Bij Pasen hoort een vrolijk en rijk gedekte tafel met daarop paasbrood, versierde eieren en natuurlijk een flinke berg paaseitjes. Maar heb jij je ooit afgevraagd waarom we juist chocolade eieren eten en waarom we ze verstoppen? Dit gebruik gaat verder terug dan je misschien denkt!
De Oorsprong van Pasen
Ook al is Pasen door de jaren heen door verschillende culturen beïnvloed, van oorsprong is het een christelijk feest. Pasen is binnen het christendom één van de belangrijkste feesten, waarin de wederopstanding van Jezus wordt gevierd. Volgens de Bijbel stierf hij op Goede Vrijdag en op Paaszondag stond hij op uit de dood. Deze dagen worden over het algemeen gevierd in de eerste week na de eerste volle maan op of na 21 maart: de start van het kerkelijke begin van de lente. Paaszondag volgt na Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag.
Pasen volgt het Bijbelverhaal rond de dood van Jezus. Op Witte Donderdag zou Jezus zijn laatste avondmaal hebben genuttigd en zijn verraden door zijn discipel Judas. Het ‘witte’ van Witte Donderdag stamt uit de traditie om op deze dag kruisbeelden met witte lakens te bedekken. Op Goede Vrijdag stierf Jezus aan het kruis. Deze dag wordt ‘goed’ genoemd, omdat door de lijdensweg en de kruisiging van de Messias, mensen hun zonden werden vergeven en zo toegang tot God en de hemel verkregen.
Op Stille Zaterdag luidden er geen kerkklokken en wordt in de stilte de zogenaamde graflegging van Jezus herdacht. Op zondag is het uiteindelijk echt feest - zowel voor de brunchers als de christenen. Op paaszondag zou Jezus herrezen zijn uit de dood. Reden genoeg voor een feestje, want de wederopstanding liet ziet dat God vergevingsgezind is. Ook eindigt op paaszondag voor (strenggelovige) christenen de vastenperiode: 46 dagen vanaf Aswoensdag, waarin er geminderd of gestopt wordt met wat men graag wil, van alcohol, suiker, vlees of tussendoortjes, tot tegenwoordig ook sociale media, tv of seks. Het eindigen van de vastenperiode zou daarom meteen verklaren waarom Pasen met brunchen, uitgebreid eten en snoepen wordt gevierd.
Waarom een Tweede Paasdag?
Voor christenen is het niet gepast om op zondag, de rustdag, een feest buiten de deur te vieren. Het belang van een tweede paasdag was daarmee groot. Nederlanders vieren om deze reden het paasfeest, net zoals het geval is met Pinksteren en Kerstmis, met ook een officiële tweede dag. In veel christelijke landen, waaronder Nederland en Duitsland, zijn er twee paasdagen. Eerste Paasdag viert de wederopstanding van Jezus. Tweede Paasdag is een latere toevoeging, oorspronkelijk een extra rustdag voor kerkelijke vieringen en familiebezoek.
De Rol van Eieren en de Paashaas
Waar komen de eieren en de paashaas dan vandaan? De populariteit van eieren stamt ook uit het christendom. Paus Gregorius de Grote, die rond 600 na Christus leefde, verbood toentertijd om tijdens de vastenperiode niet alleen vlees te mijden, maar ook eieren. De bewaarde en alvast gekookte eieren werden zo een lekkernij die op paaszondag weer ruim kon worden genuttigd.
Daarnaast geldt het ei in heidense en joodse tradities als een vruchtbaarheidssymbool, waardoor het de verrijzenis van Jezus én het begin van de zomer representeert. In veel culturen staat het ei symbool voor nieuw leven en vruchtbaarheid. Binnen het christendom verwijst het ei naar de wederopstanding van Jezus, want net zoals een kuiken uit een ei breekt, zo stond Jezus op uit de dood.
Al eeuwenlang worden de eieren, tijdens het wachten tot ze weer gegeten mogen worden, beschilderd of in kleurstof gekookt om er een vrolijke kleur aan te geven. Het beschilderen van eieren met Pasen stamt uit oude lentefeesten, waar eieren nieuw leven symboliseerden. In het christendom werd dit overgenomen als symbool van de wederopstanding van Jezus.
