het vaak zien aan het schapkaartje van de supermarkt.

Gezondheidsvoordelen en Nadelen

Hoewel het nog niet wetenschappelijk bewezen is, zijn biologische groenten veelal ‘gezonder’. Doordat er in de teelt geen gebruik wordt gemaakt van chemische bestrijdingsmiddelen blijven de vitamines, antioxidanten, mineralen en vezels in een hoger percentage aanwezig. Een nadeel wat veel mensen ervan weerhoudt om biologische groenten te kopen, is dat deze groenten vaak duurder zijn.

Echter kun je voor jezelf de afweging maken welke prijs je op den duur wil betalen. Wil je investeren in je gezondheid en puurdere producten eten? Dan kun je beter gaan voor biologisch.

Net als bij biologische groenten speelt bij fruit de manier van telen een grote rol. Biologisch fruit wordt geteeld zonder chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest, waardoor je zeker weet dat je een natuurlijker product eet. Het verschil proef je vaak ook: biologisch fruit heeft een intensere smaak doordat het langzamer groeit en meer aandacht krijgt. Daarnaast draag je met de keuze voor biologisch fruit bij aan een duurzamere landbouw, die beter is voor de biodiversiteit én de bodem.

De Wetenschap Achter Biologisch Voedsel

Het begon niet als wetenschap, maar als een idee: wat nu als we voedsel zonder kunstmatige mest en bestrijdingsmiddelen gingen verbouwen? Dat is vast beter voor milieu en gezondheid. Die belofte blijkt maar deels waar te zijn, zeggen kritische wetenschappers. De werkelijkheid is ingewikkelder dan de goede bedoelingen van biologisch voedsel.

Voedingsstoffen en Antioxidanten

Biologische groenten zouden meer gezonde voedingsstoffen bevatten, zoals vitaminen en andere anti-oxidanten. Van de 162 onderzoeken die naar deze gezonde stofjes op al dan niet biologische groente zijn gedaan, zijn de meeste slecht uitgevoerd. Dat concludeert Alan Dangour in een gezaghebbende studie in het blad American Journal of Clinical Nutrition. Geen enkele daarvan vond een verschil in vitaminen of anti-oxidanten. En ook al zou biologische voeding meer vitaminen bevatten, dan heb je daar - mits je toch al voldoende vitamientjes eet - eigenlijk niets aan. Een overdosis aan aan vitaminen kan zelfs gevaarlijk zijn, aldus Christian Gluud, die in het blad JAMA al het onderzoek hierover doorrekende.

Bestrijdingsmiddelen in Conventionele Landbouw

Gewone groenten en fruit, verbouwd op normale industriële akkers, worden vaak ondergespoten met bestrijdingsmiddelen om onkruid en insectenvraat tegen te gaan. De planten worden altijd schoongemaakt, maar dat verhindert niet dat er restjes achterblijven.

Biologische groenten worden kleinschalig verbouwd, waardoor bestrijdingsmiddelen minder vaak nodig zijn. En als de boer al gif gebruikt, neemt hij alleen natuurlijke giffen. Dat zou kunnen, maar er blijven zo weinig restgiffen op gewone groente achter, dat je er niets van merkt. De meeste industriële bestrijdingsmiddelen zijn namelijk niet giftig voor dieren in de dosis waarin je ze op groenten tegenkomt. Het is dus niet nodig om je druk te maken over chemicaliën op groente. Een kopje fairtrade koffie bevat meer kankerverwekkende stoffen dan een jaar lang industriële groenten op je bord. Gewoon, omdat de dosis erin zo hoog is, aldus voedselwetenschappers van de Universiteit van Berkeley.

Smaak en Veiligheid

Biologische groenten smaken niet eens beter dan gewone groenten. In een Amerikaans experiment met willekeurige van de straat geplukte consumenten, bleek niemand ook maar enig verschil te kunnen proeven. Grote uitzondering was de smaak van tomaten: die werd als lekkerder gezien wanneer ze niet biologisch waren geteeld.

Sterker nog, zo stelt Zampelas, biologische groenten kunnen met hun ‘natuurlijke’ imago een vals gevoel van veiligheid geven. Hoewel elk industrieel gif uitvoerig moet worden getest op veiligheid - en dat gebeurt ook - gaat dat niet op voor biologische, natuurlijke bestrijdingsmiddelen. En van de paar biologische middelen die er zijn getest, blijkt de helft in hoge dosis kankerverwekkend voor knaagdieren.

De Impact van Industriële Landbouw

Daarentegen is er één reden dat industriële groenten en fruit eigenlijk misschien zelfs beter zijn voor de volksgezondheid dan biologische groente. Dat schrijft Anthony Trewavas in het blad Nature. Industriële gewassen zijn goedkoper dan biologische, en bereiken daarom meer mensen. Door de lage prijs krijgen meer mensen hun minimale dosis vitamientjes binnen. Daarvoor is zelfs sterk bewijs: exact sinds de periode dat industriële pesticiden vaker werden toegepast waardoor groenten goedkoop werden, is de hoeveelheid maagkanker maar liefst met de helft gedaald, blijkt uit onderzoek van David Coggon en Hazel Inskip. Dat is voor een groot deel te danken aan industriële verbouwing van groente.

Voordelen van Biologische Teelt

Biologische landbouw wil beter voor de natuur zijn dan normale landbouw, en werkt ook om die reden met minder giffen, minder pesticiden, geen kunstmest en geen antibiotica. Ook hier geldt: zulke goede bedoelingen zijn zeker op hun plaats, maar levert biologische landbouw wel het gewenste alternatief?

Milieu-impact

In zekere zin wel: per hectare is biologische groente in ieder geval gezonder voor het omringende milieu. Maar dat is slechts het halve verhaal, schrijft Vlaamse plantwetenschapper Koen Mondelaers in The British Food Journal. Per kilo groente die zo’n akker oplevert vallen deze milieuvoordelen weg, blijkt uit Mondelaers’ rekenwerk. Biologische landbouw kost namelijk meer ruimte om dezelfde hoeveelheid groente te produceren; per akker levert het dus minder op. Als het gaat om het nut van biologische boerderijen voor natuurbescherming, lopen de meningen uiteen.

Biodiversiteit

Wel lijkt het erop dat de biodiversiteit rondom biologische boerderijen beter is dan voor gewone boerderijen. De Zweed Janne Bengston rekende dat in 2005 uit. Hij nam 63 eerder gemaakte vergelijkingen tussen gewone en biologische boerderijen samen, en kwam tot de conclusie dat rondom biologische boerderijen gemiddeld dertig procent meer diersoorten woonden, vergeleken bij gewone boerderijen. Biologische boerderijen zijn dus niet automatisch beter voor de natuur dan gewone boerderijen. De biodiversiteit rondom een boerderij blijkt vooral af te hangen van hoe groot die boerderij is en het soort natuur waar het zich in bevindt, en niet of nauwelijks van hoe biologisch een boer bezig is.

Langetermijneffecten en Onderzoek

Toch woedt over de aanname dat biologisch eten gezonder is al jaren een fel wetenschappelijk debat. Allereerst omdat het heel moeilijk te meten is wat het effect van zo’n voedingspatroon daadwerkelijk is.

Methodologische Uitdagingen

Om op de langetermijn te kunnen meten wat biologisch voer in ons lichaam doet, zou je groepen mensen jaren moeten volgen en ondervragen. Dat is niet alleen duur, maar ook foutgevoelig. Daarnaast blijkt dat veel mensen die biologisch eten, ook op andere fronten gezonder leven. Ze zijn bijvoorbeeld actiever, roken minder en eten meer groente, fruit en volkoren producten. Om puur het effect van biologisch voedsel op de gezondheid aan te tonen, moet je die factoren in je onderzoek elimineren.

Onderzoek naar Biologisch Voedsel

In 2017 namen onderzoekers aan Sveriges Lantbruksuniversitet het bestaande onderzoek naar de effecten van biologisch eten onder de loep. Zo is er het onderzoek van KOALA (Universiteit Maastricht) onder 2700 moeders en baby’s. Daaruit bleek dat de kinderen van vrouwen die alleen biologische zuivelproducten tot zich namen, een 36 procent kleinere kans hadden op eczeem in de eerste twee jaar van hun leven. Volgens de onderzoekers komt dat omdat biologische zuivel de aanmaak van vetzuren in de borstmelk stimuleert.