In die lijn hangt zelfs de paashaas samen met het geloof. De haas werd gezien als een symbool van onschuld - zoals duidelijk is in het gezegde ‘mijn naam is haas’ - waarmee een verband wordt gelegd met de gekruisigde Jezus. De ‘echte’ paashaas, die gekleurde eieren verstopte, is echter als eerst beschreven rond 1682 in een kinderboek in Duitsland. De paashaas, die eieren verstopt voor kinderen om te vinden, werd rond de achttiende eeuw steeds populairder in Europa, met name in Duitsland en Zwitserland.
Daarnaast zijn Pasen, het paasei en de paashaas hoogstwaarschijnlijk verder vermengd met feesten rondom de Saksische vruchtbaarheidsgodin Easter of Eostre. Daar stammen ook het Duitse Ostern en Engelse Easter vanaf. Het Nederlandse woord voor Pasen vindt zijn oorsprong in het jodendom: Pesach is een belangrijk lentefeest in dit geloof.
Het christelijke feest is dus door de eeuwen heen beïnvloed door vele culturen, geloven en andere tradities zoals heidense lentenfeesten, zonder dit volledig te kunnen herleiden naar één vaste oorsprong.
De Opkomst van het Chocolade-ei
Een kippenei is niet van chocola. Hoe is die traditie ontstaan? Dit is begonnen bij creatieve Parijse banketbankers. In de achttiende eeuw goten zij als eerste chocola in een mal van een echt kippenei. Zo brachten zij een luxe variant van eieren op de markt om de consument in de paasdagen extra te verwennen.
Door competities uit te schrijven over wie de mooiste variant kon presenteren, werden de chocolade-eieren steeds flamboyanter. Al 200 jaar wordt er dus ingespeeld op luxe en extravagantie met de paasdagen en dat lijkt met de jaren zeker niet af te nemen. Chocolade-eieren zijn er inmiddels in de waanzinnigste varianten. Bijvoorbeeld bij Hema, waar ze zelfs een zure matten-smaak hebben. Ook bij supermarkten wordt er natuurlijk elk jaar extra uitgepakt.
De oorsprong van het paasei is het resultaat van een onbedoelde Frans-Nederlandse samenwerking. In het Christelijke deel van Europa in de 17e eeuw mochten de gelovigen tijdens de vastentijd geen eieren eten, maar de kippen gingen in die periode natuurlijk wel door met eieren leggen. Het gevolg was dat er met Pasen, aan het einde van de vastenperiode, een overvloed aan eieren was.
Het was Louis XIV die daar een traditie van maakte en beroemde schilders opdracht gaf om eieren te beschilderen. Een eeuw later was het vervolgens Pierre-Karl Fabergé die van het ei een buitengewoon kostbaar juweel creëerde. Pas in de 19e eeuw kwamen de eerste chocolade-eieren. Dit was een uitvinding van de Nederlander Coenraad Van Houten. Hij ontdekte hoe je van cacaobonen chocola kon maken en begon met het gieten van vloeibare chocola in mallen en vormen.
In 1828 ontwikkelde de Nederlander Coenraad Van Houten een methode om cacao te verwerken, wat de productie van chocolade toegankelijker maakte. Die traditie is daarna in Frankrijk helemaal uit de hand gelopen. In 1875 begon het Britse bedrijf Fry & Sons met het maken van de eerste chocolade-eieren, die in het begin nog handgemaakt waren en later industrieel werden geproduceerd.
Paasaanbod in Supermarkten
Woordvoerders van Jumbo en Albert Heijn delen wat er dit jaar in de schappen te vinden is.
Albert Heijn
Bij Albert Heijn zijn vanaf deze week de paasassortimentsgids en de paas-Allerhande in de winkel te vinden. “Dit jaar hebben we weer gekleurde eieren rond Pasen in de winkel, met spikkels. Wel zo gezellig!”, vertelt Pauline van den Brandhof, woordvoerder bij Albert Heijn. Ook is er creatief omgegaan met het chocoladeassortiment. “Daarnaast hebben we ook veel verschillende leuke paasproducten dit jaar, waaronder de AH Paas timbola’s, en vanuit AH Excellentlijn bieden we Confettikoekjes, Discodip Chocolade ei en een chocolade eenhoorn.”
Daar blijft het niet bij. Opnieuw ligt de focus bij ontbijt en brunch. Ook kunnen consumenten genieten van taart en cake, (gevulde) eieren, soepen, quiche, sappen en smoothies. Mocht de consument nog verder willen uitpakken, kunnen ze dit bijvoorbeeld met de nieuwe gerechten in de Culii-lijn. Onder andere verschillende tartaren van gerookte zalm, Black Angus of tomaten balsamico zijn te verkrijgen, evenals vitello tonnato, carpaccio balsamico, portobello geitenkaas en kipmedaillons in pesto-roomsaus.
“Natuurlijk hebben we weer een feeststol en paashaasbroodjes. En dit jaar ook broodjes in de vorm van bloemen. Wat daarnaast heel leuk is: zelf je ijsje versieren. Ook houden we aandacht voor gourmet, want dat blijft een paastopper. Kortom, we hopen dat iedereen er een vrolijk Pasen van kan maken en een eitje gaat tikken”, besluit Van den Brandhof.
Jumbo
Jumbo heeft voor de beide paasdagen genoeg producten om van te snoepen en te genieten. “Voor het brunchmoment hebben we alles in huis om er een feestje van te maken”, vertelt woordvoerder Michiel de Ruijter. “Zo vind je onder andere in het assortiment een quiche asperge gerookte zalm, muffins met ei/bacon, asperge of boerenei, een advocaatvlaai en meer dan dertig soorten tapas voor een gezellig middagje aan tafel. Uiteraard ontbreken ook de klassieke paasproducten niet, zoals paashaasbroodjes, gekleurde eieren, paasbeleg, eieren, verse sappen en een luxe feeststol.”
De gele formule speelt daarnaast in op het nieuwe en populaire ‘food sharing’, gerechten om samen te delen. “Een mooi voorbeeld hiervan is ons nieuwe sticky cinnamon plukbrood, om samen van te ‘plukken’ en te smullen”, legt De Ruijter uit.
Pasen valt vroeg dit jaar, waardoor het net nog wat eerder donker is buiten. “Perfect om het gourmetstel met allemaal lekkere hapjes op tafel te zetten”, vindt De Ruijter. “Voor ieder is er wat wils. Mensen kiezen steeds vaker voor vega(n) en groente, maar ook de luxere vis- en vleesvarianten doen het goed. Het assortiment van Jumbo bestaat inmiddels uit meer dan vijftig gourmetmini’s met een gevarieerde keuze uit vis, vlees en vega.”
Natuurlijk ontbreken ook de paaseitjes niet bij Jumbo. Inmiddels bieden ze meer dan twintig verschillende keuzes, waaronder melk karamel zeezout, puur brownie en wit macaron. Daarnaast heeft Jumbo ook drie nieuwe smaken La Placeeitjes: melk banoffee, puur lemoncurd en wit blondie. Wie daarnaast eens een ander soort eitje wil eten met Pasen, kan ook kiezen voor de Smoked Eggs. “Jumbo heeft afgelopen december als eerste retailer in Nederland de Smoked Eggs opgenomen in haar assortiment. Met een subtiele rokerige smaak kun je hiermee een verfijnde twist geven aan gerechten”, aldus De Ruijter.
De Verkoop van Chocolade Paaseieren Wereldwijd
Wereldwijd is de verkoop van chocolade rond Pasen enorm. Er wordt geschat dat er elk jaar meer dan 90 miljoen chocoladepaaseieren in het Verenigd Koninkrijk alleen al verkocht worden, met de grootste verkoopgolf in de weken vlak voor Pasen. In de Verenigde Staten wordt de verkoop van chocoladepaaseieren jaarlijks geschat op honderden miljoenen stuks. De markt voor paaschocolade is dus gigantisch. Wereldwijd wordt de totale omzet van chocoladeproducten rondom Pasen geschat op meer dan 8 miljard euro.
Paasgebruiken en Tradities
Wat ooit begon als een praktisch gebruik om alle overtollige eieren na de vastentijd op te eten, is inmiddels uitgegroeid tot een feestelijke traditie waarbij eieren én chocolade centraal staan. Van massieve chocoladefiguren tot kleurrijke, gevulde paaseitjes: chocolade en Pasen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Het verstoppen van paaseieren is een traditie die in verschillende landen voorkomt. In sommige verhalen wordt gezegd dat de paashaas de eieren verstopt. Dit is een gebruik dat waarschijnlijk afkomstig is uit Duitsland. Daar vertelde men dat de “Osterhase” eieren in de tuin achterliet voor kinderen om te vinden.
Oorspronkelijk gebruikten mensen gekookte en geverfde eieren, maar later werden deze vervangen door paaseitjes.
Er zijn veel verschillende theorieën over waar het paasei precies vandaan komt. Samen met de Paashaas komt het paasei immers niet als erg christelijk over. Het beste van IsGeschiedenis in je inbox? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief! Helemaal niks missen? Het lijkt erop dat veel van de Paastradities afkomstig zijn uit lentefeesten van andere culturen en religies. Eieren zijn al lange tijd een symbool voor vruchtbaarheid en daarmee gekoppeld aan de lente.
Volgens sommige bronnen verven mensen al duizenden jaren eieren met de komst van het lenteseizoen. Nu is er een populaire theorie dat Pasen gedeeltelijk gebaseerd is op een heidens feest uit voorchristelijk Europa. Deze voorchristelijke Europeanen zouden eeuwen geleden elke lente de terugkeer van hun zonnegod vieren.
Veel mensen verwijzen ook naar de monnik Beda (672 n.Chr-26 mei 735 n.Chr), de eerste die de geschiedenis van het Angelsaksische volk opschreef. Beda schreef in de ‘’De temporum ratione’’ dat Angelsaksische heidenen de maand April ‘’Eosturmonath’’ noemden. Deze maand zou naar een vruchtbaarheidsgodin vernoemd zijn, namelijk Ēostre. Hierdoor speculeren mensen dat de komst van de lente ter ere van deze godin werd gevierd.
Er gaan hierdoor veel verhalen rond dat wij Pasen met eieren vieren omdat deze gelinkt zijn aan deze vruchtbaarheidsgodin. Sommigen beweren dat er een legende is over Ēostre waar zij na een winter te laat terugkeerde. Hierdoor overleed een vogel in de sneeuw. De vruchtbaarheidsgodin voelde zich hierna schuldig over de dood van het diertje. Vervolgens zou zij deze in een sneeuwhaas hebben veranderd die één dag per jaar gekleurde eieren kon leggen. Volgens de ‘’legende’’ zouden de heidenen deze dag vieren rond Pasen.
Deze legende lijkt echter iets nieuws te zijn. Er is behalve de verwijzing van de monnik Beda geen schriftelijk overblijfsel van de legendes over de godin, laat staan bewijs dat zij een link had met hazen of eieren. Het zou dus zo kunnen zijn dat de godin Eostre helemaal niks met eieren te maken had.
Maar zijn er dan eigenlijk wel christelijke tradities met Paaseieren? Ja, sommige christenen zien het paasei als een symbool voor de verrijzenis van Christus. In bepaalde Orthodoxe kerken en Oosters-katholieke kerken verven zij eieren rood als symbool voor het bloed van Christus. Het hardgekookte ei zien zij als een symbool voor de tombe van Christus. Wanneer zij de eierschaal openbreken is het als zijn verrijzenis. Daarnaast was Vastentijd een periode waar christenen geen eieren of vlees aten. Pasen was hiermee de eerste kans om deze weer te eten.
Palmpasen is de laatste zondag voor Pasen.
Cijfers over de verkoop van chocolade paaseieren
De volgende tabel geeft een overzicht van de geschatte verkoop van chocolade paaseieren in het Verenigd Koninkrijk en de wereldwijde omzet van chocoladeproducten rond Pasen:
| Regio | Geschatte verkoop |
|---|---|
| Verenigd Koninkrijk | Meer dan 90 miljoen chocoladepaaseieren per jaar |
| Wereldwijd | Meer dan 8 miljard euro omzet aan chocoladeproducten rond Pasen |
labels: #Ei