Pesticiden: Regelgeving en Realiteit

Voor biologisch verbouwde groente en fruit gelden nog striktere regels dan voor reguliere gewassen. Zo mogen er geen kunstmatige bestrijdingsmiddelen worden gebruikt (wel natuurlijke, zoals groene munt). Dat die regels effect hebben op hoeveel bestrijdingsmiddel er achterblijft op je groente en fruit, blijkt uit rapporten van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid. Van alle onderzochte monsters werd bij 2,8 procent geconstateerd dat de gestelde limiet overschreden werd. Bij biologische gewassen was dit 0,9 procent.

Blootstelling aan Bestrijdingsmiddelen

Maar minieme hoeveelheid of niet, we krijgen die pesticiden wel binnen. Zowel in de Verenigde Staten als in Europa is de urine van de bevolking onderzocht op veelvoorkomende chemische bestrijdingsmiddelen. En jawel, de middelen zijn in onze plasjes terug te vinden. Is dat erg? Nou, er wordt al langer een link gelegd tussen het gebruik van pesticiden en het ontwikkelen van de ziekte van Parkinson. Ook het RIVM erkent dat er aanwijzingen zijn dat Parkinson kan ontstaan door blootstelling aan bestrijdingsmiddelen, maar meent ook dat er nog informatie ontbreekt om het effect echt aan te tonen.

Waarom Kiezen Voor Biologisch?

Het is duurder en het hoeft niet gezonder te zijn. Toch zijn er een aantal belangrijke voordelen waarom het goed is om (vaker) meer geld uit te geven aan biologisch voedsel. Hier zijn vier redenen:

  1. Zo puur & schoon mogelijk: Biologisch eten is zo min mogelijk bespoten. Het gebeurt dus wel, want volgens de richtlijnen van het EKO-keurmerk, worden een aantal pesticiden toegestaan. Er zit dus gif op biologisch groenten, alleen het verschil met de reguliere landbouw is dat de bestrijdingsmiddelen natuurlijk zijn, niet chemisch.
  2. Goede kwaliteit & lekkere smaak: Voor veel mensen is de belangrijkste reden om biologisch eten te kopen de kwaliteit en de smaak van de verse producten.
  3. Meer voedingsstoffen: Biologisch eten hoeft niet gezonder te zijn dan niet-biologisch voedsel. Wel kun je bij biologische groenten en fruit de schil opeten.
  4. Actieve plantenstoffen: Biologische gewassen krijgen geen hulp van gewasbeschermers en moeten zichzelf verdedigen tegen indringers. Hierdoor maken zij meer antischimmelstoffen aan.

Wat Zijn Pesticiden?

Pesticiden zijn middelen die in de landbouw (vaak preventief) worden gebruikt om gewassen te beschermen tegen ziekten, plagen en onkruid. Dit kan bijvoorbeeld gaan om insecticiden tegen insecten, herbiciden tegen onkruid en fungiciden tegen schimmels. Met behulp van deze chemische bestrijdingsmiddelen blijven de gewassen langer houdbaar en kan verspilling worden voorkomen.

Het Cocktaileffect

Wat we niet weten, is het gecombineerde effect van de stoffen. Van de voedingsmiddelen die positief testten, bevatten 23% namelijk een cocktail van twee of meer verschillende pesticiden. Het ontbreken van de kennis over de mogelijke risico’s die ontstaan wanneer deze stoffen samenkomen, roept vragen op over de langetermijngevolgen.

Glyfosaat en Controversie

In de jaren ‘70 kwam RoundUp op de markt, een nieuw middel om onkruid te bestrijden met de werkzame stof glyfosaat. Deze stof werkt door enzymen te blokkeren die nodig zijn voor de groei van planten, waardoor ze schade oplopen of afsterven. Hierdoor kunnen boeren efficiënter werken en de landbouwproductie aanzienlijk verhogen. Maar glyfosaat ontvangt ook al jarenlang felle kritiek.

De kritiek op glyfosaat gaat voornamelijk over de mogelijke schadelijke gevolgen voor zowel onze gezondheid als voor het milieu. Zo werd het door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aangemerkt als “waarschijnlijk kankerverwekkend” en wekt het bezorgdheid vanwege de impact op de biodiversiteit.

Pesticiden in Groenten en Fruit

Verschillende soorten groenten en fruit kunnen uiteenlopende hoeveelheden pesticiden bevatten. Dit komt doordat sommige soorten gevoeliger zijn voor bijvoorbeeld schimmel en insectenplagen dan andere soorten, waardoor er meer pesticiden gebruikt worden tijdens de teelt.

Zo zag de top 12 van 2024 eruit van de meest bespoten gewassen én geschilde groenten en fruit:

  • Aardbeien
  • Spinazie
  • Boerenkool, snijbiet en kaisoi
  • Druiven
  • Perziken
  • Peren
  • Nectarines
  • Appels
  • Paprika’s en chilipepers
  • Kersen
  • Blauwe bessen
  • Sperziebonen

Groenten en fruit die daarentegen lagere concentraties pesticiden bevatten zijn bijvoorbeeld avocado’s, maïs, ananas en uien, omdat deze minder bescherming tegen ziekten en plagen vereisen.

Pesticiden Verwijderen?

Wassen en schillen wordt altijd geadviseerd om de blootstelling aan pesticiden te verminderen, maar heeft dat wel zin? Uit een recente studie blijkt dat sommige pesticiden door de schil heen kunnen dringen en in de pulp terechtkomen. Dit betekent dat zelfs wanneer je de buitenste laag verwijdert, er nog steeds een deel van de pesticiden kan achterblijven in je voedingsmiddel.

Let daarbij wel op dat de schil van groenten en fruit vaak het grootste deel van de vitamines, mineralen, vezels en antioxidanten bevat. Daarom geven wij de voorkeur aan het grondig wassen.

Biologische Landbouw: Productiviteit en Toekomst

Biologische landbouw wordt gezien als een natuurvriendelijke manier om voedsel te verbouwen. En de verkoop van biologische producten groeit de laatste jaren. Maar kunnen we er ook voldoende voedsel voor iedereen mee produceren? En is het wel aantrekkelijk voor boeren?

Productiviteit

Onderzoek laat zien dat biologische landbouw per hectare grond, 14-36% minder voedsel oplevert dan niet-biologische landbouw. Dit komt vooral doordat er in biologische landbouw geen kunstmest en pesticiden worden gebruikt. Maar op de lange termijn zou biologische landbouw toekomstbestendiger kunnen zijn. En dat komt vooral doordat biologische landbouw focust op een vruchtbare, levende bodem.

Alternatieven voor Duurzame Landbouw

Er zijn verschillende andere vormen van duurzame landbouw. Bijvoorbeeld kringlooplandbouw, natuurinclusieve landbouw en agroforestry, oftewel voedselbosbouw. Er bestaat geen eenduidige omschrijving van wat duurzame landbouw is, maar over het algemeen kun je zeggen dat bij duurzame landbouw er zo min mogelijk externe inputs (o.a. kunstmest, pesticiden, antibiotica) gebruikt worden, de bodem zo min mogelijk wordt beroerd, er veel afwisseling is in het landschap.

Prijsverschillen

Gemiddeld is de prijs van biologische producten hoger dan andere producten. Dit komt omdat bij de productie van biologisch eten geen kunstmest en synthetische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, waardoor er vaak minder opbrengst per hectare is. Maar hoeveel de prijzen verschillen tussen biologisch en niet-biologisch hangt erg af van waar je ze koopt, het seizoen en om welke producten het gaat.

Broeikasgasemissies

Uit onderzoek blijkt dat biologische landbouw voor vollegrondsgroenteteelt minder broeikasgasemissies per hectare uitstoot, maar meer broeikasgassen per kilo product. Dat zit zo: Biologische landbouw maakt geen gebruik van pesticiden en kunstmest. Dat betekent dat biologische landbouw minder broeikasgasemissies uitstoot die te maken hebben met transport en productie van kunstmest en pesticiden ten opzichte van gangbaar.

Conclusies uit Onderzoek

Uit onderzoek naar individuele producten komt wel naar voren dat biologische producten over het algemeen minder resten van bestrijdingsmiddelen bevatten en soms minder nitraat. Ook zijn in sommige biologische producten hogere gehaltes vitamine C, mineralen en bioactieve stoffen gemeten. Over het algemeen zijn biologische producten en niet-biologische producten even veilig.

Verdieping in Biologische Landbouw

Sinds 1991 zijn er in Europa regels waar plantaardige biologische producten aan moeten voldoen om een biologisch keurmerk te krijgen.

Geen Verschil in Smaak

Uit onderzoeken en steekproeven onder consumenten blijkt dat er geen zichtbaar verschil is tussen biologische en niet-biologische groente. Ook valt op basis van smaak niet op te maken of een groente biologisch is of niet.

Gezondheidsvoordelen Niet Bewezen

Hoewel de meeste mensen biologisch eten voor hun gezondheid, is het opmerkelijk dat er geen bewijs is dat biologisch voedsel ook daadwerkelijk gezonder is. Uit meer dan 100 onderzoeken naar de gezondheid van biologisch versus niet-biologisch eten is naar voren gekomen dat de één niet gezonder is dan de ander. Daarom stellen bijvoorbeeld het Voedingscentrum en de Gezondheidsraad dat biologische groenten niet per se gezonder zijn en zeker niet nodig zijn om gezond te blijven. Voor veel mensen die biologisch eten, is dit moeilijk te begrijpen. Er is geen bewijs dat biologische groente meer gezonde voedingsstoffen bevat dan niet-biologisch geteelde groente.

Pesticiden: Natuurlijk vs. Synthetisch

Een andere belangrijke reden waarom mensen voor biologisch kiezen, zijn pesticiden. Uit onderzoek in het Verenigd Koninkrijk bleek dat 95% van de mensen die biologisch eten dat vooral deden omdat ze denken dat biologische groente onbespoten zijn. Dit geeft echter vooral aan dat mensen kiezen voor biologisch zonder zich daar eerst voldoende in te verdiepen. Het enige verschil is dat er bij de biologische teelt gebruik wordt gemaakt van natuurlijke bestrijdingsmiddelen in plaats van synthetische pesticiden.

Gelukkig zijn pesticiden tegenwoordig sowieso geen groot gezondheidsprobleem meer. Vroeger werden pesticiden gebruikt die ons lichaam niet kon afbreken, waardoor pesticiden zich konden ophopen in het lichaam, wat natuurlijk niet gezond is. Tegenwoordig worden er in Nederland vrijwel alleen nog maar pesticiden gebruikt die ons lichaam helemaal kan afbreken en uitscheiden. Ook wordt er goed gecontroleerd om ervoor te zorgen dat er bij beide soorten teelt niet te veel bestrijdingsmiddelen gebruikt worden. Hierdoor blijft de hoeveelheid pesticiden die we binnenkrijgen erg beperkt en ruim onder de veiligheidsnorm.

Kunstmest vs. Dierlijke Mest

Een andere factor die een verschil zou kunnen maken voor hoe gezond biologisch en gangbare groentes, is de grond waarin het groeit. Kunstmest is namelijk een vrij gezonde keuze omdat we daar zelf de precieze samenstelling van kunnen bepalen. Bij dierlijke mest is dat niet het geval. Daarnaast kunnen ook de ongezonde stoffen uit mest in de bodem terecht komen.

Impact op Insecten

Veel mensen denken dat biologische bestrijdingsmiddelen minder slecht zijn voor dieren, vooral insecten. Helaas zijn biologische pesticiden lang niet altijd beter voor insecten en soms zelfs giftiger. Onderzoek in Canada naar verschillende biologische en synthetische bestrijdingsmiddelen liet zien dat het biologisch gif vaak schadelijker was. Daarnaast bevatten de meeste biologische bestrijdingsmiddelen onwijs giftige (maar ‘natuurlijke’) substanties, zoals kopersulfaten. Deze bestrijdingsmiddelen zijn vaak erg giftig voor ongewervelden, waaronder bijen.

Landgebruik en Milieu-impact

Onderzoekers zijn het er nog niet over eens hoeveel meer land er nodig is om biologisch voedsel te verbouwen. De meeste onderzoeken laten zien dat biologische boeren op dezelfde hoeveelheid grond vaak maar 50 tot 80 procent produceren van wat een gangbare boer produceert.

Biologische akkerbouw heeft vaak een lagere uitstoot van broeikasgassen per hectare. Er zijn bij biologische teelt echter ook meer hectares nodig om dezelfde hoeveelheid voedsel te verbouwen. De uitstoot van broeikasgassen per ton van een product blijkt in de meeste gevallen hetzelfde te zijn of juist hoger bij de biologische teelt. Het gebruik van dierlijke mest is vaak een stuk slechter voor het milieu dan kunstmest.

labels:

Zie ook: